Demetriusz I Soter - Polski Serwis Naukowy

Moneta Demetriusza I Sotera

Demetriusz I Soter (ur. 187 p.n.e., zm. 150 p.n.e.) – władca Syrii z dynastii Seleucydów od 162 p.n.e.. Był synem Seleukosa IV Filopatora i Laodiki IV, bratankiem Antiocha IV Epifanesa.

Zakładnik Rzymu

W 175 p.n.e., w czasie rządów ojca, na życzenie senatu rzymskiego, zaniepokojonego antypergamońskimi (a co za tym idzie i antyrzymskimi) działaniami swojego ojca, został wysłany jako zakładnik do Rzymu. Kilka miesięcy później Seleukos IV został zamordowany przez swojego ministra. Władzę po nim objął stryj Demetriusza Antioch IV Epifanes, pomimo, że to Demetriusz był prawowitym następcą tronu.

Cypr (Republika Cypryjska) – państwo położone we wschodniej części Morza Śródziemnego u wybrzeży Turcji, Syrii i Libanu. Od 1 maja 2004 roku jest członkiem Unii Europejskiej. Nazwa wyspy pochodzi od łacińskiej nazwy miedzi (cuprum), której Cypr był w starożytności głównym dostawcą[potrzebne źródło].

Seleukos IV Filopator (ur. około 220 p.n.e., zm. 175 p.n.e.) - władca z dynastii Seleucydów w latach 189 p.n.e. - 175 p.n.e., syn Antiocha III Wielkiego, brat Antiocha IV Epifanesa, ojciec Demetriusza I Sotera. Za czasów jego rządów państwo obejmowało Syrię, Mezopotamię i część Persjii. Odziedziczył państwo osłabione wojnami prowadzonymi przez ojca z Rzymem. Musiał także uregulować ogromną kontrybucję, nałożoną na mocy pokoju w Apamei. Potrzebne kwoty próbował uzyskać ze skarbca Świątyni Jerozolimskiej, co jednak zakończyło się niepowodzeniem.

Po śmierci stryja senat rzymski dwukrotnie odmawiał prośbie Demetriusza o tron Seleukidów, uznając iż dla Rzymian korzystniejsze jest marionetkowe panowanie kilkuletniego syna Antiocha Epifanesa, Antiocha V. Tak więc dzieciństwo i młodość Demetriusz spędził w Rzymie.

Rządy

W 162 p.n.e., z pomocą m.in. Polibiusza, uciekł drogą morską z Rzymu i wylądował w Fenicji, gdzie został ogłoszony królem. Antioch V Eupator został zamordowany, armia zaś przeszła na stronę Demetriusza, który następnie w 160 p.n.e. wkroczył triumfalnie do Seleucji nad Tygrysem, pokonawszy uprzednio uzurpatora Timarchosa z Miletu, który ogłosił się królem Babilonii i Medii. Uradowani mieszkańcy miasta przyznali mu wówczas przydomek Soter (co znaczy Zbawca), pod którym przeszedł do historii. Senat rzymski musiał pogodzić się z tym faktem i uznał prawo Demetriusza do tronu Seleukidów, chociaż nigdy do końca nie pogodził się z ucieczką Demetriusza z Rzymu. Senat rzymski przyjął również od Demetriusza złoty wieniec wartości 10 tys. staterów, jako wyraz jego wdzięczności za względne traktowanie go w czasie, gdy był w Rzymie zakładnikiem.

Aleksander Balas, zwany również Epifanes (zm. 145 p.n.e.), rzekomy syn Antiocha IV, uzurpator na tronie monarchii Seleukidów pomiędzy 150 p.n.e.-145 p.n.e.

