Czyn przepołowiony - Polski Serwis Naukowy

Czyn przepołowiony zwany także przepołowionym typem czynów zabronionych lub bitypem (z łac. bi- występujący w złożeniach oznacza: ‘dwa, na dwie części, dwa razy, dwu-, podwójnie, obustronnie’, typ – oznacza tutaj ustawowy zespół znamion przestępstwa; według niektórych to ostatnie określenie jest bardziej precyzyjne) – typ czynu zabronionego, który inkorporuje dwie grupy czynów spełniających w zasadzie te same znamiona, przy czym jedna grupa będzie zakwalifikowana jako przestępstwo, druga – jako wykroczenie, po spełnieniu pewnego dodatkowego kryterium.

Kradzież (art. 278 kk) to zabór cudzej rzeczy w celu przywłaszczenia. Pod pojęciem zaboru rozumie się fizyczne wyjęcie rzeczy spod władztwa właściciela. Dotyczy to również przedmiotu pozostawionego przez niego w znanym mu miejscu w zamiarze późniejszego jej zabrania. Wymóg dokonania zaboru oznacza, że nie jest możliwa kradzież rzeczy znalezionej przez sprawcę lub jemu powierzonej. Nie wyklucza to odpowiedzialności za inne przestępstwo, a mianowicie za przywłaszczenie.

Przestępstwo – intencjonalne popełnienie czynu zwykle uznawanego za społecznie szkodliwy lub społecznie niebezpieczny, konkretnie zdefiniowanego, zabronionego i zagrożonego karą na mocy prawa karnego.

Czyn przepołowiony jest więc w tym sensie podzielony na dwie części, że to dodatkowe kryterium, rzeczowe lub ocenne, wyznacza granicę pomiędzy przestępstwem a wykroczeniem. Np. kradzież rzeczy do pewnej wartości (według obowiązującego kodeksu wykroczeń do 250 zł.) jest kwalifikowana jako wykroczenie (odpowiedzialność na podstawie Kodeksu wykroczeń), a powyżej – jako przestępstwo (odpowiedzialność na podstawie Kodeksu karnego). Podobnie w przypadku oszustwa podatkowego, jeśli kwota uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności publicznoprawnej jest wyższa niż pewien określony ustawowo próg sprawca odpowiada za popełnienie przestępstwa, jeśli jest niższa - jak za wykroczenie (w obu przypadkach na podstawie Kodeksu karnego skarbowego), w przypadku nieprawidłowości w wykorzystaniu dotacji lub subwencji kryterium kwalifikacji bitypowej jest umyślność/nieumyślność.

Wykroczenie – czyn społecznie szkodliwy, zabroniony przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia pod groźbą kary aresztu, ograniczenia wolności, grzywny do 5.000 złotych lub nagany. Sprawca czynu zabronionego nie popełnia wykroczenia, jeżeli czyn jest niezawiniony (art. 1 §2 Kodeksu wykroczeń).

Metoda wyodrębnienia przestępstw i wykroczeń w oparciu o czyny przepołowione wyklucza idealny i pomijalny zbieg przestępstwa i wykroczenia. Idealny zbieg jest wykluczony w związku z tym, że nie ma krzyżowania się znamion. Zbieg pomijalny również nie zachodzi, ponieważ przestępstwo bitypu nie wchłania ("konsumuje") znamion wykroczenia (podział tutaj jest "logiczny").

Bitypizacja to metoda wyodrębniania wykroczeń od przestępstw w ramach jednego rodzaju (gatunku) czynów objętych kryminalizacją.

Problem paradoksu opłacalności

Główną wadą bitypizacji jest pojawianie się w praktyce tzw. paradoksu opłacalności (inaczej zwany problemem asymetrii konsekwencji karnoskarbowych w czynach "przepołowionych"). Chodzi o sytuacje w których dany czyn został zakwalifikowany jako przestępstwo, jednak z uwagi na niewielkie przekroczenie progu kwotowego oddzielającego go od wykroczenia postępowanie w sprawie może zostać umorzone na podstawie klauzuli znikomości społecznej szkodliwości czynu. Tymczasem, gdyby ów czyn był tylko nieznacznie niższy w kwocie uszczuplenia należności publicznoprawnej byłby ukarany jako wykroczenie, za które sankcje są bardziej dolegliwe niż za podstawowe przestępstwa. W takiej sytuacji logika regulacji oparta na rozumowaniu a maiore ad minus nakazywałaby przyjąć, że jeśli przestępstwo bitypu w jakimś zakresie jest znikomo szkodliwe społecznie, to tym bardziej cały zakres wykroczenia tego bitypu powinien być szkodliwy społecznie w stopniu znikomym.

Paradoks bierze się w istocie z tego, że dla bitypu dwie potencjalne klauzule znikomości szkodliwości społecznej wprowadzają lukę w odpowiedzialności karnoskarbowej. Lukę tę generuje klauzula znikomości dla przestępstwa bitypu. Dla czystości konstrukcyjnej lukę tę można by usunąć np. poprzez formalne wprowadzenie czegoś na kształt odpowiedzialności zredukowanej. Koncepcja ta odnosi się do przypadków kiedy typ wykroczenia jest konsumowany przez typ przestępstwa; kiedy popełnione zostaje przestępstwo, lecz z jakiejś przyczyny formalnej (na ogół brak wniosku o ściganie) sprawca nie odpowiada za przestępstwo, wówczas „odradza” się „skonsumowane” teoretycznie wykroczenie, za które sprawca może zostać pociągnięty do odpowiedzialności. Swoista odpowiedzialność zredukowana na gruncie prawa karnego skarbowego wprowadzona w celu wyeliminowania „luki odpowiedzialności”, mogłaby polegać na możliwości pociągnięcia do odpowiedzialności za wykroczenie czynu zakwalifikowanego formalnie jako przestępstwo bitypu, jeśli ocena szkodliwości społecznej takiej kwalifikacji – w perspektywie skali przestępności – może być uznana za znikomą. Ponieważ jednak ów paradoks kreuje lukę w odpowiedzialności korzystną dla adresatów norm związanych z czynami mala prohibita, precyzowanie konstrukcji karnoprawnych kosztem adresatów norm nie ma aksjologicznego uzasadnienia.

Linki zewnętrzne

Bitypy karnoskarbowe