Daniel Defoe - Polski Serwis Naukowy

Daniel Defoe (właściwie Daniel Foe, ur. 24 września 1660, zm. 24 kwietnia 1731) – pisarz angielski, prekursor nowożytnej powieści.

Syn Jamesa Foe, rzeźnika w dzielnicy Stoke Newington w Londynie, dodał do swego nazwiska arystokratycznie brzmiące "De" i stosował je odtąd w takim brzmieniu jako pseudonim literacki. Uważany jest za prekursora anglojęzycznej powieści, był również autorem broszur polemicznych i dziennikarzem.

Herbert George Wells (ur. 21 września 1866 w Bromley, zm. 13 sierpnia 1946 w Londynie) – powieściopisarz angielski, jeden z pionierów gatunku science fiction.

Albert Camus fr: albɛʀ kamy, (ur. 7 listopada 1913 w Mondovi w Algierii, zm. 4 stycznia 1960 w Villeblevin) – francuski pisarz, dramaturg, eseista. Czołowy reprezentant egzystencjalizmu w literaturze. Uważany za jednego z najwybitniejszych intelektualistów europejskich II połowy XX w. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w 1957.

Działalność polityczna Defoe zakończyła się aresztowaniem i przykuciem do pręgierza 31 lipca 1703. Główną przyczyną zatrzymania pisarza była broszura The Shortest Way with Dissenters (Najlepszy sposób na odszczepieńców), w której bezwzględnie wyszydził on wysokich urzędników kościelnych ze skrzydła torysów. Wydanie wiersza Hymn to the Pillory (Hymn do pręgierza), skłoniło jednakże lud do rzucania kwiatów w przykutego Defoe, zamiast zwyczajowych kamieni, nieczystości i innych przedmiotów, oraz do wznoszenia za niego toastów.

Sidney Godolphin, 1. hrabia Godolphin (ur, ok. 1645, zm. 15 września 1712) był wpływowym politykiem brytyjskiem od lat siedemdziesiątych XVII wieku do pierwszej dekady XVIII wieku. Wielokrotnie pełnił funkcję Lord High Treasurer; 1684-85, 1690-97, 1700-1701, 1702-1710. Był jednym z liderów partii Torysów.

Wojna światów (ang. The War of the Worlds) – powieść z gatunku science fiction autorstwa Herberta George Wellsa wydana po raz pierwszy w 1898 roku. Pierwsze polskie wydanie ukazało się w 1958 r., w serii Klub Srebrnego Klucza, nakładem wydawnictwa Iskry, w tłumaczeniu Henryka Józefowicza. Wielokrotnie wznawiana, m.in. dwukrotnie w serii Fantastyka-Przygoda.

Po trzech dniach pręgierza Defoe trafił do więzienia Newgate. Robert Harley, 1. hrabia Oxford i Mortimer, uiścił kaucję za jego wypuszczenie w zamian za współpracę w charakterze agenta wywiadu. Defoe miał w założonym w 1704 czasopiśmie A Review of the Affairs of France propagować politykę Harleya jako ministra. Pismo działało bez przerwy do 1713. Gdy Harley stracił władzę w 1708, Defoe nadal pisał, wspierając jego następcę, Godolphina, a następnie ponownie Harleya i torysów w latach 1710 do 1713. Po śmierci królowej Anny i związanym z tym upadkiem władzy torysów, Defoe kontynuował pracę wywiadowczą dla rządu Wigów.

Wielka Brytania (Królestwo Wielkiej Brytanii) - powstała jako nowe państwo w wyniku unii realnej ze Szkocją w roku 1707. Unia realna była następstwem dotychczasowej unii personalnej Anglii i Szkocji. Wiek XVIII był wielkim okresem w historii tego kraju. Brytyjczycy doznawali dobrodziejstw nieznanej wcześniej dobrej koniunktury (ang. prosperity). Rodzące się oświecenie było inspirowane angielskimi rozwiązaniami ustrojowymi.

Prekursor (łac. praecursor - poprzednik) – człowiek, którego myśli, dzieła lub czyny otwierają nowe kierunki w sztuce, filozofii, myśli technicznej albo w nauce; pionier. Także osoba będąca przed innymi wyrazicielem nowych dążeń czy idei, ktoś, kto w jakiejś dziedzinie wyprzedza ludzi sobie współczesnych, zapoczątkowując swoim dziełem nową epokę, wnoszący nowe wartości (często odrzucane, a potem powszechnie przyjęte).

Słynna powieść Daniela Defoe, Przypadki Robinsona Kruzoe (1719), opowiada o rozbiciu statku na bezludnej wyspie i późniejszych przygodach rozbitka. Autor mógł oprzeć swe opowiadanie na prawdziwej historii Alexandra Selkirka.

