Dębnik - województwo małopolskie - Polski Serwis Naukowy

Wjazd do miejscowości

Karmelicka Góra - kamieniołom

Nieczynny kamieniołom Dębnik

Staw koło remizy

Droga do kamieniołomu

Siedlecka Droga

Dębnik – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Krzeszowice. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krakowskiego.

Góra Widoma znana też jako Lubartowska Góra – wzgórze o wysokości 449 m n.p.m. Znajduje się na Wyżynie Olkuskiej na północny wschód od miejscowości Dubie w Lesie Pisarskim województwie małopolskim na terenie rezerwatu przyrody Dolina Racławki.
Województwo małopolskie – jedno z 16 województw Polski. W obecnym kształcie powstało 1 stycznia 1999 r. w wyniku reformy administracyjnej. Województwo zajmuje powierzchnię 15 108 km² i jest jednym z mniejszych regionów Polski (12 miejsce w kraju). Pod względem liczby mieszkańców (3 mln 287 tys. osób) województwo znajduje się na 4 miejscu w Polsce. Gęstość zaludnienia jest tu jedną z najwyższych w kraju (małopolskie – 217 osób/km², średnia krajowa – 122 osób/km²).

Miejscowość położona jest na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Pobliskie tereny włączone zostały do obszaru chronionego Parku Krajobrazowego Dolinki Krakowskie. Miejscowość usytuowana jest w pobliżu dolinek: Doliny Eliaszówki i Doliny Racławki oraz klasztoru w Czernej. Wokół Dębnika rozciągają się wzgórza tzw. Marmurowe Wzgórza.

Rezerwat przyrody Dolina Racławki – krajobrazowy rezerwat przyrody o powierzchni 473,66 ha, znajdujący się w Dolinie Racławki, nad rzeką Racławka w powiecie krakowskim. Utworzony został w 1962 r. i jest największym rezerwatem w województwie małopolskim. Obejmuje dno doliny oraz przyległe partie zboczy na odcinku ponad 3 km, między skrajem wsi Paczółtowice a Dubiem (gdzie wpływa potok Szklarka z pobliskiej Doliny Szklarki tworząc odtąd rzekę Rudawka).
Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

W miejscowości znajdują się kamieniołomy tzw. czarnego marmuru dębnickiego (w rzeczywistości wapieni), którego złoża eksploatowane były od średniowiecza. Marmur był szczególnie popularny w XVII i XVIII wieku, gdy zdobiono nim wiele barokowych kościołów w Polsce (np. klasztor w Czernej, będący właścicielem kamieniołomu).

Boża Męka – wzgórze o wysokości 457 m n.p.m. Znajduje się na Wyżynie Olkuskiej w paśmie wzniesień o nazwie Marmurowe Wzgórza, na północ od miejscowości Dębnik w województwie małopolskim.
Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt otoczony jest przez Morze Śródziemne na północy i Morze Czerwone na wschodzie; graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie.

W miejscowości znajduje się 85-letnia remiza miejscowej OSP.

Dębnik, prócz katolików, zamieszkiwany jest też przez Świadków Jehowy.

Historia

1415 – dziedzic Trzebini Mikołaj Klauskezinger odkrył tutejszy marmur;

1422 – ukazała się pierwsza wzmianka o tutejszej osadzie niemieckiego historyka niemieckiego Hartmana Schädela;

początek XVI w. – królową Bonę sprowadziła włoskich kamieniarzy;

początek XVII w. – zaczęto wysyłać marmur dębnicki do Warszawy, Bartłomiej Stopano i Szymon Spadi zostali pierwszymi dzierżawcami kamieniołomów;

1628 – Agnieszka Firlejowa została właścicielką łomów (dzierżawcami pozostali w/w dwaj Włosi);

połowa XVII w. – zarządcą został Adam Negowicz;

1661 – król Jan Kazimierz wydał przywilej kamieniarzom z Dębnika, zezwalający prowadzenie prace kamieniarskich na terenie Polski i na Litwie;

1681 – administratorem łomów został Stefan Bystrzycki, który w pobliskich Paczółtowicach założył szkołę kamieniarską;

