Dębno - powiat brzeski - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy wsi w woj. małopolskim w powiecie brzeskim. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Dębno – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie brzeskim, w gminie Dębno.

Wieś, lokowana na prawie średzkim, powstała być może w początkach XIII wieku. Rok jej osadzenia nie jest znany. Pierwszy dokument wymieniający jej nazwę (zatem świadczący o wcześniejszym istnieniu osady) pochodzi z 1274 roku.

W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa tarnowskiego.

Wojewoda (łac. palatinus) – w dzisiejszych czasach w Polsce jest to terenowy organ administracji rządowej w województwie i zwierzchnik zespolonej administracji rządowej na terenie województwa.

Święta Kinga, Kunegunda (ur. Ostrzyhom, 5 marca 1234, zm. 24 lipca 1292) – córka króla Węgier Beli IV i Marii Laskariny oraz siostra bł. Jolanty, święta Kościoła katolickiego

Zamek w Dębnie

Osobny artykuł: Zamek w Dębnie.

Wśród zabytków Dębna wyróżnia się późnogotycki zamek rycerski wybudowany między 1470 a 1480 rokiem przez Jakuba z Dębna herbu Odrowąż, kanclerza wielkiego koronnego, wojewodę sandomierskiego i kasztelana krakowskiego.

Chrystus Frasobliwy - w ikonografii chrześcijańskiej jest to przedstawienie rozmyślającej postaci Jezusa Chrystusa w pozycji siedzącej, z głową opartą na dłoni. Na głowie znajduje się korona cierniowa zaś na ciele widoczne są ślady biczowania. Według niektórych autorów ma to być przedstawienie momentu na Golgocie, tuż przed ukrzyżowaniem, choć figurę tę można także interpretować jako symboliczne streszczenie Męki Pańskiej.

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego – urząd administracji rządowej, obsługujący Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, obecnie właściwego do spraw jednego działu administracji rządowej - kultura i dziedzictwo narodowe. Ministerstwo utworzone zostało w dniu 26 października 1999 roku, z mocą od dnia 10 listopada 1999 roku. W okresie od dnia 23 października 2001 roku do dnia 31 października 2005 roku funkcjonowało pod nazwą Ministerstwo Kultury.

Zamek w Dębnie

Wcześniej w tym samym miejscu wznosił się drewniany gródek komesa Świętosława z rodu Gryfitów, kasztelana wiślickiego. Zamek w 1583 roku znalazł się w posiadaniu Węgra Ferenca Wesseliniego, sekretarza króla Stefana Batorego; Wesselini zmodernizował swą siedzibę w duchu włoskiego renesansu.

Neogotyk – styl w architekturze, a także rzemiośle artystycznym, nawiązujący formalnie do gotyku, powstały około połowy XVIII wieku w Anglii i trwający do początku XX wieku, zaliczany do historyzmu.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Po zmiennych kolejach losu zamek przeszedł w ręce zamożnej małopolskiej rodziny Tarłów, pieczętującej się herbem Topór. W roku 1836 wieś Dębno wraz z zamkiem przejęli Józef i Teresa Jastrzębscy i za ich sprawą wokół zamku powstały stawy. Jak każdy stary zamek, również ten w Dębnie owiany jest strasznymi i mrożącymi krew w żyłach legendami. Najbardziej znana jest opowieść o zamurowanej Tarłównie, która ponoć o północy wędruje po zamku i okolicznych wzniesieniach.

Gotyk – styl w architekturze i innych dziedzinach sztuk plastycznych (rzeźbie, malarstwie i sztuce sepulkralnej), który powstał i rozwinął się w połowie XII wieku we Francji (Anglosasi uważają, że w Anglii) i swoim zasięgiem objął zachodniochrześcijańską Europę.

Gryfici (Świebodzice) – średniowieczny ród rycerski, którego przedstawiciele w XII i XIII w. zajmowali dominującą pozycję wśród możnowładztwa małopolskiego.

Inne zabytki

Zamek w Dębnie nie jest jedynym cennym zabytkiem, którym może się poszczycić Dębno. Godne uwagi są też: późnogotycki kościół pw. św. Małgorzaty, który został wybudowany w latach 1470-1504 z fundacji kasztelana Jakuba z Dębna; kamienne figury św. Jana Nepomucena, Chrystusa Frasobliwego i św. Kingi oraz neogotycka kaplica grobowa rodziny Jastrzębskich wzniesiona w 1906 roku na cmentarzu parafialnym.

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej – zgodnie z Konstytucją, najwyższy przedstawiciel polskich władz, gwarant ciągłości władzy państwowej, najwyższy organ państwa w zakresie władzy wykonawczej, czuwa nad przestrzeganiem postanowień i przepisów Konstytucji, zwierzchnik Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.

Legenda (łac. legenda – to co powinno być przeczytane) – w literaturze opowieść posługująca się elementami niezwykłości oraz cudowności, związanej z życiem świętych i męczenników. Informuje o powstaniu jakiegoś miasta lub państwa, zawiera zdarzenia historyczne, najczęściej występuje w niej jakiś bohater lub rycerz. Często osnuta na wątkach ludowych i apokryficznych; rozpowszechniona w średniowieczu. Pierwotnie przekazywana ustnie, następnie zapisywana.

Turniej rycerski

Największą imprezą w Dębnie jest coroczny Międzynarodowy Turniej Rycerski "O Złoty Warkocz Tarłówny", którego organizatorami są Dębińskie Centrum Kultury, Muzeum Okręgowe w Tarnowie oraz Urząd Gminy Dębno. Patronat honorowy przyjmowali prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, minister kultury, marszałek województwa małopolskiego i starosta powiatu brzeskiego. Jest to jednodniowa impreza organizowana na ogół w ostatnią niedzielę września. Biorą w niej udział bractwa rycerskie z kraju i zagranicy. Widowisko to przyciąga do Dębna ok. 20 tysięcy widzów.

Komes, także palatyn (łac. comes lub comes palatinus) – pierwotnie, w okresie Cesarstwa rzymskiego dostojnik w skupiający władzę administracyjną i wojskową wyznaczonego okręgu. W średniowiecznej Europie zachodniej - zwierzchnik hrabstwa (okręgu). Z czasem tytuł komesa przerodził się w Europie w dziedziczny arystokratyczny tytuł hrabiego.

Kasztelan (łac. castellanus mieszkający w twierdzy; wcześniej komes grodowy, nazwa kasztelan pojawia się od XII w.) – urzędnik lokalny w średniowiecznej Polsce. Zajmował się administracją gospodarczą (ściąganiem danin na rzecz panującego), obroną i sądownictwem na terenie kasztelanii. Podlegali mu chorąży, wojski, sędzia grodowy i włodarz.