Dawid IV Budowniczy - Polski Serwis Naukowy

Dawid IV Budowniczy (gruz. დავით აღმაშენებელი, Dawit Aghmaszenebeli) (1073 - 24 stycznia 1125) - król Gruzji w latach 1089-1125, pochodził z dynastii bagratydzkiej, uważany za jednego z największych władców gruzińskich i kaukaskich. Wygnał Turków seldżuckich ze swego kraju, wygrywając decydującą bitwę pod Didgori w 1121.

Gruzja (gruz. საქართველო, Sakartwelo) – państwo na Kaukazie Południowym (Zakaukaziu). Obszar 69,7 tys. km². Graniczy na północy z Rosją, na wschodzie z Azerbejdżanem, a na południu z Armenią i Turcją; zachodnią granicę kraju wyznacza wybrzeże Morza Czarnego. Stolicą Gruzji jest Tbilisi. Patronem Gruzji jest św. Jerzy.
Seldżukidzi (albo Seldżucy, od: Seldżuk – arab.: السلاجقة, tur: Selçuk) – dynastia panująca w różnych krajach Azji Zachodniej w okresie od XI do XIV wieku.

Reformy armii i administracji, jakich dokonał, pozwoliły mu na zjednoczenie całego kraju i podporządkowanie sobie większości ziem kaukaskich. Sprzyjał rozwojowi Kościoła prawosławnego i chrześcijańskiej kultury, został kanonizowany przez Gruziński Kościół Prawosławny.

Młodość

Urodził się jako jedyny syn Jerzego II (1072-1089), w Kutaisi. Jego dzieciństwo zbiegało się w czasie z kryzysem państwa gruzińskiego. Ojciec, choć odważny, nie miał żadnych osiągnięć w utrzymywaniu spoistości państwa. Jego królestwo było spustoszone przez seldżuckie inwazje, wewnętrzne wojny i katastrofalne trzęsienia ziemi. Jerzy musiał abdykować w 1089 na rzecz swego 16-letniego syna, Dawida, który miał się okazać "głównym architektem" gruzińskiego Złotego Wieku.

Język gruziński (gruz. ქართული ენა, kartuli ena) – język południowokaukaski, używany przez ok. 4,2 mln osób głównie w Gruzji, gdzie jest językiem urzędowym, oraz przez dalsze 2,5 mln w Turcji, Rosji, USA i Europie, jak też przez niewielkie grupy w Iranie (tj. Gruzini ferejdańscy) i Azerbejdżanie (Ingilojcy). Jest też używany jako język literacki przez zamieszkujące Gruzję niewielkie wspólnoty etniczne, nie posiadające piśmiennictwa we własnych językach: przez Swanów, Megrelów i Lazów.
Cesarstwo Bizantyńskie (w literaturze można też spotkać formę Cesarstwo Bizantyjskie[1]) – termin historiograficzny używany od XIX wieku na określenie greckojęzycznego, średniowiecznego cesarstwa rzymskiego ze stolicą w Konstantynopolu. Używane zamiennie określenie Cesarstwo Wschodniorzymskie jest bardziej popularne w odniesieniu do okresu poprzedzającego upadek Cesarstwa Zachodniorzymskiego. Ze względu na dominację greckiej kultury, języka oraz ludności, Bizancjum było w wielu ówczesnych krajach Europy Zachodniej nazywane "Cesarstwem Greków"[2], podczas gdy dla jego mieszkańców było to po prostu Cesarstwo Rzymskie (łac. Imperium Romanum, gr. Βασίλειον Ῥωμαίων), a jego cesarze kontynuowali nieprzerwaną sukcesję cesarzy rzymskich. Świat islamu znał Bizancjum pod nazwą Rûm (ar. روم, "ziemia Rzymian").

Reformy

Pomimo swego młodego wieku, szybko wmieszał się aktywnie w życie polityczne kraju. Dawid IV prowadził celową politykę, nie robiąc żadnych nieprzemyślanych ruchów. Był zdecydowany zaprowadzić porządek w królestwie, zmusić do posłuszeństwa świeckich i duchownych panów feudalnych, scentralizować państwową administrację, wprowadzić nowy typ armii, która mogłaby się lepiej przeciwstawić seldżuckiej sile wojskowej, a następnie przejść do konsekwentnej ofensywy, mającej za cel wyrzucenie Turków, najpierw z Gruzji, a później z całego Kaukazu.

