Delegat Rządu na Kraj - Polski Serwis Naukowy

Delegat Rządu na Kraj - stojący na czele Delegatury Rządu na Kraj przedstawiciel Rządu RP na uchodźstwie w okupowanym kraju (od 1944 roku będący równocześnie wicepremierem w Rządzie RP na uchodźstwie).

Kompetencje Delegata Rządu określiła uchwała Komitetu Ministrów dla Spraw Kraju (KMSK) z 17 kwietnia 1940, która uznała "centralne porozumienie stronnictw" (Polityczny Komitet Porozumiewawczy), wyznaczyła zadaniem PKP: "...koordynowanie życia politycznego w kraju, utrzymywanie łączności z Rządem i decydowanie w sprawach politycznych, gospodarczych i społecznych. ...Delegat Rządu jest w zakresie spraw politycznych łącznikiem między Rządem a Krajem, współdziała ze stronnictwami a nie kieruje nimi"

Stefan Korboński (ur. 2 marca 1901 w Praszce, zm. 23 kwietnia 1989 w Waszyngtonie) – polski polityk ruchu ludowego, prawnik, publicysta, działacz Polskiego Państwa Podziemnego, Delegat Rządu na Kraj od 27 marca do 28 czerwca 1945, poseł na Sejm Ustawodawczy z listy PSL.

Adolf Rafał Jan Bniński, ps. Białoń (ur. 21 sierpnia 1884 w Kosowie, zm. 1942) – ziemianin, organizator kółek rolniczych w Wielkopolsce, działacz monarchistyczny i konserwatywny; wojewoda poznański w latach 1923–1928, współzałożyciel przedwojennego Stronnictwa Zachowawczego, senator IV kadencji w II RP, Główny Delegat Rządu RP na ziemie wcielone do III Rzeszy w latach 1940–1941.

Sprawy współpracy Delegata z wojskiem regulowały uchwały KMSK z 16 kwietnia 1940 i 10 kwietnia 1941. Przeprowadziły one rozdział wojska od polityki, zakazując Związkowi Walki Zbrojnej zajmowania się wszelką działalnością polityczną, natomiast zobowiązywały Delegata do pomocy ZWZ w zakresie podporządkowania Związkowi innych organizacji wojskowych. Delegat miał prawo, ewentualnie działając w porozumieniu z PKP, kontrolować budżet ZWZ, opiniować kandydatów do obsady stanowisk w Komendzie Głównej i komendach obszarów, udzielać dyrektyw politycznych Komendantowi Głównemu i otrzymywać okresowe informacje od niego o stanie organizacyjnym i działaniach Związku.,

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.

Od 25 maja do 14 grudnia 1940, przebywał w okupowanej Polsce Tymczasowy Delegat Rządu na Kraj Jan Skorobohaty-Jakubowski, którego zadanie polegało na wyborze odpowiedniego kandydata na Delegata Rządu i przygotowaniu jego misji.

W grudniu 1940 minister spraw wewnętrznych mianował delegatów: dla GG — Cyryla Ratajskiego (grudzień 1940 - sierpień 1942) i dla ziemi wcielonych do Niemiec — Adolfa Bnińskiego (lipiec 1940 - lipiec 1941). Po aresztowaniu, Bniński został zastąpiony przez Leona Mikołajczyka. Funkcję trzeciego delegata, na ziemie wschodnie okupowane przez ZSRR, jakkolwiek bez oficjalnej nominacji pełnił Władysław Zych ps.Szary we Lwowie (do sierpnia 1941). Od roku 1942, po aresztowaniu Mikołajczyka, Delegaturą Rządu na Kraj kierował jeden delegat (z Warszawy), któremu podlegała sieć delegatur okręgowych (województwo) i powiatowych.

Rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie – rząd Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1939-1990 będący legalną kontynuacją władz II RP, zmuszonych opuścić Polskę po agresji III Rzeszy i ZSRR na Polskę we wrześniu 1939 i okupacji całego terytorium Polski przez agresorów. Siedzibą rządu był Paryż, później Angers (na zasadzie eksterytorialności), a od końca czerwca 1940 (kapitulacji Francji) - Londyn. Władze RP na uchodźstwie zakończyły działanie po wyborze i zaprzysiężeniu Lecha Wałęsy na prezydenta Polski i przekazaniu mu insygniów prezydenckich przez Prezydenta RP Ryszarda Kaczorowskiego.

Jerzy Bronisław Braun, ps. Bronisław Rogowski (ur. 1 września 1901 w Dąbrowie Tarnowskiej, zm. 17 października 1975 w Rzymie) – pisarz polski, działacz polityczny, poeta, dramaturg, krytyk literacki, publicysta, scenarzysta, filozof, przewodniczący Rady Jedności Narodowej od marca 1945, ostatni Delegat Rządu na Kraj od czerwca 1945.

Biuro Delegata Rządu na Kraj składało się z Prezydium w ramach którego działały: Sekcja Prezydialna, Sekcja Finansowo-Budżetowa, Sekcja Kontroli oraz Dział (Departament) Likwidacji Skutków Wojny.

Delegatami Rządu na Kraj byli:

Jan Skorobohaty-Jakubowski od 25 maja do 14 grudnia 1940 (tymczasowo).

Cyryl Ratajski od 3 grudnia 1940 do 5 sierpnia 1942.

Jan Piekałkiewicz od 5 sierpnia 1942 do 19 lutego 1943

Jan Stanisław Jankowski od 19 lutego 1943, (formalnie od 21 kwietnia 1943) do 27 marca 1945.

Stefan Korboński od 27 marca 1945 do 28 czerwca 1945 (p. o.)

Jerzy Braun od 28 czerwca 1945

Przypisy

↑ Stefan Korboński:Polskie Państwo Podziemne, Wydawnictwo Nasza Przyszłość, Bydgoszcz str. 49
Armia Krajowa w Dokumentach, Wydawnictwo Studium Polski Podziemnej, Londyn 1970 str. 219, 231 i 508

Bibliografia

Waldemar Grabowski: Polska Tajna Administracja Cywilna 1940–1945. Instytut Pamięci Narodowej. ISBN 83-89078-23-6.