Dekrety Beneša - Polski Serwis Naukowy

Dekrety Beneša (także: Dekrety Benesza, w jęz. czes. oficjalnie: Dekrety presidenta republiky, potocznie: Benešovy dekrety) – seria aktów prawnych wydanych przez rząd Republiki Czechosłowackiej na uchodźstwie w latach 1940-1945, w okresie niestnienia parlamentu podczas okupacji niemieckiej w okresie II wojny światowej. Wszystkie dekrety otrzymywały kontrasygnatę prezydenta republiki Edvarda Beneša i stąd też powszechnie nazywane są Dekretami Benesza.

Słowacja, Republika Słowacka () – państwo śródlądowe w Europie Środkowej. Graniczy z Austrią (127 km), Polską (597 km), Czechami (240 km), Ukrainą (98 km) oraz Węgrami (678 km). Łączna długość granicy lądowej wynosi 1740 km. Do 1993 wchodziła w skład Czechosłowacji. Od maja 2004 kraj należy do Unii Europejskiej, a od 1 stycznia 2009 – do strefy euro. Stolicą państwa jest Bratysława, położona nad Dunajem przy granicy z Austrią i Węgrami.

Austria, Republika Austrii (Österreich ?/i, Republik Österreich ?/i) – państwo położone w Europie Środkowej, federacja dziewięciu krajów związkowych (landów).

Najbardziej znane z nich zostały wydane w 1945 roku i dotyczyły całkowitej konfiskacji mienia Niemców sudeckich oraz części Węgrów, pozbawienie ich obywatelstwa czechosłowackiego oraz przymusowego wysiedlenia ponad 3 milionów Niemców do amerykańskiej strefy okupacyjnej i Austrii oraz przeszło 100 tys. Węgrów na Węgry.

Niemcy sudeccy (niem. Sudetendeutsche, cz. sudetští Němci, Sudeťáci) - mniejszość narodowa zamieszkała na terytorium Czech, w Kraju Sudetów, po II wojnie światowej (lata 1945-1950) przesiedlona do Niemiec i Austrii. Liczebność grupy wynosiła 3,2 mln w 1930 (22,3% mieszkańców Czechosłowacji).

Czechy (. Na powierzchni 78 866 km² żyje ponad 10,5 mln osób, z czego 94% to Czesi. Obowiązuje czterostopniowy podział administracyjny – na 14 krajów, 204 gminy III stopnia, 384 gminy II stopnia oraz 5661 gmin I stopnia.

Znaczenie dekretów jest przedmiotem ożywionej debaty historyków oraz znawców prawa międzynarodowego. Powraca także w debacie politycznej szczególnie w Bawarii wśród środowisk tzw. wypędzonych oraz na Węgrzech. Przez wiele lat Dekrety Benesza stanowiły główną przeszkodę w normalizacji stosunków pomiędzy Czechosłowacją, potem Republiką Czeską i Republiką Słowacką z jednej strony, a Niemcami i Węgrami z drugiej. Szczególnie ta część dekretów, która określała nowy status prawny zdecydowanej większości niemieckich i części węgierskich obywateli Czechosłowacji. Dekrety stanowiły podwaliny prawne pod przymusowe wysiedlenie Niemców sudeckich oraz Węgrów z ziem, na których mieszkali od wieków, stosując wobec nich zasady odpowiedzialności zbiorowej.

Czechosłowacka Republika Socjalistyczna (cz. i słow. Československá socialistická republika - ČSSR) - komunistyczne państwo czechosłowackie po uchwaleniu konstytucji w 1960 roku.

Wypędzeni, to według niemieckiego prawa osoby, które jako obywatele niemieccy lub deklarujące niemiecką narodowość (potwierdzoną np. przez posługiwanie się językiem), wskutek prześladowań przez reżim narodowosocjalistyczny lub zastosowania przymusu podczas II wojny światowej i później (np. przymusowych wysiedleń dokonanych na podst. umów międzynarodowych) utraciły miejsce zamieszkania, pobytu lub stałego wykonywania zawodu na terenach utraconych przez Niemcy po wojnie na wschodzie lub położonych poza granicami Niemiec (ustalonymi wg stanu na 31 grudnia 1937).

Z wyjątkiem dwóch aktów prawnych, 89 dekretów razem z z przepisami wykonawczymi pozostaje w mocy zarówno w prawodawstwie Republiki Czeskiej (nieprzerwanie od 1 stycznia 1993 r.), jak i Republiki Słowackiej (odpowiednio). Oba państwa powstałe po rozpadzie Czechosłowacji utrzymują niezmienne stanowisko, że odwołanie dekretów stanowiło by przekreślanie wyników II wojny światowej.

Edvard Beneš ( ur. 28 maja 1884 w Kožlanach, zm. 3 września 1948 w Sezimovo Ústí) – polityk czeski, prezydent Czechosłowacji w latach 1935-1938 i na uchodźstwie w latach 1940-1945, premier Czechosłowacji w latach 1921-1922, członek parlamentu w latach 1920-1925 i 1929-1935.

Węgry (węg. Magyarország) – państwo śródlądowe w Europie Środkowej, od 1955 członek ONZ, od 1999 członek NATO, od 2004 członek Unii Europejskiej.

Wpływ na stosunki zagraniczne

Efektem dekretów Benesza było pozbawienie majątku osób pochodzenia niemieckiego. Dotknęło to również rządzącą w Liechtensteinie dynastię. Znacjonalizowano ich majątki: tereny rolne, lasy oraz zamki. Dlatego przez wiele lat Liechtenstein nie utrzymywał stosunków dyplomatycznych z Czechosłowacją.

Język czeski (cs. čeština lub český jazyk) – język z grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich. Najbliżej spokrewniony jest ze słowackim, śląskim, polskim, kaszubskim oraz dwoma językami łużyckimi.

Dotyczyło to również powstałych z niej Republiki Czeskiej i Słowackiej. Stosunki z nimi zostało nawiązane dopiero 13 lipca 2009 (Czechy) i 9 grudnia 2009 (Słowacja).

Linki zewnętrzne

Second World War and its Impact at the website of Ministry of Foreign Affairs of the Czech Republic

Facing history - The evolution of Czech-German relations in the Czech provinces, 1848-1948: a historical publication sponsored by Czech government, dealing a. o. with the transfer and decrees. A series of PDF files

The effect of the Benes Decrees on the Accession of the Czech Republic to the European Union: an assessment by the Max Planck Institute for Comparative Public Law and International Law; a series of PDF files

The Sudeten German Question after EU Enlargement by Jakob Cornides

Ethnic cleansing in post World War II Czechoslovakia: the presidential decrees of Edward Benes, 1945-1948 - a sharply critical view at a Hungarian-American website; 111 kB DOC file

No comparison - op-ed from the Prague Post criticising "pseudo-scholars" who allegedly regard the expulsion of the Sudeten Germans as morally equivalent to the Holocaust.

Czech-German Declaration signed in 1997: "Both sides agree that injustice inflicted in the past belongs in the past, and will therefore orient their relations towards the future."

Wpływ na stosunki zagraniczne

Linki zewnętrzne

Przypisy