Dębowiec - powiat cieszyński - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy wsi Dębowiec w powiecie cieszyńskim. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tej nazwy.

Dębowiec (cz. Dubovec, niem. Baumgarten) – wieś będąca siedzibą gminy Dębowiec w powiecie cieszyńskim, w województwie śląskim. Powierzchnia sołectwa wynosi 1317 ha, liczba ludności 1786 (2008), co daje gęstość zaludnienia równą 135,6 os./km².

Pruchna – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim, w gminie Strumień. Ma powierzchnię 19,03 km² i 2 446 mieszkańców (2006), tj. 128,53 os./km².
Knajka – rzeka o długości 17 km lub 19 km w południowej Polsce na Pogórzu Śląskim i w Kotlinie Oświęcimskiej, w powiecie cieszyńskim, w województwie śląskim, lewobrzeżny dopływ Wisły. Przepływa głównie przez dwie gminy: Dębowiec, gdzie jest jedyną rzeką w jej granicach i Strumień, gdzie uchodzi do Wisły.

Geografia

Miejscowość położona jest na pograniczu Pogórza Cieszyńskiego, Wysoczyzny Kończyckiej i Doliny Górnej Wisły. Od strony północnej sąsiaduje z Pruchną i Ochabami, od wschodniej z Wiślicą (na bardzo krótkim odcinku), Simoradzem, na południowym wschodzie z Iskrzyczynem, na południu z Kostkowicami, na zachodzie z Hażlachem i Rudnikiem. Krajobraz wsi jest silnie ukształtowany przez przepływającą przez nią rzekę Knajkę (lewy dopływ Wisły) i umiejscowione wzdłuż niej stawy rybne (237 ha) i pola uprawne (ok. 50% terenu).

Narodowy Instytut Dziedzictwa (NID) - do 31 grudnia 2010 roku Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków (KOBiDZ) - z siedzibą w Warszawie przy ul. Szwoleżerów 9 na terenie Łazienek Królewskich – instytucja kultury utworzona w 2002 poprzez połączenie Ośrodka Dokumentacji Zabytków i Ośrodka Ochrony Zabytkowego Krajobrazu. NID podlega Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego i posiada Oddziały Terenowe w miastach wojewódzkich (oprócz Bydgoszczy i Gorzowa Wielkopolskiego) oraz Pracownie Terenowe w Trzebinach, Zamościu oraz Park Mużakowski w Łęknicy.
Rudnik (cz. Rudník, niem. Rudnik) – wieś sołecka w gminie Hażlach w powiecie cieszyńskim, w województwie śląskim, w granicach historycznego regionu Śląska Cieszyńskiego. Na obszarze 410,50 ha zamieszkana jest przez 454 mieszkańców (2009), co daje gęstość zaludnienia równą 110,6 os./km². Wzmiankowana po raz pierwszy w 1566.

Krajowy Rejestr Urzędowy Podziału Terytorialnego Kraju odnotowuje następujące części składowe miejscowości: Chodniki, Hersztówki, Łęg oraz Pole. Dawniej do Dębowca należała też dziś położona w Simoradzu Dębina (niem. Eichenfeld), od reszty Simoradza oddzielona potokiem Wilamowickim, niegdyś należąca do "Jana na Dębowcu", który podarował ją Simoradzowi w prezencie.

Jod (I, łac. iodum) – pierwiastek chemiczny, z grupy fluorowców w układzie okresowym. Jego nazwa pochodzi od gr. ἰοειδής ioeides – fioletowy.
Dolina Górnej Wisły (512.22) – mezoregion Kotliny Oświęcimskiej, rozciąga się na terenie 530 km², w dolinie znajduje się wiele stawów rybnych oraz zbiornik retencyjny o powierzchni 32 km² i pojemności 163 milionów m³ – Zbiornik Goczałkowicki.

Historia

Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana została jako Dambonczal w dokumencie Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis, który datuje się na ok. 1305 rok. Ta etnicznie polska wieś o rodowodzie sięgającym być może połowy XIII wieku była jeszcze w okresie formowania się, gdy osiedliła się tu nieznana liczba osadników niemieckich. Nadali oni wspólnej miejscowości niemiecką nazwę Baumgarten i przyczynili się do jej szybszego rozwoju. W spisie świętopietrza z 1335 wymieniona zostaje tutejsza parafia i kościół parafialny. Przez stulecia miejscowość dzieliła losy Księstwa Cieszyńskiego, choć dość szybko została własnością szlachecką. W XVI wieku z racji niedostatku produkowanej żywności przez pola uprawne na tym terenie zaczęły powstawać pierwsze gospodarstwa rybne. W okresie reformacji miejscowa ludność w znacznym stopniu przyjęła nowe wyznanie luterańskie oraz przejęła miejscowy kościół, który został zwrócony katolikom przez specjalną komisję w 1654. 15 marca 1793 miejscowość została zakupiona przez księcia cieszyńskiego Alberta Sasko-Cieszyńskiego od Marklowskich. Do 1807 roku dzieci z Dębowca uczęszczały do szkoły w Simoradzu. W tym roku powstał jednak w miejscowości pierwszy budynek szkolny. W latach 1854-1856 wybudowano nowy, murowany kościół parafialny, konsekrowany w 1857, po czym rozebrany został poprzedni kościół drewniany.

