Długi dom - Polski Serwis Naukowy

Tradycyjny długi dom Irokezów

Współczesny długi dom z Borneo

Długi dom − rodzaj całorocznego budownictwa mieszkalnego, występującego w wielu kulturach. Domy te były zamieszkiwane przez jedną lub więcej rodzin.

Długi dom jest typem budownictwa drewnianego występujący u północnoamerykańskich Indian a także w innych częściach świata, zwłaszcza w zachodniej Europie (Niemcy, Skandynawia, Anglia, Walia, Szkocja, Dania), Azji (długie domy na palach m.in. na Borneo) i Ameryce Południowej (Amazonia). Uważany jest często za najstarszy, już od neolitu, typ stałego budownictwa ludów osiadłych, utrzymujących się przynajmniej częściowo z rolnictwa. Niektóre typy długich domów Wikingów i mieszkańców Wysp Brytyjskich zachowały się do czasów współczesnych: angielski Dartmoor longhouse, szkocki black house.

Borneo – wyspa w Azji Południowo-Wschodniej. Największa wyspa Archipelagu Malajskiego, trzecia pod względem wielkości na świecie po Grenlandii i Nowej Gwinei. Jedna z Wielkich Wysp Sundajskich.

Wybrzeże Północno-Zachodnie (ang. Pacific Northwest, zwane także Północno-Zachodnim Wybrzeżem) - kraina geograficzna i krąg kulturowy położone w środkowej, umiarkowanej klimatycznie, części pacyficznego wybrzeża Ameryki Północnej. Obejmuje dorzecze wpadających do Oceanu Spokojnego rzek regionu (Kolumbia, Fraser), począwszy od południowo-wschodniej Alaski, przez dużą część kanadyjskiej prowincji Kolumbia Brytyjska, amerykański stan Waszyngton, znaczną część stanów Oregon i Idaho oraz północną Kalifornię.

U Irokezów długi dom posiadał prostą lecz dość trwałą konstrukcję na planie wydłużonego prostokąta opartą na wbitych w ziemię pionowo drewnianych palach lub deskach. Ściany tworzyły poprzeczne deski. Dwuspadowy lub łukowaty dach posiadał otwory dymne. Dach oraz ściany uszczelnione były gałęziami kory, zwykle brzozowej.

Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 178,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Największą rozciągłość południkową osiąga między Arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa przy brzegach Antarktydy i wynosi ona aż 15500 km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową osiąga między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru i wynosi 19800 km czyli prawie połowę obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są: Ameryki Północna i Południowa na wschodzie, Azja i Australia na zachodzie oraz lodu Arktyki i Antarktydy odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 169,2 mln km³ co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na część północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym Oceanie znajduje się największa głębia Rów Mariański (głębokość: 10 911 m) oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4 280 m p.p.m.

Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.

W przeszłości były to budowle charakterystyczne m.in. dla stałych osiedli Irokezów i innych indiańskich plemion Wschodniej Krainy Lasów oraz plemion Wybrzeża Północno-Zachodniego w Ameryce Północnej. Długie domy w Ameryce Północnej posiadały jedno lub dwa wejścia w ścianach szczytowych (najdłuższe miewały też wejścia w ścianach bocznych) i miały wydzielone wnęki lub pomieszczenia przeznaczone dla kilku spokrewnionych ze sobą rodzin. Mogły liczyć do 100 m długości i od 5 do 7 m szerokości. U Irokezów długie domy miały dwa wejścia, ich długość wynosiła zwykle ok 25 m, a szerokość i wysokość ok. 5 m. Nad Pacyfikiem długie domy miały ok. 20 m długości, jedno wejście od strony wybrzeża, były kryte deskami oraz korą i bogato zdobione rysunkami i płaskorzeźbami. Otwory wejściowe w chłodniejsze dni zasłaniano skórami, nad Pacyfikiem część konstrukcji wejściowej stanowił często totem.

Tubylczy Amerykanin (inaczej rdzenny Amerykanin, czasem też "rodowity Amerykanin", ang. Native American) - wieloznaczne pojęcie, które w zależności od autora i kontekstu może oznaczać:

Neolit (zob. neo - "nowy", lit - "kamień"; inaczej młodsza epoka kamienia) - końcowy okres epoki kamienia (poprzedzający epokę brązu). Jego charakterystyczne cechy to uprawa roślin i hodowla zwierząt oraz stałe osady. Proces ten nazwano "rewolucją neolityczną". W neolicie rozwijają się też nowe techniki obróbki kamienia, takie jak gładzenie powierzchni i wiercenie otworów. Nazwa epoki wprowadzona przez Johna Lubbocka w 1865 roku.

Długie domy nie miały okien, jedynie niewielkie otwory w dachu, którymi wydobywał się dym z ognisk rozpalanych w wiodącym przez środek domu przejściu i używanych zwykle przez kilka rodzin (u Irokezów) lub pojedyncze rodziny (nad Pacyfikiem). W rodzinnych pomieszczeniach po obu stronach korytarza znajdowały się m.in. drewniane platformy do spania i drewniane podłogi. W Ameryce Północnej długie domy budowane były od czasów poprzedzających kontakty Indian Ameryki Północnej z Europejczykami po czasy współczesne, gdy odtwarzane są w skansenach i służą jako miejsca spotkań, edukacji oraz tradycyjnych uroczystości lokalnych społeczności tubylczych Amerykanów z rezerwatów Indian.

Skansen – potoczne określenie muzeum etnograficznego na wolnym powietrzu, którego celem jest zaprezentowanie kultury ludowej danego regionu. Przenosi się do nich typowe bądź wyjątkowe przykłady architektury ludowej z danego obszaru, a wraz z budynkami ich wyposażenie, sprzęty, narzędzia, wystrój, stroje ludowe i inne elementy folkloru. Nazwy tej obecnie używa się także dla zebranych pod gołym niebem zabytkowych obiektów technicznych.

Wyspy Brytyjskie (ang. The British Isles) – grupa wysp na północno-wschodnim Atlantyku, położona na zachód od kontynentalnej Europy. Największe wyspy i grupy wysp: Wielka Brytania (209 331 km²), Irlandia (84 406 km²), Hebrydy (7 555 km²), Szetlandy (1 466 km²), Orkady (975 km²), Anglesey (714 km²), Man (572 km²), Arran (427 km²), Wight (381 km²), Bute (122,2 km²) oraz Wyspy Scilly (16,3 km²). Łączna powierzchnia 315 134 km². Wyspy Brytyjskie wchodzą w skład terytoriów dwóch państw: Irlandii i Wielkiej Brytanii.