Dżenne - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 13°54′22″N 4°33′18″W / 13.90611, -4.555

Dżenne (fr. Djenné) - miasto w środkowym Mali, w regionie równiny Macina nad brzegiem rzeki Bani niedaleko jej ujścia do Nigru. Miasto zamieszkuje ok. 14 tys. osób. Administracyjnie Dżenne należy do regionu Mopti.

Zachował się tu kompleks budynków z cegły suszonej w charaketerystycznym dla zachodniego Sahelu stylu architektonicznym. Do najważniejszych budowli należy Wielki Meczet, odbudowany w 1907 roku po zniszczeniu przez Fulan po zajęciu miasta w 1834 roku.

Lista Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości - lista obiektów objętych szczególną ochroną międzynarodowej organizacji UNESCO, filii ONZ, ze względu na ich unikatową wartość kulturową bądź przyrodniczą dla ludzkości. Lista obejmuje (w czerwcu 2009) 890 obiektów w 148 krajach, w tym 689 obiektów dziedzictwa kulturowego (K), 176 przyrodniczego (P) i 25 mieszanych (K, P). W sprawie wpisania danego obiektu na listę decyduje Komitet Światowego Dziedzictwa w trakcie corocznej sesji, począwszy od 1977 roku. Nominacje zgłaszane są przez poszczególne kraje.

Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w nim objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.

Historia

Dżenne zostało założone około 300 roku n.e. przez lud Bozo około 1,5 km w górę rzeki Bani od dzisiejszego terenu miasta. Między XI a XIII wiekiem po przejęciu islamu Dżenne przenesiono na jego obecną lokalizację. Nowe, strategiczne położenie miasta w miejscu, które w czasie corocznych wylewów Nigru staje się wyspą, pozwalało mieszkańcom Dżenne skutecznie odpierać ataki średniowiecznego Imperium Mali. Miasta pozostawało niezależne aż do jego zdobycia w 1473 roku przez nowe Imperium Songhaj. Położenie w pobliżu ważnego szlaku wodnego, jakim jest rzeka Niger, sprawiało także, że Dżenne stało się szybko ważnym ośrodkiem handlowym, mogącym równać się z Timbuktu.

Macina - równina w Afryce Zachodniej na terytorium państwa Mali. Obejmuje tereny zalewowe rzeki Niger na odcinku od miasta Sansanding do Bamby. Wody Nigru zasilane są w tym miejscu również przez rzekę Bani. Niger tworzy tu wewnętrzną deltę, dzieląc się na liczne odnogi, które łączą się potem z powrotem w jedno koryto. W porze deszczowej część terenów równiny Macina zalewana jest są wodą, a Niger staje się wtedy na powrót jedną rzeką, której szerokość sięga w tym miejscu nawet 150 kilometrów. Również w porze suchej część Maciny zajmują bagna i rozlewiska.

Tukulerzy (Tukulor, Toucouleur) – grupa etniczna w Afryce Zachodniej, zamieszkująca głównie obszary regionu Futa Toro w północnym Senegalu, niewielkie skupiska żyją także w południowej Mauretanii. Ich kultura wykazuje cechy zbliżone do kultury Fulan i czasami klasyfikuje się ich w obrębie tej grupy. Niekiedy uznaje się ich także za grupę powstałą w wyniku zmieszania się Fulan z Wolofami. Tukulerów odróżnia jednak od innych grup regionu fakt, że przejęli islam już na przełomie X i XI stulecia, gdy religia ta po raz pierwszy przekroczyła Saharę, przyniesiona z Maroka. Tukulerzy znani są ze swojego zapału religijnego – nawrócili na islam wiele innych grup regionu, a w XIX wieku byli odpowiedzialni za wzniecenie wielu dżihadów przeciw europejskim kolonizatorom.

Po zniszczeniu imperium Songhajów Dżenne dostało się pod panowanie marokańskiej dynastii Saadytów w 1591 roku. W kolejnych wiekach dostawało się pod panowanie różnych pomniejszych królestw w dorzeczu Nigru, m. in. królestwa ludów Bambara, Tukulerów i Fulanów. Miasto w dalszym ciągu zachowywało jednak swoje znaczenie jako ośrodek handlowy - karawany zmierzały stąd na południe do miast Begho, Bono Manso czy Bonduku. Dopiero po podboju przez Francuzów w 1893 roku rozpoczął się upadek potęgi miasta.

Cegła suszona (określana często w rozmaitych językach w tym w angielskim i w polskim terminem adobe, pochodzącym z języka hiszpańskiego) – podstawowy, obok drewna i kamienia, materiał budowlany używany w rejonach świata o gorącym klimacie. Cegła ta jest suszona na słońcu, ale nie jest dodatkowo wypalana.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

W 1988 roku historyczne centrum Dżenne wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Zobacz też

Wielki Meczet w Dżenne

Źródło

John G. Jackson, African Civilizations, Citadel Press