Dagestan - Polski Serwis Naukowy

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Dagestan

Dagestan (aw. Дагъистан, Daghistan); Republika Dagestanu (aw. Дагъистанлъул ДжумхIурият, Daghistanlhul Dżumhurijat) – republika wchodząca w skład Federacji Rosyjskiej.

Morze Kaspijskie (per. دریای خزر, ros. Каспийское море, azerb. Xəzər dənizi, kaz. Каспий теңізі, turkm. Hazar deňzi) – bezodpływowe słone jezioro reliktowe w Azji i w niewielkiej części w Europie. Jest największym jeziorem świata z powierzchnią wynoszącą ok. 370 tys. km2 (zmieniającą się wskutek opadania poziomu wody, w 1930 roku wynosiła ona aż 442 tys. km²). Maksymalna głębokość to 1025 m. Zasolenie od 10-12‰ do bardzo dużego, sięgającego nawet 300‰ w zamkniętych zatokach. Czas wymiany wód wynosi 250 lat. W Starożytności nosiło różne nazwy: Ocean Hyrkański, Morze Azarskie i Morze Kwalijskie.

Język rutulski (nazwa własna МыхIабишды чIел) należy do rodziny języków kaukaskich. Używany jest przez Rutulów (ok. 17,8 tys. osób), rdzenną ludność kaukaską, zamieszkującą południowy Dagestan i częściowo Azerbejdżan.

Nazwa

Słowo Daghistan lub Daghestan (داغستان) jest złożeniem tureckiego dağ (góra) i perskiego stan (kraj).

Geografia

Republika graniczy z Kałmucją na północy, Krajem Stawropolskim na północnym zachodzie, Czeczenią na zachodzie, Azerbejdżanem na południu. Leży nad Morzem Kaspijskim. Stolicą Dagestanu jest Machaczkała.

Demografia

Dagestan zamieszkuje ok 2,2 mln mieszkańców, tworząc prawdziwą mozaikę etniczną: wyróżnia się tu zwykle 36 autochtonicznych narodowości, z których 12 posiada oficjalny status narodów. Poza nimi istnieją duże liczebnie społeczności Azerów i Rosjan. Ludność Dagestanu posługuje się językami należącymi do trzech różnych rodzin językowych. Struktura narodowościowo-językowa przedstawia się następująco:

Języki tureckie albo turkijskie - najliczniejsza podrodzina języków ałtajskich, obejmująca około 140 mln mówiących. Zamieszkują oni obszar Azji Mniejszej (Turcja), Zakaukazia (Azerbejdżan), Azji Środkowej (Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Turkmenistan, Uzbekistan, Rosja i Chiny) i Syberii (Jakucja), a także Europy Wschodniej (Karaimi, Tatarzy, Baszkirzy, Czuwasze). Dzielą się na następujące grupy: bułgarską (dziś tylko język czuwaski), oguzyjską, kipczacką, karłucką czyli krachanidzką, północnosyberyjską (tylko język jakucki i dołgański) i południowosyberyjską.

Rosjanie (ros. русские/russkije) - jedna z grup etnicznych należąca do wschodnich Słowian, zamieszkująca głównie Rosję i sąsiadujące kraje. Potocznie słowo Rosjanie jest używane do określenia wszystkich obywateli Rosji, podobnie jak często czyniono to wobec obywateli Związku Radzieckiego. Natomiast we współczesnym języku rosyjskim dla określenia osoby o dowolnym pochodzeniu etnicznym, która jest obywatelem Rosji, używa się poprzednio uznawane za przestarzałe i książkowe słowo россиянин/rossijanin. Etniczni Rosjanie stanowią około 80% ludności Rosji. Pochodzenie Rosjan (jako wspólnoty narodowo-etnicznej) nie jest jasne.

narody mówiące językami nach-dagestańskimi:

Awarowie - ok. 777,8 tys osób (27,6 % mieszkańców republiki)

Dargijczycy - ok. 432,5 tys. (16,1 %)

Lezgini — 350,7 tys. (13 %)

Lakowie - 152,9 tys. (4,9 %)

Tabasaranie - 200,6 tys. (6,5 %)

Rutulowie — 30,2 tys. (1,0 %)

Agulowie — 30 tys. (1,0 %)

Cachurzy — 9,1 tys. (0,4 %)

Czeczeni — 96,3 tys., (3,6 %) - wielu spośród nich to uciekinierzy z Czeczenii, którzy przybyli do Dagestanu po wojnie w Czeczenii; jeszcze w 1994 r. było ich tylko 62 tys.

narody mówiące językami tureckimi:

Kumycy - 367,5 tys. (12,9 %)

Azerowie - 88.3 tys. (3.3 %)

Nogajowie - 33,4 tys. (1,6 %)

narody mówiące językami indoeuropejskimi:

Rosjanie - 100,6 tys.(3,2 %)

Tatowie oraz Żydzi górscy - 10,8 tys. (ok.0,3 % ludności republiki).