Następną powieścią był Captain Singleton (1720), historia o zadziwiającej potędze miłości dwóch mężczyzn. Hans Turley, profesor literatury angielskiej z Uniwersytetu Connecticut, przedstawił w swej książce z 2001 (Rum, Sodomy and the Lash: Piracy, Sexuality, and Masculine Identity), m.in. wizję relacji kwakra Williama z kapitanem Singletonem, które to uczucie odciąga tego ostatniego od morderczego życia pirata i obydwaj uroczyście ślubują sobie wspólne życie jako para, w Londynie, przebrani za Greków, nie mówiąc publicznie po angielsku, a Singleton dla zachowania pozorów poślubia siostrę Williama.

Robert Harley, Earl Oxfordu (ur. 1661, zm. 1724) - przywódca umiarkowanych Torysów w pierwszej połowie XVIII wieku. Przyjaciel a potem przeciwnik polityczny Henry St.Johna wicehrabiego Bolingbroke - przywódcy radykalnego odłamu torysów. Harley był człowiekiem spokojnego charakteru i wielkiej kultury, zarówno tej osobistej, jak i erudycji. Podziwiał go za to i za jego talenty polityczne sam Robert Walpole przyszły wigowski premier Wielkiej Brytanii.

Anglia (ang. England, język staroangielski Englaland) – w przeszłości samodzielne królestwo, obecnie największa i najludniejsza część składowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Anglię zamieszkuje 83% całkowitej populacji państwa. Region zajmuje dwie trzecie wyspy Wielkiej Brytanii i posiada granice lądowe z Walią na zachodzie i Szkocją na północy. Wyspa oblewana jest przez Morze Północne, Morze Irlandzkie, Ocean Atlantycki i Kanał La Manche. Stolicą Anglii jest miasto Londyn, natomiast jej patronem – święty Jerzy.

A Journal of the Plague Year (Dziennik roku zarazy)

W 1722 ukazał się – A Journal of the Plague Year (Dziennik roku zarazy, tłumaczenie Jadwiga Dmochowska; książka ta funkcjonuje też pod tytułem Dziennik roku dżumy). Opowiada on o wielkiej zarazie dżumy jaka nawiedziła Londyn w 1665. Sucha, beznamiętna narracja, skontrastowana jest z bezmiarem tragedii rozgrywającej się codziennie na oczach piszącego. Zabieg ten, jak pisał Gustaw Herling-Grudziński pozwolił na upodmiotowienie umierania rzesz ludzkich. Była inspiracją dla powstania Innego świata. Jako na źródło inspiracji Dziennikiem roku zarazy powołuje się Albert Camus w Dżumie oraz H. G. Wells pisząc Wojnę światów.

Moll Flanders opowieść na napisana w 1722 przez Daniela Defoe z rodzaju powieści pikarejskiej ("hultajskiej"). Książka opowiada historię pozbawionej majątku dziewczyny (a potem dojrzałej kobiety) zdanej z tego powodu na łaskę zainteresowanych nią mężczyzn. Akcja toczy w Londynie i w Ameryce. Autor opisuje upadek i ostateczne odkupienie win samotnej kobiety. Przez pewien etap w życiu działa jako prostytutka, bigamistka i złodziejka, dopuszcza się też zdrady małżeńskiej i kazirodztwa, jednak mimo to zyskuje sympatię czytelnika.

Wielka zaraza miała miejsce w Londynie w latach 1665 - 1666. Zdaniem badaczy zmarło wtedy od 75.000 do 100.000 osób, około piątej części populacji miasta. Uważa się, że była to dżuma, wywołana przez bakterię Yersinia pestis, której roznosicielami były szczury.

Napisał też Moll Flanders (1722), hultajską opowieść w postaci pierwszoosobowej narracji, opisującą upadek i ostateczne odkupienie win samotnej kobiety w XVIII-wiecznej Wielkiej Brytanii. Na początku objawia się ona jako prostytutka, bigamistka i złodziejka, dopuszcza się zdrady małżeńskiej i kazirodztwa, jednak mimo to zyskuje sympatię czytelnika. Zarówno ta powieść, jak i Roxana, the Fortunate Mistress (1724), są przykładem pomysłowości autora w kreowaniu "z życia wziętych" bohaterów.

Wigowie – angielskie stronnictwo polityczne powstałe w końcu XVII w. przeciw absolutyzmowi Stuartów. Pierwotnie (za ostatnich Stuartów) nazywano ich "petycjonistami", w odróżnieniu do broniących prerogatyw korony "abhorrers" – zalążka późniejszych torysów.

Dżuma (czarna śmierć, mór, zaraza morowa) – ostra bakteryjna choroba zakaźna gryzoni i (rzadziej) innych drobnych ssaków, a także człowieka (zoonoza). Choroba ta wywołana jest infekcją G(-) pałeczek z rodziny Enterobacteriaceae nazwanej Yersinia pestis.

Daniel Defoe zmarł w wieku 71 lat, pochowany został w Bunhill Fields w Londynie.

Linki zewnętrzne

"Robinson Crusoe" w serwisie Wolne Lektury

Daniel Defoe – audiobooks (ang.)

Daniel Defoe w NNDB (ang.)