Deklaracja z Barmen - Polski Serwis Naukowy

Deklaracja z Barmen (niem. Barmer Erklärung) – dokument napisany w 1934, wyrażający sprzeciw części niemieckich protestantów wobec Adolfa Hitlera i polityki III Rzeszy.

Historia

Podporządkowanie Kościołów

Po dojściu do władzy Hitler w przemówieniu wygłoszonym w kościele ewangelickim w Poczdamie w 1933 obiecywał poszanowanie niezależności Kościołów. Okazało się to nieprawdą. Od początku zamiarem Hitlera było włączenie wszystkich wyznań do współpracy z nazizmem.

Pius XII, (Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli), (ur. 2 marca 1876 w Rzymie - zm. 9 października 1958 w Castel Gandolfo) – Sługa Boży, papież w okresie od 2 marca 1939 do 9 października 1958.

Reżim także reżym(fr. Régime - porządek) — popularnie, używany w znaczeniu pejoratywnym rząd, władza, system władzy, zwłaszcza nielegalny, nieuznawany, bezprawny, pochodzący z uzurpacji.

20 lipca 1933 watykański sekretarz stanu Eugenio Pacelli (przyszły papież Pius XII) podpisał z III Rzeszą konkordat, który m.in. dawał Hitlerowi gwarancję, że niemieccy katolicy nie będą tworzyli żadnych opozycyjnych partii politycznych (oznaczało to likwidację silnej katolickiej Partii Centrum).

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

Rasizm, dyskryminacja rasowa (z . Przetrwanie tych "wyższych" ras staje się wartością nadrzędną i z racji swej wyższości dążą do dominowania nad rasami "niższymi". Rasizm opiera się na przekonaniu, że różnice w wyglądzie ludzi niosą za sobą niezbywalne różnice osobowościowe i intelektualne (ten pogląd znany jest w ).

Trudniej (ze względu na brak struktury ogólnopaństwowej) było podporządkować protestantów, którzy stanowili większość ludności Niemiec. Działania Hitlera doprowadziły do powstania tzw. Niemieckich Chrześcijan (Deutsche Christen) – wywodzących się głównie z luteranizmu i głoszących pochwałę rasizmu i antysemityzmu, do tego stopnia, że odrzucali Stary Testament jako "żydowską książkę", a Jezusa uznali za pierwowzór "aryjskiego nadczłowieka". Opierali się również na antyżydowskich opiniach Lutra. Hitler mianował "biskupa Rzeszy" (Reichsbischof), który miał reprezentować 3 główne Kościoły protestanckie w Niemczech.

Poczdam (niem. Potsdam, dolnołuż. Podstupim, pol. hist. Postąpin) – miasto we wschodnich Niemczech, położone nad Hawelą. Stolica i największe miasto kraju związkowego Brandenburgia, wchodzące w skład obszaru metropolitalnego Berlin-Brandenburg.

Totalitaryzm (dawniej też: totalizm) – charakterystyczny dla XX-wiecznych reżimów dyktatorskich system rządów dążący do całkowitej władzy nad społeczeństwem za pomocą monopolu informacyjnego i propagandy, ideologii państwowej, terroru tajnych służb wobec przeciwników politycznych, akcji monopolowych i masowej monopartii. Termin został utworzony przez włoskiego filozofa Giovanniego Gentile, ideologa Włoch faszystowskich. Głównymi teoretykami genezy totalitaryzmu są Hannah Arendt i Karl Popper. Totalitaryzm charakteryzuje państwa, w których ambicje modernizacyjne i mocarstwowe idą w parze z brakiem tradycji demokratycznej lub - jak w przypadku Niemiec - rozczarowania demokracją, jej kryzysem lub niedostatkiem. Występowały różne odmiany totalitaryzmu zarówno wśród prawicy jak i lewicy.

Opór

Te działania były sprzeczne z historią i tradycjami ewangelików. Już od 1932 pojawiły się pierwsze protesty pastorów (Hans Asmussen) przeciwko propagandzie nienawiści i zemsty, prześladowaniu Żydów i ograniczaniu wolności wyznania.