Simoradz (cz. Semorád, niem. Schimoradz) – wieś sołecka w gminie Dębowiec w powiecie cieszyńskim, w województwie śląskim. Powierzchnia sołectwa wynosi 695,37 ha zaś w 2006 w 223 domach mieszkało 996 mieszkańców, co dawało gęstość zaludnienia równą 143,2 os./km². Wieś o charakterze rolniczym w historycznych granicach regionu Śląska Cieszyńskiego.
III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

Na początku XX wieku na ternie miejscowości odkryto metan a jego wybuch w 1911 spowodował kilkudniowy pożar. W 1905 założono w Dębowcu oddział Ochotniczej Straży Pożarnej. W 1908 wybudowano budynek szkolny z okazji sześćdziesięciolecia panowania monarchy austriackiego Franciszka Józefa. W 1912 na miejscowym cmentarzu ewangelickim poświęcono kaplicę, obecny kościół Zbawiciela.

Kościół Ewangelicko-Augsburski w Rzeczypospolitej Polskiej – kościół luterański prawnie działający na terenie Polski, będący członkiem takich organizacji, jak Światowa Rada Kościołów, Światowa Federacja Luterańska, Konferencja Kościołów Europejskich, Polska Rada Ekumeniczna. Organem prasowym wspólnoty jest Zwiastun Ewangelicki. Zwierzchnikiem Kościoła jest bp Jerzy Samiec.
Brom (Br, łac. bromium) – pierwiastek chemiczny, niemetal z grupy fluorowców w układzie okresowym. W warunkach normalnych jest ciemnobrunatną cieczą o ostrym, nieprzyjemnym zapachu zbliżonym do zapachu chloru. Znane są 4 izotopy bromu o liczbach masowych 77, 79, 81 i 82, z których 79 i 81 są trwałe i występują w naturze w proporcji ok. 1:1.

Według austriackiego spisu ludności z 1900 w 149 budynkach w Dębowcu na obszarze 1287 hektarów mieszkało 964 osób, co dawało gęstość zaludnienia równą 74,9 os./km². z tego 529 (54,9%) mieszkańców było katolikami, 427 (44,3%) ewangelikami a 8 (0,8%) wyznawcami judaizmu, 944 (97,9%) było polsko-, 7 (0,7%) czesko- a 3 (0,3%) niemieckojęzycznymi. Do 1910 roku liczba mieszkańców wzrosła do 984, z czego 977 zameldowanych było na stałe, 560 (56,9%) było katolikami, 417 (42,4%) ewangelikami, 7 (0,7%) żydami, 968 (98,4%) polsko-, 8 (0,8%) niemiecko- a 1 (0,1%) czeskojęzycznymi.

Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej istniejące w latach 1867–1918.
Gont (inne nazwy: szkudły lub na Śląsku Cieszyńskim: szyndzioł) – drewniany materiał do wykonywania pokryć dachowych. Deseczka z drewna iglastego, o przekroju klina, z wpustem wzdłuż szerszej krawędzi. Łączona poprzez wsunięcie jednej deseczki w drugą.

Po I wojnie światowej miejscowość jako część Śląska Cieszyńskiego stała się przedmiotem polsko-czechosłowackiego konfliktu granicznego. Ostatecznie Dębowiec znalazł się w 1920 w granicach II Rzeczypospolitej.

Po agresji wojsk niemieckich na Polskę w 1939 miejscowość została włączona do III Rzeszy. W nocy z 15 na 16 lutego 1941 na terenie Dębowca zostali zrzuceni na teren okupowanej Polski pierwsi Cichociemni. Brytyjski bombowiec "Adolphus" odbywał swój pierwszy lot do Polski, aby zrzucić skoczków pod Włoszczowę; błąd nawigatora oraz brak paliwa zmusił go do zrzutu spadochroniarzy, wśród których znajdowali się: Józef Zabielski (ps. Żbik), mjr Stanisław Krzamowski (ps. Kostka) i kurier Czesław Raczkowski (ps. Orkan), którzy później przedostali się do Krakowa. Zdarzenie to zostało upamiętnione odsłoniętym w 1991 obeliskiem w centrum miejscowości. W styczniu 1945 wycofujące się wojska niemieckie ewakuowały więźniów goleszowskiej filii obozu zagłady w Oświęcimiu, po drodze w "marszu śmierci" zginęło ich tu 19. Upamiętnia ich pomnik odsłonięty w 1949 w Dębowcu na tzw. Dolcach pod laskiem "Dólka".

Kostkowice – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim, w gminie Dębowiec, wzmiankowana w 1305 r., 530 mieszkańców (2004).
Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Po drugiej wojnie światowej wznowiono wydobycie gazu ziemnego. Jest on wydobywany do dziś, podobnie jak solanka jodowo-bromowa. W 1960 do użytku oddano budynek przedszkola.

W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa bielskiego.

10 listopada 1993 uroczyścio otwarto nowy budynek szkolny, w którym dziś funkcjonują szkoła podstawowa i gimnazjum, przy których znajdują się sala gimnastyczna (ukończona w 1998), boisko szkolne (swoje mecze na nim rozgrywa też LKS "Strażak" Dębowiec) i boiska do siatkówki plażowej. Po otwarciu nowego budynku szkolnego w starej szkole przez 8 lat nie prowadzono zajęć. Wznowiono je w 2001 po remoncie, dla klas od pierwszej do trzeciej szkoły podstawowej.

Województwo śląskie – jedno z 16 województw, jednostka samorządu terytorialnego i jednostka podziału administracyjnego Polski, obejmująca wschodnią część historycznych ziem Górnego Śląska, polską część Śląska Cieszyńskiego i część zachodniej Małopolski, w tym Zagłębie Dąbrowskie i Zagłębie Krakowskie.
Franciszek Józef I, niem. Franz Joseph I, węg. I. Ferenc József (ur. 18 sierpnia 1830 w pałacu Schönbrunn koło Wiednia, zm. 21 listopada 1916 tamże) – przedstawiciel domu habsbursko-lotaryńskiego, od 1848 cesarz Austrii i apostolski król Węgier (koronowany w 1867).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)