Poza tym w mniejszej liczbie obecni są także Ukraińcy, Białorusini, Ormianie, Osetyjczycy, oraz mniejsze wspólnoty językowo-kulturowe, których status jest sporny.

Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w nim objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.

Cachurzy (nazwa własna йыхбы - jychby, nazwa rosyjska - Цахуры pochodzi od osady Cachur w Dagestanie) - naród kaukaski, żyjący obecnie głównie w Azerbejdżanie (13.000) i rosyjskim Dagestanie (8.200). Cachurzy używają języka cachurskiego, mależącego do grupy lezgińskiej (nachsko-dagestańskiej) języków kaukaskich.

Głównymi językami Dagestanu są język rosyjski (urzędowy), język kumycki oraz język awarski (język największego narodu dagestańskiego). Dziewięć języków Dagestanu pełni funkcję języków literackich, cztery (język rutulski, język agulski, język cachurski, oraz język tacki) nie wykształciły normy literackiej.

Wahhabizm to islamski ruch religijny i polityczny powstały w XVIII wieku na terenie Arabii. Opiera się na fundamentalizmie – tj. głosi powrót do źródeł: pierwotnej czystości islamu, prostoty i surowości obyczajów. Za podstawy wiary wahhabici uznają Koran i hadisy, interpretowane dosłownie. Ruch ten zwalczał mistycyzm muzułmański (sufizm), potępia kult świętych oraz świętych miejsc (z wyjątkiem Mekki i Medyny), podkreśla człowieczy aspekt natury Mahometa. Na poziomie polityki dąży do stworzenia harmonijnych stosunków między sprawiedliwym i łagodnym władcą a bezwzględnie posłusznym mu ludem.

Kałmucja (ros. Калмыкия, kałm. Хальмг Таңһч), pełna nazwa: Republika Kałmucji (ros. Республика Калмыкия, kałm. Хальмг Таңһчин балһсн) - autonomiczna republika w Federacji Rosyjskiej.

Mieszkaniec Dagestanu w tradycyjnym stroju (zdjęcie z początku XX wieku)

Historia

Religia

Zdecydowana większość mieszkańców to wyznawcy islamu (sufizm). W ostatnich latach odnotowuje się konflikty na tle religijnym spowodowane pojawieniem się w połowie lat 90. i rozprzestrzenianiem się wahhabizmu.

Języki północno-wschodniokaukaskie, inaczej języki kaspijskie lub nach-dagestańskie – rodzina języków, używanych głównie w Czeczenii, Dagestanie i Azerbejdżanie. Niekiedy łączone z północno-zachodniokaukaskimi w ramach tzw. rodziny północnokaukaskiej

Białorusini (Беларусы) – naród zamieszkujący w Europie Środkowej i Wschodniej, głównie na terenach dzisiejszej Republiki Białorusi, a także sąsiednich państw: Polski, Litwy, Rosji i Ukrainy. Grupy emigrantów zamieszkują również w USA i Kanadzie.

Gospodarka

W 2000 największy udział w gospodarce Dagestanu miało rolnictwo (35 % - Dagestan jest najmniej zurbanizowaną republiką na Kaukazie), a następnie budownictwo (26 %) i przemysł (24 %).

Ze względu na 400 km linii brzegowej roponośnego Morza Kaspijskiego Dagestan ma ogromne znaczenie strategiczne dla Rosji. Przez republikę przechodzą linie komunikacyjne z Azerbejdżanu oraz rurociąg tłoczący kaspijską ropę do Noworosyjska nad Morzem Czarnym, poprzez terytorium Czeczenii.

Język tabasarański (nazwa własna Табасаран чIал) – jeden z języków kaukaskich, używany przez Tabasaranów w południowym Dagestanie oraz w północnym Azerbejdżanie. Należy do zespołu samurskiego (tzw. języki lezgińskie), tworzącego podgrupę wśród języków dagestańskich w grupie północno-wschodniej (nachsko-dagestańskiej) języków kaukaskich.

Awarowie (nazwa własna: МагIарулал Ma`arulal, dosłownie "ludzie gór"), czasem dla odróżnienia od żyjącego w średniowieczu, a noszącego tę samą nazwę ludu koczowniczego pochodzenia (prawdopodobnie) uralskiego, określani jako Awarczycy - naród kaukaski, zamieszkujący głównie rosyjski Dagestan, gdzie stanowi 27,9% populacji i jest najliczniejszą grupą etniczną.

Prezydenci Dagestanu

Magomedali Magomedow 1994-2006

Muchu Alijew 2006-2010

Magomiedsałam Magomiedow 2010 -

Tablice rejestracyjne

Tablice pojazdów zarejestrowanych w Dagestanie mają oznaczenie 05 w prawym górnym rogu nad flagą Rosji i literami RUS.

Linki zewnętrzne

strona Republiki Dagestanu (ros.) (ang.)

Informacje na temat Dagestanu po polsku (pol.)