De Opificio Mundi ("O stworzeniu świata") – dzieło filozoficzne Filona z Aleksandrii, będące komentarzem biblijnej Księgi Rodzaju. Należy ono do zbioru pism Filona przeznaczonych dla Żydów znających prawo mojżeszowe, jak również dla osób wywodzących się z kultury helleńskiej, które mogły przejawiać zainteresowanie judaizmem.

Treść

Dzieło Filona jest komentarzem i interpretacją opisu stworzenia świata zawartego w Księdze Rodzaju. Świat według filozofa został stworzony przez Boga w akcie łaski i dobroci. O stworzeniu Bóg zaczął rządzić światem, ma wpływ na jego losy, Filon porównuje go do sternika lub woźnicy. Świat materialny został stworzony w sześć dni:

Filozof zakłada nieistnienie czasu przed stworzeniem świata. Pierwszy człowiek był jego zdaniem najdoskonalszym człowiekiem pod względem budowy ciała i duszy, praojcem rodzaju ludzkiego. Zakłada również wyjątkowość człowieka wśród stworzeń bożych.

W dziele tym Filon, komentując Rdz 3, analizował ludzką kondycję w raju. W trakcie refleksji nad biblijnym opisem stworzenia, myśl filozofa prawie natychmiast i niepostrzeżenie przechodzi z sensu dosłownego w alegoryczny. Drzewo poznania dobra i zła jest dla niego symbolem mądrości, roztropności, dającej duszy zdolność rozeznawania. Raj dla Filona jest bowiem symbolem ludzkiej duszy. Zerwanie owoców z drzewa oznaczało naruszenie tej mądrości w duszy człowieka. Adam jest symbolem inteligencji, Ewa zaś świata zmysłów. Ewa została ukazana jako wzięta z żebra Adama w czasie jego snu, dlatego, że gdy inteligencja śpi, rozbudza się zmysłowość. W raju, zmysły były pomocą inteligencji. Byli oni nadzy, co oznaczało że przed upadkiem byli w stanie, który nie charakteryzował się ani cnotami, ani wadami. Wąż był symbolem doznawania przyjemności w sposób nieuporządkowany, które w konsekwencji sprawia, że człowiek pełza po ziemi. A podążanie za tymi przyjemnościami niesie za sobą karę; człowiek skazany jest na ciężką pracę na roli, by nie być głodny. Najprawdopodobniej od Filona pośrednio zaczerpnął inspirację do analizy stanu natury ludzkiej Adama i Ewy augustynianizm i scholastyka.

Wpływ

Dzieło Filona miało wpływ na późniejsze chrześcijańskie komentarze do Heksaemeronu takich pisarzy, jak Bazyli Wielki, Grzegorz z Nyssy, Ambroży z Mediolanu. Pośrednio wpłynęło też na refleksję Augustyna z Hippony i całej tradycji augstiańskiej, a później też scholastycznej.

Wydania

Wydania krytyczne

Polskie tłumaczenie dzieła

Przypisy

Bibliografia