Dassault Rafale (fr. szkwał) – dwusilnikowy wielozadaniowy samolot myśliwski ze skrzydłami typu delta, produkowany przez francuską firmę Dassault Aviation. Rafale jest przez producenta określany jako Omni rôle, czyli nadający się do wszystkich zadań, nie tak jak myśliwce wielozadaniowe, które posiadają rolę pierwszoplanową (myśliwca) i drugoplanową (zazwyczaj bombowca, samolotu wsparcia, itp.). Dassault używa określenia Omni rôle do zaakcentowania zdolności samolotu do przestawienia się z jednej roli na inną podczas wykonywania zadania. Pierwszym samolotem o takich własnościach był amerykański F/A-18 Hornet.

Rafale jest produkowany w trzech wersjach, jako jedno- i dwumiejscowy samolot operujący z lotnisk na lądzie dla francuskich sił powietrznych Armée de l'Air i jednomiejscowej bazującej na lotniskowcach marynarki wojennej Aéronavale. Ponadto maszyna ta jest oferowana wielu potencjalnym kontrahentom zagranicznym. Dassault Rafale jest postrzegany jako największe osiągnięcie francuskiego przemysłu lotniczego.

Historia

Pod koniec lat 70. XX wieku wiele państw europejskich stanęło przed koniecznością wymiany przestarzałych samolotów bojowych, znacząco odbiegających parametrami od amerykańskich F-15 i F-16, oraz najnowszych konstrukcji radzieckich, MiG-29 i Su-27. W związku z tym Francja, Niemcy i Wielka Brytania przystąpiła do programu rozwojowego Europejskiego Samolotu Bojowego (ECA - European Combat Aircraft) mającego na celu wspólne opracowanie maszyny odpowiadającej potrzebom armii wszystkich trzech krajów. Ze względu jednak na różne wymagania stawiane przez Francję, potrzebującą samolotu wsparcia zdolnego operować z lotniskowców i pozostałe państwa lansujące projekt firm BAe i MBB Europejskiego Myśliwca (ECF - European Combat Fighter) projekt został zamknięty w 1981 roku.

W 1983 roku Wielka Brytania, Francja, Niemcy, Włochy i Hiszpania rozpoczęły nowy wspólny program Europejskiego Myśliwca Przyszłości (F/EFA - Future European Fighter Aircraft) posiadającego zdolność krótkiego startu i lądowania STOL. Pokazany przez firmę Dassault w 1983 roku demonstrator technologii Rafale, był samolotem szturmowym zdolnym do wykonywania zadań myśliwskich, ale jako roli drugorzędnej, podczas gdy reszta uczestniczących w programie państw opowiadała się za myśliwcem z drugorzędną rolą bombowca i samolotu szturmowego. W 1984 Francja po raz kolejny zażądała zaimplementowania możliwości operowania z pokładów lotniskowców co znów doprowadziło do zamknięcia programu i utworzenia, już bez udziału Francji, kolejnego projektu Europejskiego Myśliwca (EFA - European Fighter Aircraft), który doprowadził do powstania samolotu Eurofighter Typhoon. Francja po oficjalnym wycofaniu się z projektu w 1985 roku rozpoczęła własny program rozwojowy ACX (demonstrator Rafale A).

Prototypowy Rafale A został wytoczony z hangaru pod koniec 1985 roku i oblatany 4 czerwca 1986, o dwa miesiące wcześniej niż równocześnie konstruowany demonstrator technologii na bazie którego powstał Eurofighter. Pierwsza maszyna była napędzana amerykańskimi silnikami General Electric F404-GE-400, takimi samymi jak w F/A-18 Hornet, ponieważ docelowe jednostki napędowe SNECMA M88 nie zostały ukończone na czas. Po pomyślnych testach francuskie ministerstwo obrony zdecydowało w 1988 roku o wdrożeniu samolotu do produkcji.

Testy samolotu były kontynuowane i obejmowały badania silników M88, oraz zdolności lądowania na lotniskowcach (lądowania pozorowane). W 1994 roku ostatecznie wycofano z użycia samoloty wersji Rafale A. Podczas gdy porównywalny Eurofighter został oblatany w marcu 1994 roku, samoloty Rafale serii informacyjnej latały już od trzech lat.

Pierwsze zamówienia produkcyjne samolotów Rafale obejmowały trzy wersje:

Prototypowy Rafale C został oblatany w 1991 roku, a wkrótce po nim pierwszy z dwóch Rafale M. Na początku 1993 roku oblatano wersję Rafale B i drugi prototyp Rafale M. Testy z katapultami startowymi (zamontowanymi na lądzie) przeprowadzono pomiędzy 13 lipca i 23 sierpnia 1992 roku w Stanach Zjednoczonych, a następnie przystąpiono do prób na pokładzie francuskiego lotniskowca Foch.

Początkowo dwumiejscowy Rafale B był używany jako samolot szkolno-treningowy, ale doświadczenia z wojny w Zatoce Perskiej i Kosowie dowiodły, że drugi członek załogi jest niezastąpiony w misjach rozpoznawczych i jako operator uzbrojenia podczas ataków na cele naziemne, dlatego też zamówiono więcej samolotów tej wersji zastępując nimi niektóre egzemplarze Rafale C. Podobne decyzje zapadły również w dowództwie marynarki francuskiej, ale program wyposażenia okrętów w dwumiejscowe myśliwce został wkrótce wstrzymany.

Do 1999 roku, ze względu na sytuację polityczną i ekonomiczną kraju, nie było możliwe wdrożenie do produkcji wersji Rafale M.

Planuje się dostarczenie francuskim siłom zbrojnym 286 samolotów Rafale (zrezygnowano z 8, aby sfinansować opracowanie radarów ze skanowaniem fazowym), 228 dla sił powietrznych i 58 dla marynarki. W 2009 roku złożone zostało zamówienie na 60 samolotów, podnoszące oficjalne zamówienie do 180 maszyn (dostarczono 93). Priorytetowo zostały potraktowane dostawy dla marynarki, która musiała wymienić bardzo stare Chance-Vought F-8 Crusader. Dostawy maszyn rozpoczęły się w 1999 roku, a pierwsza jednostka wyposażona w samoloty Rafale została utworzona 18 maja 2001 roku. W 2002 roku, jednostka ta została zaokrętowana na lotniskowiec Charles de Gaulle i uzyskała pełną zdolność operacyjną 25 czerwca 2004 roku. Pomimo ograniczeń pierwszej wersji - F 1 - myśliwca, z ograniczonym tylko do walk powietrznych uzbrojeniem, Rafale M został oceniony jako najbardziej zaawansowany myśliwiec europejski.