Dafne - opera - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy opery Jacopa Periego – pierwszej w historii gatunku. Zapoznaj się również z: Dafne − strona ujednoznaczniająca odnosząca się także do innych oper o tym samym tytule.

Dafne – baśń dramatyczna (wł. favola drammatica) Jacopa Periego z librettem Ottavia Rinucciniego opartym na fragmencie Metamorfoz Owidiusza. Wystawiona po raz pierwszy we Florencji podczas karnawału w roku 1598, była pierwszą operą w historii światowej muzyki. Obecnie (2012) znana jedynie z dwóch zachowanych fragmentów partytury, w większości zaginiona.

Dafne ((niem.) Daphne) – jednoaktowa opera z muzyką Richarda Straussa i librettem Josepha Gregora, skomponowana w 1937 r. i wystawiona po raz pierwszy 15 października 1938 r. w drezdeńskiej Semperoper.

Jacopo Peri (ur. 20 sierpnia 1561 w Rzymie – zm. 12 sierpnia 1633 we Florencji) – włoski śpiewak i kompozytor, należący do Cameraty florenckiej. Uczeń Christoforo Malvezziego, od 1591 – pierwszy kierownik muzyczny na dworze Medyceuszy we Florencji. Jego opera – Dafne z 1598 roku otwiera w muzyce barok. Była ona pierwszą operą w historii, jednak pierwszą zachowaną operą kompozytora jest Eurydyka (Euridice) z roku 1600. Inne dzieła Periego to: opera Arianna, balety, intermedia i madrygały.

Okoliczności powstania

Dzieło miało swoją premierę w pałacu Jacopa Corsiego. Inspiracją do powstania opery była działalność Cameraty florenckiej, zresztą Peri, komponując Dafne, współpracował z innym z jej członków – Giuliem Caccinim, który także uczestniczył w przygotowaniach do pierwszego wykonania dzieła.

Heinrich Schütz (ur. 9 października 1585, Köstritz, zm. 6 listopada 1672, Drezno) – niemiecki kompozytor i organista, uważany za najwybitniejszego niemieckiego kompozytora tworzącego przed Bachem i jednego z najwybitniejszych kompozytorów XVII wieku, stawiany na równi z Claudio Monteverdim. We współpracy z poetą Martinem Opitzem von Boberfeld zaadaptował operę Ottavio Rinucciniego Dafne, która stała się pierwszą operą w języku niemieckim (zaginęła).

Jacopo Corsi (ur. 17 lipca 1561 we Florencji, zm. 29 grudnia 1602 we Florencjii) – włoski mecenas sztuki, kompozytor-amator, związany z Cameratą Florencką. Wspierał rozwój sztuki, patronował powstaniu pierwszych oper (spektakle odbywały się często w jego pałacu, w tym słynny spektakl zaginionej dziś opery Jacopo Periego Dafne w karnawale 1597 lub wg innych źródeł 1598).

Opera Periego zerwała ze stosowaną dotąd polifonią, a w jej miejsce wprowadziła śpiew jednogłosowy. Pewną rolę odgrywały też elementy wokalne oraz powtarzające się często melodyjne zwroty, co czyni ją pierwszą kompozycją operową także w ścisłym, dzisiejszym sensie tego określenia.

Owidiusz, Publius Ovidius Naso (43 p.n.e. - 17 lub 18 n.e.), jeden z najwybitniejszych elegików rzymskich, najbardziej utalentowany poeta epoki Augusta, należący do młodszego pokolenia twórców augustowskich. Syn bogatego ekwity z Sulmony (środkowa Italia). Zrezygnował z kariery urzędniczej i poświęcił się pisarstwu. Znajomy Horacego, przyjaciel Propercjusza. Najbardziej znany ze swoich trzech utworów o tematyce miłosnej: Ars amatoria Sztuka kochania, Amores - Pieśni miłosne, Heroidy i niezachowanej do naszych czasów tragedii Medea.

Metamorfozy (także Przemiany, łac. Metamorphoseon, Libri Quindecim) – złożony z piętnastu ksiąg poemat epicki, napisany przez rzymskiego poetę Owidiusza, przedstawiający przy pomocy wątków mitologii greckiej i rzymskiej stworzenie i historię świata. Owidiusz opowiada lub wspomina 250 mitów zawierających motyw przemiany.

Libretto Rinucciniego było zresztą jeszcze wykorzystane kilkakrotnie. Wśród kompozytorów, którzy po nie sięgali, należy wymienić choćby takie nazwiska jak Marco da Gagliano czy Heinrich Schütz. Temat powrócił w XX wieku: w 1937 roku operę Dafne skomponował Richard Strauss.

Niekiedy przyjmuje się, że wraz z Dafne rozpoczął się w muzyce barok. Częściej jednak przyjmowany jest rok 1600, kiedy swoją premierę miała pierwsza zachowana do naszych czasów opera Eurydyka, także autorstwa pary Jacopo Peri i Ottavio Rinuccini.

Opera (wł. "dzieło") – sceniczne dzieło muzyczne wokalno-instrumentalne, w którym muzyka współdziała z akcją dramatyczną (libretto). Istotą tego gatunku muzycznego jest synteza sztuk, czyli połączenie słowa, muzyki, plastyki, ruchu, gestu oraz gry aktorskiej. Podobnie jak i balet, wywodzi się z włoskich, renesansowych maskarad karnawałowych, które przerodziły się w widowiska dramatyczne. Opera składa się najczęściej z 4 aktów, które podzielone są na sceny.

Muzyka barokowa – muzyka epoki, której początek w historii muzyki wyznacza data skomponowania w roku 1597 przez Jacopo Periego pierwszej opery zatytułowanej Dafne, a koniec – połowa XVIII w., kiedy to powstawały kompozycje ostatnich twórców baroku, między innymi: Antonio Vivaldi, Johann Sebastian Bach (jego śmierć w 1750 r. uważa się za symboliczną datę zakończenia tego okresu), Georg Friedrich Händel, Jean-Philippe Rameau czy Domenico Scarlatti.

Bibliografia

Kronika Opery. Wydawnictwo KRONIKA, 1993. ISBN 83-900331-7-8.