Pociąg pancerny Nr 11 „Danuta” – pociąg pancerny Wojska Polskiego II RP.

16 września 1939 w trakcie bitwy nad Bzurą został uszkodzony w walce z oddziałami niemieckimi, a następnie zniszczony przez załogę.

Historia

Pociąg pancerny powstańców wielkopolskich Danuta w 1919 roku

„Danuta” została zbudowana w Poznaniu 29 maja 1919, pociąg brał udział w powstaniu wielkopolskim. W późniejszym czasie brał udział w bitwie pod Warszawą w sierpniu 1920. W 1924 został przydzielony do jednostki w Jabłonnie, później do 1 Dywizjonu Pociągów Pancernych. We wrześniu 1925 uległ wypadkowi pod Olkielnikami. Wskutek wykolejenia zginęło dwóch żołnierzy a kilku odniosło rany, uszkodzeniu uległy dwa parowozy i wagony osobowe. Został zmodernizowany na początku lat 30., otrzymując nową lokomotywę (Ti3), i dodatkowe uzbrojenie (w tym przeciwlotnicze). We wrześniu 1939 był uzbrojony w 2 haubice 100 mm, 2 armaty 75 mm i 22 ckm-y.

Od wiosny 1939 roku „Danuta” była przydzielona do Dowództwa Okręgu Korpusu nr VII w Poznaniu. W kampanii wrześniowej został z numerem 11 przydzielony do 26 Dywizji Piechoty przy Armii Poznań. Pociąg przybył na teren rozlokowania 26 dywizji (koło Wągrowca) nocą z 27 na 28 sierpnia. Od następnego dnia pociąg rozpoczął zwiad terenu w okolicach Piły. 30 sierpnia pociąg dostał rozkaz dozorowania i ochrony linii kolejowych nad Notecią na odcinku Chodzież – Szamocin – Margonin – Gołańcz – Kcynia – Nakło – Bydgoszcz. 1 września pociąg patrolował odcinek Chodzież – Szamocin. 2 września pociąg ubezpieczał prawe skrzydło 26 Dywizji, dokonując wypadów do Kcyni. 3 września „Danuta” osłaniała odwrót oddziałów dywizji wycofujących się z Wielkopolski na linię jezior żnińskich. 4 września pociąg dotarł do Żnina odpierając nalot niemiecki; w nocy z 4 na 5 września 26 Dywizja obsadziła pozycje w tym rejonie. 5 września pociąg razem z 2 Batalionem 37 Pułku Piechoty wydzielony do obrony Inowrocławia; wieczorem pociąg dotarł do stacji Białe Błota. 6 września „Danuta” pod rozkazami gen. Juliusza Drapelli osłaniała odwrót wojski polskich spod Torunia (6-7 września). 7 września pociąg operując na linii Gniewkowo – Inowrocław wspierał odwrót 27 Dywizji Piechoty, wieczorem docierając do Babiaka. W tym czasie pociąg utracił kontakt ze swoim składem gospodarczym.

9 września pociąg został skierowany do Kutna, gdzie przebywał inny polski pociąg pancerny, nr 14 „Paderewski”. 11 września pociąg został skierowany na Sochaczew; dotarł jednak tylko do Żychlin – dalszą drogę blokowały zbombardowane pociągi cywilne. Załoga pociągu zmuszona była zbudować szereg objazdów, docierając do Jackowic pod Łowiczem rankiem przed południem 13 września. Od 14 września pociąg brał udział w bitwie nad Bzurą, wzmacniając oddziały broniące Soboty i Piątku. 15 września pociąg wspierał oddziały 4 Dywizji Piechoty, odpierając niemiecką 24 Dywizją Piechoty. Następnie pociąg wspierał 16 Dywizję Piechoty w rejonie Łowicza. 16 września pociąg walczył w okolicach Urzecza i Dębowej Góry, wspierając 14 i 70 Pułki Piechoty, odpierające natarcie niemieckiej 24 Dywizji. Pociąg przyczynił się do wstrzymania niemieckiego natarcia na tym odcinku i ok. godz. 15.00 zaczął się wycofywać na wschód, w kierunku 16 Dywizji Piechoty. W trackie odwrotu pociąg wpadł w zasadzkę, gdy zamaskowane armaty przeciwpancerne rozbiły parowóz. Uszkodzenia te i braki w amunicji przekonały kpt. Korobowicza do opuszczenia pociągu. Tankietki zdołały się wycofać; wagony i czołgi Renault zaminowano pod ostrzałem nieprzyjaciela; pociąg wysadzono w powietrze razem z nacierającą na niego piechota niemiecką. Część załogi dotarła do Warszawy, zasilając załogę prowizorycznego pociągu pancernego na Dworcu Gdańskim.

Pociąg pancerny Danuta z 1939. Kolejno od lewej: wagon artyleryjski, wagon szturmowy, parowóz pancerny, wagon artyleryjski. Na zdjęciu brak platform kolejowych i drezyn