Dęborzeczka - Polski Serwis Naukowy

Miejsce, gdzie przeprowadzono udany atak na samochód generała SS

Dęborzeczka – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie opoczyńskim, w gminie Poświętne. Po raz pierwszy wieś wzmiankowania jest już w XV wieku przez Jana Długosza. We wsi znajduje się sklep spożywczy, młyn, zakład stolarski.

Kalisz (łac. Calisia, jid. קאַליש, niem. Kalisch) – jedno z najstarszych miast w Polsce, historyczna stolica Wielkopolski Wschodniej. Drugi co do wielkości i również drugi najsilniej zurbanizowany ośrodek województwa wielkopolskiego, powiat grodzki, siedziba powiatu ziemskiego. Centralne miasto aglomeracji kalisko-ostrowskiej, którą tworzy wraz z Ostrowem Wielkopolskim. Siedziba diecezji kaliskiej.

SS (Die Schutzstaffel der NSDAP – eskadra ochronna NSDAP) – paramilitarna i początkowo elitarna niemiecka formacja nazistowska, podległa partii NSDAP.

Historia

Pierwszy raz o wsi dowiadujemy się z dokumentu, sporządzonego 12 maja 1390 roku w Wilnie, na mocy którego król Władysław Jagiełło oddaje Warcisławowi z Kraszkowa wieś królewską „Dambowa rzeczka”, z młynem na rzece Krępie, w zastawie sumy 50 grzywien. W Kaliszu, 26 sierpnia 1425 roku, Wojciech syn Adama z Dęborzeczki (Dambarzeczka), sporządził testamet jednej z mieszczanek z Kalisza.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Gmina Poświętne (do 1954 gmina Studzianna) – gmina wiejska w województwie łódzkim, w powiecie opoczyńskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie piotrkowskim.

Jan Długosz wspomina (okres 1440-1470), że wieś królewska Dęba (Dambya) należąca do parafii w Kraśnicy (Cranszniczya), ma 6 łanów kmiecych, z których dziesięcinę odprowadza do kancelarii łęczyckiej, posiada karczmę oraz folwark. Od pola folwarcznego płaci dziesięcinę snopową dla kościoła parafialnego w Inowłodzu.

Jan Długosz herbu Wieniawa (łac. Ioannes Dlugossius; ur. 1 grudnia 1415 w Brzeźnicy, zm. 19 maja 1480 w Krakowie) – polski historyk, twórca jednego z najwybitniejszych dzieł średniowiecznej historiografii europejskiej, duchowny, geograf, dyplomata; wychowawca synów Kazimierza Jagiellończyka.

Wieś (łac. pagus, rus) – jednostka osadnicza o zwartej, skupionej lub rozproszonej zabudowie i istniejących funkcjach rolniczych lub związanych z nimi usługowych lub turystycznych, nieposiadająca praw miejskich lub statusu miasta (art. 2 ustawy z 29 sierpnia 2003 o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych).

Kampania wrześniowa

Dęborzeczka znana jest jako miejsce udanej akcji żołnierzy polskich podczas kampanii wrześniowej, w trakcie której został zastrzelony niemiecki generał-major Ordnungspolizei Wilhelm Roettig (pośmiertnie awansowany również na SS-Brigadeführera).

Po ciężkich walkach pod Piotrkowem i Tomaszowem Mazowieckim (6-7 września 1939) ocalałe polskie oddziały, głównie z 19 Dywizji Piechoty ze składu Armii Odwodowej „Prusy”, zebrały się w lasach na prawym brzegu Pilicy, w okolicach wsi Dęborzeczka. Dowództwo nad tym liczącym około 7 tys. żołnierzy zgrupowaniem objął ppłk dypl. Jan Kruk-Śmigla (nominalnie d-ca 85 pp). Wykorzystując fakt, że jego siły znalazły się na tyłach Niemców, postanowił on zadać nieprzyjacielowi jak największe straty, atakując jego linie zaopatrzeniowe.

Województwo łódzkie - jedno z 16 województw Polski, jest położone w centralnej części kraju – geometryczny środek Polski znajduje się we wsi Piątek w powiecie łęczyckim (ok. 50 km od Łodzi, w kierunku północnym).

Brigadeführer - w III Rzeszy stopień paramilitarny, któremu odpowiadał stopień Generalmajor w siłach zbrojnych III Rzeszy (Wehrmacht). Stopień taki istniał w SA i w SS. Pełna nazwa różniła się zależnie od organizacji. W SA brzmiała "SA-Brigadeführer" a w SS "SS-Brigadeführer".

9 września zgrupowanie przeszło w rejon lasów pod Inowłodzem, wystawiając przy okolicznych drogach liczne posterunki bojowe. 10 września 1939 około godz. 14 w zasadzkę jednego z nich, ulokowanego w Dęborzece, na drodze z Rawy Mazowieckiej do Opoczna i obsadzonego przez 1. kompanię ckm z 77 pp, wpadł samochód osobowy, którym poruszało się czterech Niemców. Według relacji polskiego żołnierza Leonarda Sawonia, jeden Niemiec zdołał uciec, ale pozostałych trzech − kierowca i dwóch oficerów − zostało w wyniku krótkiej wymiany ognia zabitych. Jednym z nich był gen. Wilhelm Roettig (pierwszy poległy podczas II wony światowej niemiecki generał). Polacy stracili jednego zabitego − dowodzącego akcją pchor. Władysława Dawgierta (pośmiertnie odznaczony Krzyżem Walecznych).

Powiat opoczyński – powiat w Polsce (województwo łódzkie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Opoczno.

Ordnungspolizei (w skrócie OrPo, pol. Policja Porządkowa) - formacja istniejąca w Niemczech w latach 1936-1945, podporządkowana bezpośrednio Heinrichowi Himmlerowi, zwierzchnikowi policji w Niemczech (niem. Chef der Deutschen Polizei). Na czele OrPo stał komendant główny (niem. Chef der Ordnungspolizei), zaś centralą OrPo był Główny Urząd Policji Porządkowej (niem. Hauptamt Ordungspolizei).

Na cmentarzu w Kraśnicy (wioska w sąsiedztwie Dęborzeczki) spoczywają polegli w okolicy polscy żołnierze.

Przypisy

Władysław Naruszewicz, Wspomnienia lidzianina, Bellona, Warszawa 2001

Linki zewnętrzne

Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi

Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi