Dżalal Talabani - Polski Serwis Naukowy

Dżalal Talabani (ar.جلال طالباني, Jalāl Tālabānī; soranî جەلال تاڵەبانی, Celal Tallebanî; ur. 12 listopada 1933) – polityk iracki narodowości kurdyjskiej, twórca i przewodniczący jednej z dwóch głównych partii kurdyjskich w Iraku – Patriotycznej Unii Kurdystanu (PUK), prezydent Republiki Iraku od 7 kwietnia 2005.

Kurdowie – lud pochodzenia indoeuropejskiego, zamieszkujący przede wszystkim krainę zwaną Kurdystanem podzieloną pomiędzy Turcję, Irak, Iran i Syrię. Odosobnione enklawy Kurdów żyją także w tureckiej Anatolii, wschodnim Iranie (tzw. enklawa chorezmijska), w korytarzu oddzielającym Armenię od okręgu Górnego Karabachu (tzw. Czerwony Kurdystan) oraz Afganistanie. Spora diaspora kurdyjska rozsiana jest po świecie, większe skupiska znajdują się w Niemczech, Francji, Szwecji i Izraelu. Błędnie uważani są za największy naród bez własnej państwowości. Są inne większe narody bez własnych państw, jak choćby Tamilowie w Indiach i na Sri Lance. Kurdowie są jednak największym tak aktywnie działającym na rzecz separacji narodem.

Kurdystan – górzysta kraina w południowo-zachodniej Azji zamieszkana przez Kurdów. Terytorium Kurdystanu jest podzielone między następujące państwa:

Urodził się w 1933 we wsi koło Kelkanu w południowym Kurdystanie irackim. Jeszcze w wieku 14 lat wstąpił do Demokratycznej Partii Kurdystanu (DPK). W 1953 został członkiem jej komitetu centralnego. W tym samym czasie rozpoczął studia prawnicze. Po uzyskaniu w 1959 tytułu adwokackiego został wcielony do wojska.

Patriotyczna Unia Kurdystanu, PUK (kurd. Yaketi Nishtimani Kurdistan) - ugrupowanie polityczne założone w Kurdystanie irackim przez Dżalala Talabaniego w czerwcu 1975 roku.

Język arabski – język należący do południowej grupy języków semickich, zapisywany alfabetycznym pismem arabskim od strony prawej do lewej. Kod ISO 639-3: ar/ara

Przez lata 60. przewodził biuru politycznemu DPK, jednak wystąpił z partii w 1966 rozczarowany klanowością stronnictwa. Rozpoczął jednocześnie starania o zorganizowanie nowego ugrupowania, które ostatecznie zawiązało się w 1975 jako Patriotyczna Unia Kurdystanu.

Jego stronnictwo stało się szybko głównym oponentem KPD, której przewodził klan Barzanich. Po zakończeniu pierwszej wojny w Zatoce Perskiej w 1991 doszło nawet do wojny domowej między peszmergami obu zwaśnionych stronnictw. Talabani zaakceptował wówczas poparcie islamskiego Iranu.

Język sorani سۆرانی - język / dialekt irański używany w Iranie i Iraku przez około 3,7 milionów osób. Jest jednym z głównych dialektów makrojęzyka kurdyjskiego. Zapisywany jest zmodyfikowanym alfabetem arabskim.

W 1991 Dżalal Talabani został laureatem nagrody Brunona Kreisky'ego.

Po utworzeniu przez Amerykanów Irackiej Rady Zarządzającej Talabani został jednym z jej głównych członków, przewodząc jej w listopadzie 2003. W tym czasie nastąpiła też zmiana w poglądach Talabaniego, który zaczął się dystansować od haseł domagających się niepodległości dla Kurdów i skłaniać się ku federalnemu ustrojowi Iraku.

Pogodzenie obu stronnictw kurdyjskich pozwoliło na stworzenie koalicji wyborczej pod nazwą Demokratyczno-Patriotyczny Alians Kurdystanu, który odniósł przygniatające zwycięstwo w lokalnych wyborach do Zgromadzenia Kurdyjskiego w 2005 oraz zdobył 75 miejsc w irackim Zgromadzeniu Narodowym w zbojkotowanych przez sunnitów wyborach w tym samym roku.

Po wyborach 30 stycznia Talabani został wybrany przez irackie Zgromadzenie Narodowe na prezydenta republiki 6 kwietnia 2005. 11 listopada 2010 dzięki porozumieniu politycznemu przełamującemu ośmiomiesięczny powyborczy impas Zgromadzenie Narodowe dokonało wyboru Talabaniego na drugą kadencję, jeszcze tego samego dnia odbyło się jego zaprzysiężenie..

Przypisy

[http://www.tvn24.pl/-1,1681884,0,1,polityczny-kryzys-w-iraku-zazegnany,wiadomosc.html Polityczny kryzys w Iraku zażegnany]. tvn24.pl, 2010-10-11. [dostęp 2010-10-11].