1689 – karmelici z Czernej wydzierżawili kamieniołomy na 20 lat mistrzom Pomanowi i Bielawskiemu;

1710 – karmelici przejęli administrację nad kamieniołami;

1718 – karmelici ponownie wydzierżawili kamieniołomy Jackowi Zagórskiemu, Stanisławowi Bielawskiemu i Wojciechowi Maciejewskiemu;

XVII/XVIII w. – wielkie zamówienia kamieniarskie dla krajowych i zagranicznych kościołów;

1720 – potwierdzono przywileje przez króla Augusta II;

1758 – ponowne potwierdzono je przez króla Augusta III;

30 czerwca 1787 – odbyła się wizyta króla Stanisława Augusta Poniatowskiego;

1787 – nastąpiła dzierżawa królewska; nowi włoscy kamieniarze to Domenico Schianta, Odoardo Gilli,Eliasz Galli i Leonardo Galli; nadzór sprawował ks. Sebastian Sierakowski;

1794 – kierownikami łomu karmelitów zostali Leonard Galli, Mateusz Kuklewicz, Jan Galli i Ferdynand Kuhn;

1820 – Piotr Steinkeller został kierownikiem łomu; nastąpiło bankructwo kamieniołomów;

1893–1905 – nastąpiła dzierżawa łomów przez firmę Juliusz John i Spółka;

1914 – rozpoczęto budowę cmentarza cholerycznego, gdzie pochowano kilku żołnierzy austriackich (przy skrzyżowaniu dróg do Krzeszowic i Paczółtowic);

1925–1938 – dzierżawcą były Zakłady Terrabona i Terazzo "Schmaeidler" w Krzeszowicach';'

1931 – współdzierżawcą został Zakład artystyczno – kamieniarski braci Trembeckich w Krakowie;

23 i 24 sierpnia 1944 – rozegrała się bitwa pomiędzy partyzantami polskimi i radzieckimi z Niemcami (pomnik w centrum wsi, mogiły na wzgórzu Góra Widoma);

1945 – dzierżawcą kamieniołomu zostało Społeczne Przedsiębiorstwo Materiałów Budowlanych w Katowicach.

1945 – nastąpiło upaństwowienie kamieniołomów (Śląskie Kamieniołomy w Świdnicy, potem Kieleckie Zakłady Kamienia Budowlanego i Krakowskie Zakłady Kamienia Budowlanego);

1953 – rozpoczęto dokładne badania geologiczne łomów (szacowano wówczas zasoby na 768 tys. m3);

29 grudnia 1961 – uchwalono decyzję o utworzeniu obszaru górniczego Dębnik (powierzchnia obszaru wydobywczego wynosiła 234 094 m3). Kamieniołom dostarczał kamień łamany dla oddziału przeróbczego w Krzeszowicach, gdzie wytwarzano z niego grysy do lastrika i mączkę do produkcji tynków trwałych. Bloki marmuru wysyłano do Kielc, gdzie przecinano je na płyty, z których elementy używano na budowle reprezentacyjne, m.in. Pałacu Kultury i Nauki, gmachu Sejmu, MDM, warszawskiego Zamku Królewskiego, ambasady chińskiej i innych warszawskich obiektów. Bloki marmuru wysyłano również do Włoch i Egiptu;

1993 – zaprzestano wydobycia przemysłowego;

2011 – funkcjonują dwa małe prywatne łomy - na cele artystyczno-rzeźbiarskie.

Kielce – miasto wojewódzkie położone w południowej części centralnej Polski, stolica województwa świętokrzyskiego. Położone w Górach Świętokrzyskich nad rzeką Silnicą. Stanowi regionalny ośrodek gospodarczy, turystyczny oraz wystawienniczo-targowy. Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 203 804 mieszkańców. Na terenie Kielc znajduje się 5 rezerwatów przyrody.
Trzebinia – miasto w woj. małopolskim, w powiecie chrzanowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Trzebinia, w Jaworznicko-Chrzanowskim Okręgu Przemysłowym.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)