Szachinszach (dosł. "król królów", z perskiego szach - król) to tradycyjny tytuł przysługujący władcom Persji od czasów Achemenidów, będący odpowiednikiem europejskiego Cesarz. Po zajęciu terenów dzisiejszego Iranu przez Arabów i obaleniu Sasanidów, ostatniej dynastii, której tytuł ten przysługiwał, szachinszachami tytułowali się różni władcy, między innymi w Indiach, Afganistanie i Iraku.
Kachetia (gruz.: კახეთი) – region wschodniej Gruzji. Na północy graniczy z małą prowincją Tuszetii w łańcuchu górskim Wielkiego Kaukazu, na południu i wschodzie z Azerbejdżanem oraz na zachodzie z gruzińską prowincją Kartlią. Główną rzeką wschodniego regionu jest Alazani, natomiast zachodniego Iori. Mieszkańcy Kachetii mówią dialektem języka gruzińskiego.

W 1093 pojmał potężnego feudała - Liparita Bagwasziego, wieloletniego wroga Korony i wygnał go z Gruzji (1094). Po śmierci syna Liparita, Ratiego, Dawid zlikwidował księstwo Bagwaszich - Kldekari w 1103. Powoli wypierał Turków z kraju, zdobywając coraz to większe tereny, czemu sprzyjało pojawienie się w na terenie Lewantu krzyżowców.

Ormianie (orm. Hajer, Հայեր) - naród indoeuropejski zamieszkujący początkowo obszar Zakaukazia i Wyżyny Armeńskiej, posługujący się językiem ormiańskim. W wyniku wielowiekowych emigracji, obecnie częściowo rozproszeni, tworzą 5-milionową diasporę. Jednym z filarów tożsamości Ormian jest przynależność do jednego z trzech głównych Kościołów ormiańskich. Ormianie to starożytny naród, szczycący się 3000-letnią historią. Jednocześnie to najstarszy chrześcijański naród na świecie - chrzest przyjęli w 301 r. n.e. )
Pomazaniec, Namaszczony, Mesjasz (hebr. מָשִׁיחַ), Chrystus (gr. χριστός), pot. Wybraniec – w judaizmie i chrześcijaństwie pierwotnie religijny tytuł królów, kapłanów-lewitów i proroków - osób namaszczonych (pomazanych) olejem. Z czasem, pod wpływem proroków, ten biblijny termin nabrał eschatologicznego znaczenia - określa on osobę, zapowiedzianą przez Boga Jahwe, która ma przynieść ostateczne rozwiązanie problemu zła, grzechu i śmierci w świecie i ustanowić tzw. królestwo mesjańskie, będące nowym rajem, przewyższającym szczęście pierwszego. Chrześcijanie uznają, że tą osobą jest Jezus Chrystus. Trzon narodu żydowskiego trwa w oczekiwaniu na przyjście mesjasza.

W roku 1099 siły Dawida IV były już wystarczająco duże, by odmówić płacenia trybutu Turkom. Owego czasu odrzucił bizantyjski tytuł panipersebastosa, co oznaczało, że Gruzja równa się w prawach z Imperium Bizantyjskim.

W 1103 odbył się wszechgruziński Synod w Ruis i Urbnisi (monastyry), podczas którego Dawid zdołał usunąć opozycyjnych biskupów i połączyć dwa urzędy: dworski (Mcignobartuchucesi, tzn. Naczelnego Sekretarza) i duchowny (biskupa Czkondidi) w jedną instytucję, tzn. czkondidel-mcignobartuchucesi, odpowiadającą z grubsza premierowi.

Połowcy (nazywani też Kipczakami lub Komanami, a ich zachodnia część zwana była Kumanami) – lud pochodzenia ałtajskiego, który swoje pierwotne siedziby w VIII wieku miał na stepach Kazachstanu i południowej Syberii w górnym biegu rzeki Irtysz. Są spokrewnieni z Turkami seldżuckimi. Ich język, zwany także kipczackim należy do grupy języków wschodniotureckich. Golili głowy pozostawiając dwa długie warkocze. Charakterystyczne w ich ubiorze były krótkie kaftany.
Araks (pers.: ارس, orm.: Արաքս, tur.: Araz) – rzeka w Turcji, Armenii, Iranie i Azerbejdżanie (Zakaukazie). Długość - 994 km, powierzchnia zlewni – 102 tys. km². Źródła w Turcji na Wyżynie Armeńskiej. Uchodzi do Kury jako jej prawobrzeżny dopływ.

Następnego roku zwolennicy króla we wschodniogruzińskiej prowincji Kachetii złapali lokalnego władcę Agsartana II (1102-1104), lojalnego trybutariusza seldżuckiego sułtana i połączyli jego władztwo z resztą Gruzji.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)