Termin ten pojawił się w XVI wieku p.n.e., gdy Egipt wkroczył w okres silnej ekspansji terytorialnej pod rządami XVIII dynastii. Po zjednoczeniu kraju przez Narmera egipski władca nosił tytuł nesut-biti – Ten-który-należy-do-pszczoły-i-trzciny, bowiem w tym okresie godłem Górnego Egiptu była pszczoła, a Dolnego – trzcina. Z biegiem czasu zaczęto używać tytułu Król Górnego i Dolnego Egiptu oraz Król Południa i Król Północy.

Tymczasem plany Demetriusza dotyczące odbudowy potęgi państwa Seleukidów, które snuł w Rzymie, realne w pierwszym okresie triumfu i entuzjazmu poddanych, w miarę upływu czasu okazywały się niewykonalne – ciągle trwało powstanie Judy Machabeusza w Judei, nie udała się próba oderwania Kapadocji od sojuszu z tradycyjnie wrogim Pergamonem ani próba kupienia Cypru od Archiasza, namiestnika faraona Ptolemeusza VI Filometora.

Juda Machabeusz (hebr. יהודה המכבי Yehudah HaMakabi Juda Młot), jeden z przywódców żydowskiego powstania Machabeuszy przeciwko Seleucydom 167 p.n.e. - 160 p.n.e.

Appian z Aleksandrii (ur. ok. 95 - zm. ok.165 r.; łac. Appianus Alexandrinus, gr. Ἀππιανὸς ὁ Ἀλεξανδρεύς Appianos ho Aleksandreus), historyk rzymski żyjący w II w. Z pochodzenia Grek, urodzony w egipskiej Aleksandrii.

Wojna z uzurpatorem

Władcy sąsiednich państw: pergamoński Attalos II, kapadocki Ariarates V i egipski Ptolemeusz VI, woleli też widzieć na tronie syryjskim marionetkę, a nie człowieka śmiałego i energicznego, dążącego do wskrzeszenia chwały Seleukidów, jakim był Demetriusz, zatem w 153 p.n.e. zawarli koalicję przeciw niemu i poparli uzurpatora Aleksandra Balasa, którego zaakceptował również senat rzymski. Do Syrii wtargnęły wojska Pergamonu, Kapadocji i Egiptu, Antiochia zbuntowała się, uzurpatora poparli też Żydzi walczący o niepodległość pod wodzą Jonatana Machabeusza.

Aleksander Krawczuk (ur. 7 czerwca 1922 w Krakowie) – polski historyk starożytności i eseista, profesor UJ, były minister kultury, poseł na Sejm I i II kadencji.

Starożytna Syria zajmowała obszar między Morzem Śródziemnym, a rzeką Eufrat oraz między Azją Mniejszą (konkretnie górami Taurus) i Palestyną. Takie ramy terytorialnie przyjmuje się najczęściej w literaturze, z punktu widzenia geograficznego dla tego regionu. Nie są one tożsame z obecnymi granicami państwa syryjskiego.

Demetriusz, spodziewając się klęski, odesłał swoich synów, Demetriusza II Nikatora i Antiocha VII Sidetesa do Knidos, a sam stawił czoło najazdowi i poległ podczas bitwy z uzurpatorem, który zastąpił go na tronie Syrii.

Przypisy

Appian z Aleksandrii, Wojny syryjskie 47.241 - 243.

Bibliografia

Iwaszkiewicz P., Łoś W., Stępień M., Władcy i wodzowie starożytności. Słownik, WSiP, Warszawa 1998, s. 118-119, ISBN 83-02-06971-X.

Praca zbiorowa pod redakcją Aleksandra Krawczuka, Wielka Historia Świata Tom 3 Świat okresu cywilizacji klasycznych, Oficyna Wydawnicza FOGRA, Warszawa 2005, s. 279-280, ISBN 83-85719-84-9.

Świderkówna A., Siedem Kleopatr, Wiedza Powszechna/Bellona, Warszawa 1999, s. 92, 135-136, (Wiedza Powszechna) ISBN 83-214-1164-9, (Bellona) ISBN 83-11-09008-4.