Jako sprzeciw wobec Niemieckich Chrześcijan powstał Ruch Młodoreformacyjny (Jungreformatorische Bewegung), któremu przewodzili znani teolodzy ewangeliccy: bp Hans Lilje, bp Wilhelm Stählin, ks. Martin Niemöller i ks. Dietrich Bonhoeffer. Protestowali oni przeciw urzędowemu wykluczaniu z Kościołów protestanckich wszystkich osób pochodzenia żydowskiego, wtrącaniu do więzień i obozów koncentracyjnych pastorów i podporządkowaniu religii polityce państwa.

Protestantyzm — jedna z głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok katolicyzmu i prawosławia, na którą składają się wyznania religijne powstałe na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych wystąpieniem Marcina Lutra w XVI wieku oraz ruchów przebudzeniowych w łonie macierzystych wyznań protestanckich w kolejnych stuleciach.

Papież (Ojciec Święty) (łac. papa, -ae m, wł. papa, gr. pappas, forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, głowa Kościoła rzymskokatolickiego, katolickich Kościołów wschodnich, Stolicy Apostolskiej oraz państwa Watykan. Obecnym papieżem jest Benedykt XVI.

Z tym ruchem współpracował teolog kalwiński Karl Barth, który przede wszystkim wspólnie z ks. Bonhoefferem napisał i 30 maja 1934 opublikował tekst Deklaracji z Barmen (nazwany tak od miejscowości, w której go napisano). Odrzuca on podporządkowanie Kościoła państwu, neguje łączenie chrześcijaństwa z innymi doktrynami i polityką, odmawia zaakceptowania Hitlera jako przywódcy, przeciwstawiając mu przywództwo Jezusa. Ten dokument stał się jednocześnie podstawą doktrynalną antyhitlerowskiego ewangelickiego Kościoła Wyznającego (Bekennende Kirche) pod kierownictwem ks. Niemöllera.

Obóz koncentracyjny - miejsce przetrzymywania, zwykle bez wyroku sądu, dużej liczby osób uznawanych z różnych powodów za niewygodne dla władz. Służyć może różnym celom: od miejsca czasowego odosobnienia osób, wobec których zostaną podjęte później inne decyzje, poprzez obóz pracy przymusowej, czyli de facto niewolniczej, aż po miejsce fizycznej eksterminacji.

Marcin Luter (niem. Martin Luther, ur. 10 listopada 1483 r. w Eisleben, zm. 18 lutego 1546 r. tamże) – niemiecki reformator religijny, teoretyk i inicjator reformacji, mnich augustiański, doktor teologii. Autor 95 tez potępiających praktykę sprzedaży odpustów, w których odrzucał możliwość kupienia łaski Bożej.

Znaczenie Deklaracji

W praktyce totalitarny reżim Hitlera szybko zlikwidował wszelką otwartą opozycję wśród protestantów i nie odegrała ona od 1936 żadnej znaczącej roli. Deklaracja miała jednak przede wszystkim znaczenie moralne, uświadamiając wielu Niemcom, że propaganda nazistowska jest błędna i sprzeczna z ich religią. Jest też dowodem, że duża grupa Niemców sprzeciwiała się hitleryzmowi.

Niemiecka Partia Centrum (Deutsche Zentrumspartei lub po prostu Zentrum), często nazywana Katolicką Partią Centrum, była to niemiecka katolicka partia polityczna w czasach Cesarstwa Niemieckiego. Rozwiązała się 6 lipca 1933 r., na krótko przed podpisaniem konkordatu pomiędzy Stolicą Apostolską a III Rzeszą. Po II wojnie światowej partia została reaktywowana, jednak nie zdołała osiągnąć dawnych wpływów, jako że większość jej członków odeszła do CSU. Pomimo tego była reprezentowana w parlamencie do 1957 roku. Ciągle istnieje, jako marginalne ugrupowanie, najsilniejsze w Nadrenii Północnej-Westfalii.

Watykan, Państwo Watykańskie (wł. Città del Vaticano, Stato della Città del Vaticano, łac. Status Civitatis Vaticanae) – państwo-miasto europejskie, enklawa w Rzymie. Najmniejsze państwo świata pod względem powierzchni.

Link zewnętrzny

Pełny tekst Deklaracji