Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela

Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela przedstawiona w formie zbliżonej do Dekalogu

Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela została uchwalona 26 sierpnia 1789 r. przez Konstytuantę. Stworzona przez rewolucję francuską, wywodziła się z filozoficznych i politycznych nurtów oświecenia i masonerii (Rousseau, Wolter, Diderot, J. Locke).

Prawa człowieka to koncepcja, według której każdemu człowiekowi przysługują pewne prawa, których źródłem obowiązywania jest przyrodzona godność ludzka. Prawa te mają charakter:

Naród – wspólnota o podłożu etnicznym, gospodarczym, politycznym, społecznym i kulturowym wytworzona w procesie dziejowym, przejawiająca się w świadomości swych członków. Chociaż naród wyróżnia się na tle innych zbiorowości, to jednak nie jest możliwe precyzyjne zdefiniowanie tego pojęcia. W socjologii nie ma jednej definicji tego pojęcia, istnieją też rozbieżności między stanowiskiem socjologów, antropologów i historyków.

Geneza

W trakcie trwania Wielkiej Rewolucji Deklaracja stanowiła jej podstawowy dokument programowy. Zredagowana według projektu Lafayette'a była wyrazem zmian zachodzących we Francji. Z 4 na 5 sierpnia Konstytuanta znosząc ustrój feudalny dała początek nowej ery w państwowości tego kraju. Wydanie samej Deklaracji było tylko początkiem szerokiego zakresu prac jakie zostały podjęte.

1. Zgromadzenie Narodowe we Francji, ogłoszone przez 3 stan Stanów Generalnych (powołanych przez króla Ludwika XVI Burbona w 1789 roku), przekształciło się w Konstytuantę (Assemblée Nationale Constituante). Zniosła ona podział społeczeństwa na stany i przyznała prawa polityczne obywatelom płacącym wysokie podatki (cenzus majątkowy). Została rozwiązana 3 września 1791 roku, przedkładając królowi gotową Konstytucję.

Konstytucja (od łac. constituo,-ere – urządzać, ustanawiać, regulować) – akt prawny, określany także jako ustawa zasadnicza, która zazwyczaj ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie.

Rozwiązania szczególne

W jej treści można było wyodrębnić dwie podstawowe grupy zagadnień:

Zasady organizacji państwa:

suwerenność narodu francuskiego

trójpodział władzy (wzorowana na podziale Monteskiusza)

Wolności i prawa obywatelskie (fundamentalne i nienaruszalne):

wolność fizyczna i duchowa (wolność słowa i wyznania)

prawo własności

bezpieczeństwo

opór przeciwko wszelkim formom ucisku

równość wobec prawa i sądu

nietykalność osobistą

równy dostęp do urzędów i stanowisk

Cel

Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela miała na celu zapobieganie nadużyciom władzy (jakie występowało w monarchii absolutnej) umacniając podstawy nowego burżuazyjnego porządku.
Była daleko posuniętym osiągnięciem z dziedziny praw człowieka, dając im konstytucyjną wręcz gwarancję.

Monarchia absolutna, absolutyzm – forma rządów występująca przede wszystkim we wczesnonowożytnej oraz starożytnej monarchii (przykładem starożytnej monarchii absolutnej może być ustrój Cesarstwa Rzymskiego) oraz mające ją uzasadnić doktryny polityczne.

Wolnomularstwo, inaczej masoneria lub sztuka królewska – ponadnarodowy ruch etyczny o swoistych strukturach organizacyjnych (m.in. trójkąty, loże, obediencje), który swe pryncypia i idee wyraża za pośrednictwem rozbudowanej symboliki i rytuałów. Masoneria to także zespół bractw o charakterze elitarnym i dyskretnym. Kolorytu masonerii dodaje wielka liczba legend i spiskowych teorii na jej temat. Nauka badająca historię wolnomularską i idee wolnomularskie nazywa się masonologią.

Deklaracja pojawiła się w preambule Konstytucji francuskiej z 1791 r. i stanowiła inspirację dla powstających konstytucji w niektórych państwach.

Prawa mężczyzn i prawa kobiet

Osobny artykuł: Deklaracja Praw Kobiety i Obywatelki.

Zapisy Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela obejmowały równouprawnieniem jedynie mężczyzn. Wbrew apelom Nicolas de Condorcet'a Konstutuanta odrzuciła objęcie kobiet prawami człowieka, co skłoniło Olimpię de Gouges do opublikowania Deklaracja Praw Kobiety i Obywatelki we wrześniu 1791 roku.

John Locke (ur. 29 sierpnia 1632 w Wrington, zm. 28 października 1704 w Oates ) – angielski filozof, lekarz, polityk, politolog i ekonomista. Twórca klasycznej postaci empiryzmu oraz podstaw teoretycznych rządów demokratycznych. W ekonomii stworzył teorię wartości pieniądza, która stała się początkiem kierunku ekonomicznego zwanego monetaryzmem.

Charles Louis de Secondat baron de la Brède et de Montesquieu - Karol Ludwik Monteskiusz (ur. 18 stycznia 1689 w La Brède, zm. 10 lutego 1755 w Paryżu), francuski filozof, prawnik, wolnomularz i pisarz epoki Oświecenia.

Bibliografia

Sójka-Zielińska K., Historia prawa, wyd. 4, Warszawa 1993.

Krystyna Kamińska, Andrzej Gaca, Historie powszechna ustrojów państwowych, TNOiK 2002.

Zobacz też

Prawa człowieka

Zobacz w Wikiźródłach tekst
Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela