Daniel Gralath - Polski Serwis Naukowy

Daniel Gralath (ur. 30 maja 1708 w Gdańsku, zm. 23 lipca 1767 w Gdańsku) – gdańszczanin, burmistrz, burgrabia, uczony.

Biografia

Urodził się w bogatej rodzinie kupieckiej Karla Ludwiga Gralatha (1673–1713). Już w trakcie nauki w Gdańskim Gimnazjum Akademickim, wykazywał zainteresowanie naukami ścisłymi, co zaowocowało dysertacjami wydanymi po łacinie w 1729. Od 1728 studiował w Halle, Lejdzie i Marburgu. Po powrocie do Gdańska, ożenił się z córką wybitnego przyrodnika, Jakoba Theodora Kleina. Był współzałożycielem powstałego w 1742 Towarzystwa Przyrodniczego w Gdańsku. Interesował się szczególnie elektrycznością. Od 1746 prowadził badania nad wynalezioną rok wcześniej, przez Ewalda Kleista w Kamieniu Pomorskim, butelką lejdejską. Zbudował pierwszą na świecie baterię takich butelek i wyjaśnił jej działanie. Zmierzył siłę działającą między naładowanymi okładkami butelki. Napisał pierwsze na świecie dzieło poświęcone elektrostatyce (3-tomowa Historia Elektryczności opublikowana w latach 1747, 1754 i 1756) oraz bibliografię wszystkich dzieł poświęconych elektrostatyce (Biblioteka elektryczna).

Towarzystwo Przyrodnicze w Gdańsku (łac. Societas physicae experimentalis, niem. Naturforschende Gesellschaft) – jedno z najstarszych towarzystw naukowych na ziemiach polskich, założone w Gdańsku 7 listopada 1742, działające do 1936.

Ewald Jürgen Georg von Kleist (ur. 10 czerwca 1700 w Wicewie koło Białogardu, zm. 10 grudnia 1748 w Koszalinie) – niemiecki prawnik i uczony, jeden z dwóch niezależnych wynalazców butelki lejdejskiej (drugim był Pieter van Musschenbroek). Studiował nauki prawne w Lipsku i w Lejdzie.

Pracował od 1754 w administracji Gdańska, był od 1754 ławnikiem, od 1758 rajcą, w 1762 burgrabią królewskim, a od 1763 do śmierci jednym z burmistrzów Gdańska.

Pomnik Daniela Gralatha w Alei Zwycięstwa

Został pochowany w Bazylice Mariackiej w Gdańsku, w niewiadomym miejscu. W podgdańskim Sulminie znajduje się grobowiec rodzinny potomków Daniela Gralatha, wybudowany w 1818.

Zainicjował i swoim testamentem współfinansował założenie Wielkiej Alei lipowej, pomiędzy Gdańskiem i Wrzeszczem. W 1901 przy alei zbudowano pomnik Daniela Gralatha, w postaci głazu narzutowego z pamiątkową tablicą. Po wojnie, na głazie umieszczono tablicę ku czci harcerzy pomordowanych przez nazistów. W 2004 pomnik harcerzy umieszczono w niedalekim parku (Małym Błędniku), a na głazie wmurowano nową tablicę upamiętniającą Daniela Gralatha.

Halle (Saale) – położone nad rzeką Soławą (niem. Saale) miasto na prawach powiatu w środkowych Niemczech, siedziba okręgu. Z populacją niemal 232 500 mieszkańców jest najliczniej zaludnionym miastem w kraju związkowym Saksonia-Anhalt. Z Lipskiem (Saksonia) tworzy aglomerację miejską o liczbie 1,397 mln mieszkańców (2004). Zniszczone w czasie II wojny światowej w bardzo niewielkim stopniu.

Bazylika konkatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Gdańsku, w skrócie Kościół Mariacki (pot. Korona miasta Gdańska) – historyczna fara Głównego Miasta w Gdańsku, pełniąca funkcję kościoła katolickiego i ewangelickiego (w latach 1572-1945), od 1986 konkatedra diecezji gdańskiej, która w 1992 stała się archidiecezją. Kościół jest dedykowany Najświętszej Marii Panny, nosi wezwanie Wniebowzięcia NMP. Położony jest na placu między ulicami Piwną i Chlebnicką, a Św. Ducha. Od strony Motławy bezpośrednio do jednej z bram świątyni prowadzi ul. Mariacka. Kościół Mariacki jest największą świątynią na świecie zbudowaną z cegły. Jej charakterystyczna sylwetka, której akcentami są masywna zachodnia wieża dzwonna i smukłe narożne wieżyczki tworzy dominantę w panoramie miasta. Zbudowany w latach 1346-1506 kościół jest przykładem gotyku ceglanego, odmiany stylu w architekturze gotyckiej upowszechnionego w krajach basenu Morza Bałtyckiego. Pomimo burzliwych dziejów, świątynia zachowała historyczną formę architektoniczną co poświadcza ikonografia sięgająca XVI wieku oraz bogaty wystrój wnętrza, który tworzą liczne dzieła średniowieczne (m.in. Piękna Madonna Gdańska, Pietà, Ołtarz Koronacji Marii, ołtarz Św. Barbary, Tablica Dziesięciorga Przykazań, zegar astronomiczny) i nowożytne (zespół obrazów i epitafiów z XVI-XVIII stuleci).

Bibliografia

Andrzej Januszajtis, Scientists In Old Gdańsk: 17th And 18th Centuries, TASK Quarterly, 5 No 3 (2001), ISSN 1428-6394
Januszajtis: Die Gralaths auf der Danziger Höhe

Linki zewnętrzne

O Danielu Gralathcie na stronach Akademii Rzygaczy

Przypisy

Gdańsk wyremontuje grobowiec Gralathów. trojmiasto.pl, 18 listopada 2011.