Delfinat - Polski Serwis Naukowy

Flaga Delfinatu

Położenie Delfinatu na mapie Francji

Delfinat (franc. Dauphiné) – kraina historyczna w południowo-wschodniej Francji, położona pomiędzy Rodanem a głównym grzbietem wododziałowym Alp, w dorzeczu rzek Isère z dopływami Drac i Romanche, Drôme oraz górnej Durance, ze stolicą w Grenoble. Dawna prowincja, obejmująca w przybliżeniu tereny dzisiejszych departamentów Isère, Drôme i Hautes-Alpes. Jej północną granicę wytyczał Rodan, który oddzielał ją od Bresse i Bugey, na wschodzie graniczyła z Sabaudią i Piemontem, na południu - z hrabstwem Venaissin i Prowansją, granicę zachodnią wyznaczał Rodan na południe od Lyonu. Prowincja dzieliła się zwyczajowo na tzw. Górny Delfinat (alpejski, franc. Haut Dauphiné) i Dolny Delfinat (część nizinna, franc. Bas Dauphiné). Stanowiła lenno królestwa Burgundii (Arelatu), a następnie korony francuskiej.

Fryderyk I Barbarossa (Rudobrody) (ur. ok. 1125, zm. 10 czerwca 1190) – z dynastii Hohenstaufów, syn księcia Szwabii - Fryderyka II i księżniczki Judyty, córki księcia Bawarii Henryka IX Czarnego (zm. 1126) z rodu Welfów, konkurencyjnego w tamtym okresie wobec Hohenstaufów. Po śmierci ojca (1147) przyjął tytuł księcia Szwabii (jako Fryderyk III), 4 marca 1152 został koronowany na króla niemieckiego, a 18 czerwca 1155 został koronowany cesarzem Świętego Cesarstwa Rzymskiego. W latach 1154-1186 był również królem Włoch. W swych rządach wzorował się na najważniejszych cesarzach, między innymi Justynianie I Wielkim i Karolu Wielkim.

Grenoble (oksyt. Grenòble, Granòble; średniowieczny oksyt. Grasanòbol; franko-prow. Grenoblo) – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Rodan-Alpy, w departamencie Isère.

Historia

W 1011, 21 lat przed swoją śmiercią, Rudolf III Próżniak (Rodolphe III), ostatni władca tzw. drugiego królestwa Burgundii (Arelatu), zapisał w testamencie hrabstwo Viennois Brochardowi, arcybiskupowi Vienne. W 1029 ten ostatni, zbyt stary by dalej rządzić, podzielił włości pomiędzy swoich bratanków: książę Maurienne, Humbert aux Blanches Mains (franc. Białoręki) otrzymał północną część hrabstwa, przyszłą Sabaudię, a Guigues Le Vieux (franc. Stary), pan Vion i hrabia d’Albon, późniejszy Guigues I, otrzymał część południową – przyszły Delfinat. Poza Viennois Guigues I władał terenami Grésivaudan, Oisans i Champsaur. W 1039 przyłączył do swych ziem leżący w górnym biegu rzeki Durance region Briançonnais (od miasta Briançon), pozostający dotychczas pod kontrolą cesarza Henryka III. W 1110 nazwa „Dauphin” po raz pierwszy pojawiła się w dokumencie.

Alpy (fr. Alpes, niem. Alpen, wł. Alpi, słoweń. Alpe) – najwyższy łańcuch górski Europy, ciągnący się łukiem od wybrzeża Morza Śródziemnego po dolinę Dunaju w okolicach Wiednia. Łańcuch ma długość około 1200 km, szerokość od 150 do 250 km i zajmuje powierzchnię około 220 tys. km².

Delfin – ogólne określenie wodnych ssaków z rzędu waleni, podrzędu zębowców. Obejmuje średniej wielkości walenie charakteryzujące się wydłużonym pyskiem i obecnością melonu.

Po śmierci pierwszego Delfina w 1142 władzę w charakterze regentki przejęła jego żona, Małgorzata Burgundzka, a po uzyskaniu pełnoletniości – ich syn Guigues V. Ten ostatni, brylujący na dworze cesarza Fryderyka I, nie rządził jednak długo: zmarł w 1162 i władzę ponownie przejęła Małgorzata. Przekazała ją swemu wnukowi, bratankowi Guiguesa V, imieniem André (franc. Andrzej). Ten, przyjąwszy imię Guigues VI, uczynił w 1192 z przydomku Delfina tytuł senioralny. W 1202 przyłączył do swych włości kolejne tereny leżące w dorzeczu Durance: Gapençais (od miasta Gap) i l'Embrunais (od miasta Embrun). Po jego śmierci w 1236 władzę objął syn, Guigues VII, który m.in. umieścił w swym herbie wyobrażenie delfina. Poprzez małżeństwo z Béatrice, córką hrabiego Sabaudii, włączył przejściowo (1268-1343) do Delfinatu ziemie Faucigny.

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

Bresse - dawna prowincja Francji, usytuowana w środkowo-wschodniej części kraju, pomiędzy Burgundią i Jurą. W sensie geograficznym składa się z trzech części: burgundzkiej (obecnie wschodnia część departamentu Saône-et-Loire), części wchodzącej w skład departamentu Ain oraz części najmniejszej, stanowiącej obecnie zachodnią część departamentu Jura.

