Czynnik reumatoidalny - Polski Serwis Naukowy

Czynnik reumatoidalny (ang. rheumatoid factor, RF) – autoprzeciwciało skierowane przeciwko domenom CH2 i CH3 regionu Fc immunoglobuliny klasy G (IgG). Najczęściej (85%) występuje w klasie IgM, ale może też występować jako przeciwciało w klasie IgG, IgA lub IgE, jednak RF w innych klasach niż IgM nie ma znaczenia diagnostycznego. W wielu przypadkach może służyć za marker procesów autoimmunologicznych.

Immunoglobuliny M (IgM) – gamma globuliny produkowane przez plazmocyty. Stanowią klasę przeciwciał zawierających łańcuch ciężki o wzorze domen: VH + CH1 + CH2 + CH3 + CH4 + ogon (przeciwciała te nie zawierają regionu zawiasowego).

Immunoglobuliny G są prawdopodobnie najistotniejszymi przeciwciałami biorącymi udział w odpowiedzi wtórnej. Charakteryzuje je obecność łańcucha ciężkiego γ opisanego następującym wzorem domenowym (patrz:przeciwciała): VH + CH1 + region zawiasowy + CH2 + CH3, przy czym, ze względu na fakt, iż łańcuch ten występuje w czterech odmianach izotypowych, w obrębie klasy IgG można wyróżnić cztery podklasy:

Testy diagnostyczne i wartości prawidłowe (tak niskie miana stwierdza się u ok. 2% całkowicie zdrowej populacji):

w odczynie Waalera-Rosego – miano poniżej 1/80

w odczynie lateksowym – poniżej 1/40

w neflometrii laserowej (tylko IgM) – poniżej 40 j./ml

w ELISA – zależy od producenta.

RF występuje u około 80-85% pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów, ale jego brak nie wyklucza rozpoznania RZS, a stanowi wręcz czynnik rokowniczo niekorzystny.

Sarkoidoza, choroba Besniera-Boecka-Schaumanna (łac. sarcoidosis) jest chorobą układu odpornościowego charakteryzującą się powstawaniem ziarniniaków (małych grudek zapalnych), które nie podlegają martwicy. Praktycznie każdy organ może być nią dotknięty, chociaż najczęściej pojawia się w węzłach chłonnych i płucach. Objawy mogą się pojawić nagle, ale najczęściej postępują stopniowo. W obrazie rentgenowskim płuc sarkoidoza może przypominać gruźlicę lub chłoniaka.

Rak jelita grubego (łac. carcinoma coli et recti) – nowotwór złośliwy rozwijający się w okrężnicy, wyrostku robaczkowym lub odbytnicy. Jest przyczyną 655 000 zgonów w ciągu roku na świecie.

Z powodu swojej małej swoistości sama obecność RF nie umożliwia jednak rozpoznania RZS, ale w przypadku rozpoznanego RZS jego miano koreluje z aktywnością choroby i jest czynnikiem rokowniczym.

Występuje również w przypadku innych chorób reumatycznych:

toczeń rumieniowaty układowy – u 15-35% pacjentów

zespół Sjögrena – 75-95%

twardzina układowa – 20-30%

zapalenie wielomięśniowe i skórno-mięśniowe – 5-10%

mieszana choroba tkanki łącznej – 50-60%

Może również występować w przypadku chorób "niereumatycznych" :

Immunogobuliny A, IgA to grupa immunoglobulin zawierających łańcuch ciężki α i biorących udział głównie w obronie błon śluzowych. Wzór domenowy łańcucha α: VH + CH1 + region zawiasowy + CH2 + CH3 + ogon (patrz: przeciwciała). IgA są immunoglobulinami wydzielanymi w największych ilościach, nawet do 9,2 g na dobę. Występują w postaci dwu klas:

Przeciwciała lub immunoglobuliny – białka wydzielane przez komórki plazmatyczne (czyli pobudzone limfocyty B) w przebiegu odpowiedzi immunologicznej typu humoralnego, które mają zdolność do swoistego rozpoznawania antygenów.

infekcje (takie jak gruźlica, kiła, trąd, wirusowe zapalenie wątroby i inne)

sarkoidoza

nowotwory - zwłaszcza białaczki i rak jelita grubego

A także:

w stanach po szczepieniu

u ludzi zupełnie zdrowych - częstość ta rośnie z wiekiem do 60 r.ż. RF występuje u 2-4% zdrowej populacji, 60-70 rok życia - u 5%, a po 70 roku życia - 10-25%.

Historia

Test został opracowany przez Erica Waalera w 1940 oraz H.M. Rosego i współpracowników.

Twardzina, sklerodermia (łac. scleroderma) – rzadka, przewlekła choroba charakteryzującą się stwardnieniem skóry i tkanek w wyniku nadmiernego gromadzenia kolagenu. Choroba ta jest spowodowana występowaniem przeciwciał przeciw topoizomerazie oraz centromerom (w CREST).

Trąd, z łac. również lepra - jedna z najdłużej towarzyszących człowiekowi zakaźnych chorób skóry i nerwów. Wywoływana jest przez prątki Mycobacterium leprae, bakterię odkrytą w 1873 roku przez norweskiego naukowca Armauera Hansena. Występuje w dwóch postaciach: lepromatycznej (lepra lepromatose tuberosa) i tuberkuloidowej (lepra tuberculoides). Odmiana lepromatyczna jest zaraźliwa, a jej objawy to guzowate krosty podobne do występujących w innych infekcjach i alergiach. Postać tuberkuloidowa jest mniej zaraźliwa, ale bardziej groźna dla samego zarażonego, początkowo pojawiają się plamy na skórze, stopniowo utrata czucia, szczególnie w palcach nóg i rąk, nieleczona prowadzi do zwyrodnień i utraty tkanki.

Przypisy

Rostaing L, Modesto A, Cisterne JM, Izopet J, Oksman F, Duffaut M, Abbal M, Durand D. Serological markers of autoimmunity in renal transplant patients with chronic hepatitis C. „American journal of nephrology”. 1 (18), s. 50–6, 1998. PMID 9481439.
Waaler E, Waaler E. On the occurrence of a factor in human serum activating the specific agglutintion of sheep blood corpuscles. 1939.. „APMIS : acta pathologica, microbiologica, et immunologica Scandinavica”. 5 (115), s. 422–38; discussion 439, maj 2007. doi:10.1111/j.1600-0463.2007.apm_682a.x. PMID 17504400.
ROSE HM., RAGAN C. Differential agglutination of normal and sensitized sheep erythrocytes by sera of patients with rheumatoid arthritis.. „Proceedings of the Society for Experimental Biology and Medicine. Society for Experimental Biology and Medicine (New York, N.Y.)”. 1 (68), s. 1–6, maj 1948. PMID 18863659.

Bibliografia

Choroby reumatyczne. W: Andrzej Szczeklik: Choroby wewnętrzne : podręcznik multimedialny oparty na zasadach EBM. T. 2. Kraków: Medycyna Praktyczna, 2006, s. 1617. ISBN 83-7430-069-8.

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.