Dekret o podejrzanych - Polski Serwis Naukowy

Dekret o podejrzanych (fr. Loi des suspects) – dekret Konwentu Narodowego przegłosowany 17 września 1793. Rozpoczynał on fazę zaostrzonych represji wymierzonych w przeciwników rewolucji.

Autorami projektu dekretu byli jakobini Philippe-Antoine Merlin de Douai i Jean-Jacques-Régis de Cambacérès. Ustawa wyszczególniała jako potencjalnych wrogów rewolucji (podejrzanych) wszystkich księży odmawiających złożenia przysięgi na konstytucję cywilną kleru, byłych arystokratów oraz ich rodziny, rodziny emigrantów, spekulantów, oficerów podejrzewanych o niedostateczną lojalność wobec republiki, a także każdego, kto swoim zachowaniem, poglądami wyrażonymi w mowie lub piśmie mógł budzić podejrzenia o popieranie monarchii lub federalizmu (tj. żyrondystów). W odróżnieniu od wcześniejszych aktów prawnych poruszających kwestię "podejrzanych", ustawa ta nie tylko zalecała szczególny nadzór nad nimi, ale wręcz obligowała do dokonania ich natychmiastowych aresztowań. Zasada ta została jeszcze zaostrzona po wprowadzeniu tzw. certyfikatów obywatelskich (fr. du civisme). Wówczas każda osoba, której komitet cywilny danej sekcji odmówił wydania certyfikatu, automatycznie stawała się podejrzaną.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

Konstytucja cywilna kleru (oryg.fr. La loi sur la constitution civile du clergé) – dokument przegłosowany 12 lipca 1790 przez Konstytuantę w czasie rewolucji francuskiej. Jego celem było dokonanie gruntownych zmian w strukturze francuskiego Kościoła katolickiego, podporządkowanie jego instytucji państwu i zastąpienie konkordatu podpisanego w 1516.

Realizowanie w praktyce postanowień ustawy miało być obowiązkiem każdego obywatela, w szczególności na poziomie sekcji, nadzór nad całością miał zaś pełnić Komitet Bezpieczeństwa Powszechnego. W ten sposób pomysłodawcy prawa chcieli nie tylko zaostrzyć środki prawne wymierzone w przeciwników rewolucji, ale również dokonać ich instytucjonalizacji, zapobiegając przypadkowym samosądom. W praktyce wykonywanie dekretu o podejrzanych wiązało się z wieloma nadużyciami. "Wykrywanie wrogów rewolucji" dla wielu aktywistów związanych z radykalnymi klubami stało się drogą do łatwej kariery, zwłaszcza na prowincji. Również przypadki sporne były najczęściej rozstrzygane na niekorzyść osób podejrzewanych o wrogość wobec rewolucji, zgodnie z zaleceniem Komuny Paryża, by za podejrzanych uważać nie tylko otwartych przeciwników rewolucji, ale także osoby niezaangażowane w nią.
Samosąd, lincz (ang. lynch, od nazwiska sędziego Charlesa Lyncha z Wirginii w USA) – wymierzenie lub wykonanie kary przez osobę nieuprawnioną, np. wykonanie kary śmierci przez tłum krótko po wzbudzającym silne emocje zdarzeniu.

Żyrondyści (fr. Girondins) – nieformalne stronnictwo polityczne z czasów rewolucji francuskiej, grupujące głównie przedstawicieli inteligencji i burżuazji. Nazwa ugrupowania wywodzi się od departamentu Gironde (ten z kolei od Żyrondy, estuarium rzeki Garonny w południowej Francji), z którego pochodziło większość deputowanych. Członków tego stronnictwa zwano również brissotystami, od nazwiska ich głównego przywódcy.

Szacuje się, że wskutek wprowadzania w życie prawa o podejrzanych zostało w całej Francji uwięzionych pół miliona osób, a 300 tys. znalazło się pod nadzorem Gwardii Narodowej. Jego egzekwowanie na dotychczasowych zasadach zakończył przewrót 9 thermidora; w roku 1795 ustawa została ostatecznie zniesiona.

Rewolucja francuska 1789-1799 (nazywana też Wielką Rewolucją Francuską lub po prostu Wielką Rewolucją) – okres w historii Francji (1789-1799), w którym doszło do głębokich zmian polityczno-społecznych i obalenia monarchii Burbonów.

Konwent Narodowy (Convention Nationale) – zgromadzenie prawodawcze z okresu rewolucji francuskiej 1789 r., wyłoniony 21 września 1792. Ogłosił Francję republiką i w styczniu 1793 skazał Ludwika XVI na śmierć (wyrok wykonano 21 stycznia). W czerwcu 1793 uchwalił nową konstytucję (nie weszła w życie). W Konwencie najbardziej aktywni byli żyrondyści i jakobini. W czasie rządów jakobinów w połowie 1793 r. Konwent powołał Komitet Ocalenia Publicznego oraz Komitet Bezpieczeństwa Powszechnego, dla zwalczenia kryzysowej sytuacji w państwie, którym nadano nadzwyczajne uprawnienia sądownicze. Rozwiązany został 26 października 1795 ustępując miejsca Ciału Prawodawczemu. W Konwencie zasiadało 750 deputowanych. Żyrondyści mieli 300 deputowanych, "Góra" (jakobini, kordelierzy) 320 deputowanych, a "Bagno" 130 przedstawicieli.

Bibliografia

Simon Schama, Citizens. A Chronicle of the French Revolution, Alfred A. Knopf, New York 1989, ISBN 0-394-55948-7.