Guigues VII zmarł w 1269 lub 1270 r., zostawiając tylko jednego syna, Jana (franc. Jean) I (1264 - 1282, w dodatku bezpotomnego, na którym wygasła linia burgundzka hrabiów Delfinatu. W tym czasie Humbert de la Tour du Pin (1240-1307), hrabia Viennois i młodszy syn Alberta III objął władzę po swym bracie Albercie IV. W 1273 poślubił on Annę, córkę Guiguesa VII, zaś w 1282 objął całość ziem Viennois i jako Humbert I został kolejnym Delfinem. Przyłączywszy swoją baronię de La Tour do Delfinatu Humbert I przeciął łączność między Bresse a Sabaudią, dwoma domenami domu sabaudzkiego. Doprowadziło to do wojny z Filipem I, hrabią Sabaudii, trwającej do 1286 r. i zakończonej pokojem podpisanym w Paryżu. Kolejna wojna z Sabaudią wybuchła jednak jeszcze tego samego roku i trwała do 1293. Humbert utrzymywał jednak dobre stosunki z królem Francji Filipem Pięknym, który był jego protektorem w sporach z władcami Burgundii i Sabaudii, a także z Kościołem: pan Delfinatu był trzykrotnie obłożony kościelną ekskomuniką, co jednak nie przeszkodziło mu dokonać żywota w klasztorze Val Ste Marie w 1306 r. W czasie jego panowania w 1285 r. posiadłości Delfinów po raz pierwszy nazwano Delfinatem.

Isère – rzeka w południowo-wschodniej Francji (w dep. Savoie, Isère i Drôme), lewy dopływ Rodanu o długości 290 km i powierzchni dorzecza 11 800 km².

Drac (fr. Le Drac) – rzeka w Alpach Delfinackich we Francji. Jej dolina na znacznym odcinku oddziela krystaliczne masywy centralne na wschodzie (Écrins) od wapiennych masywów Prealp na zachodzie (Dévoluy, Vercors).

Po Humbercie I Delfinatem władał jego syn Jan (franc. Jean) II de La Tour du Pin (1280 - 1318), który umocnił granicę z Sabaudią poprzez ufortyfikowanie granicznych miast La Buissière i Avalon. Po nim, do swej śmierci podczas oblężenia zamku La Perrière - rządził Guigues VIII (1309 - 1333). Jego brat i następca, Humbert II był ambitny, ale rozrzutny i utrzymywał dwór godny królów. Mnożył fundacje religijne, szafował ofiarami na kościoły i klasztory. Ufundował uniwersytet w Grenoble (1339), był mecenasem artystów i ludzi pióra. W 1349 Humbert II, po udziale w wojnach krzyżowych znajdujący się w krytycznej sytuacji finansowej, zdecydował się sprzedać swe państwo. Z okazji skorzystał natychmiast król Francji Filip VI. Akt sprzedaży, podpisany 16 lipca w Lyonie, opiewał na kwotę 200 tys. florenów i dodatkowo zapewniał Humbertowi dożywotnią rentę w wysokości 24 tys. liwrów rocznie.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

Kraina historyczna – region rozwijający się od setek lub tysięcy lat, obejmujący obszary powiązane wspólną historią i kulturą, niekiedy także więzami gospodarczymi. Bardzo często podział kraju na krainy historyczne staje się podstawą wydzielenia współczesnych jednostek podziału administracyjnego.

Delfinat stał się odtąd aż do 1628 r. dobrami lennymi korony, przydzielanymi kolejnym następcom tronu francuskiego (najstarszemu synowi dynastii). Stąd też następców francuskiego tronu nazywano "Delfinami". W XVI wieku Delfinat stał się areną walk religijnych między katolikami a hugenotami. Jako jednostka administracyjna istniał do 1790 r.
Filip IV Piękny, fr. Philippe le Bel (ur. 1268, Fontainebleau - zm. 29 listopada 1314, Fontainebleau) - król Francji i Nawarry w latach 1285-1314, syn Filipa III Śmiałego z dynastii Kapetyngów i jego pierwszej żony - Izabeli Aragońskiej.

Henryk III (niem. Heinrich III., ur. 28 października 1017, zm. 5 października 1056) - książę Bawarii w latach 1026–1041 (jako Henryk VI), książę Szwabii w latach 1038-1045, król Niemiec, Burgundii i Włoch od 1039 (w Niemczech i Burgundii koronowany wcześniej, za życia ojca), cesarz rzymsko-niemiecki od 1046. Władca z dynastii salickiej, syn i następca cesarza Konrada II i Gizeli.

Delfinowie Viennois

Ród de Albon

Guigues I d'Albon Stary (ok. 1000-1070),

Guigues II d'Albon Gruby (ok. 1020-1079),

Guigues III d'Albon Hrabia (ok. 1050-1133),

Guigues IV d'Albon Delfin (ok. 1095-1142),

Guigues V d'Albon (ok. 1120-1162),

Béatrice d'Albon (1161-1228).

Dynastia burgundzka

Guigues VI z Viennois (1184-1237),

Guigues VII z Viennois (ok. 1225-1269),

Jan I z Viennois (1263-1282),

Anna z Viennois (1255-1298).

Ród la Tour du Pin

Humbert I z Viennois (ok. 1240-1307), mąż Anny z Viennois,

Jan II z Viennois (1280-1318),

Guigues VIII z Viennois (1309-1333),

Humbert II z Viennois (1312-1355).
tytuł przeszedł na następców tronu Francji, nazywanych Delfinami Francji.