Demokracja ludowa (demokracja socjalistyczna) – określenie używane w stosunku do państw zależnych od ZSRR po II wojnie światowej. Jest to formuła dyktatury partii komunistycznej przy zachowaniu fasady instytucji formalnej demokracji parlamentarnej.

Władzę formalnie sprawował lud jako suweren (suwerenność ludu), a w jego imieniu rządziła faktycznie komunistyczna monopartia (w PRL - PZPR), a inne partie i organizacje społeczne były jej podporządkowane w formule transmisji partii do mas w ramach bloków określanych jako fronty narodowe (ludowe). Kraje demokracji ludowej często nazywano demoludami.

Termin "demokracja ludowa" był typowym dla komunistycznych propagandzistów zbitkiem słów (sama "demokracja" znaczy "rządy ludu", czyli "demokracja ludowa" to pleonazm "ludowe rządy ludu"). Chcieli w ten sposób odróżnić sposób rządzenia realizowany w państwach satelitarnych ZSRR od demokracji zachodniej zwanej przez nich demokracją burżuazyjną.

Pojęcie demokracji ludowej w oficjalnej doktrynie politycznej PRL

Założenia

Według Zygmunta Rybickiego i Andrzeja Werblana: Demokracja socjalistyczna wiąże się nierozerwalnie z takimi zasadami, jak centralizm demokratyczny oraz system planowania i mieścić się musi w ramach założeń ustrojowych państwa socjalistycznego, którego funkcje wynikają zarówno z zadań wewnętrznych, jak i warunków międzynarodowych.

W demokracji socjalistycznej nie ma miejsca dla pluralizmu politycznego: W ramach ustroju socjalistycznego nie istnieją obiektywne klasowe podstawy, a także potrzeby pluralistycznej instytucjonalizacji różnic i platform politycznych. Jest natomiast potrzeba i są warunki dla rzeczywistej dyskusji nad problemami społecznymi i metodami ich rozwiązywania, dyskusji zmierzającej do wypracowywania optymalnych programów i decyzji oraz do osiągania na tej podstawie możliwie szerokiego zakresu jednomyślności w decydowaniu i działaniu. W ramach socjalistycznego systemu politycznego - którego ośrodkiem i siłą motoryczną jest partia klasy robotniczej - powstają warunki do rozwoju demokracji pośredniej i bezpośredniej, do żywego i bogatego życia politycznego.. Oznacza to w praktyce, że ma funkcjonować tylko jedna partia polityczna, a dyskusja i krytyka mają się rozgrywać albo wewnątrz niej albo pochodzić od organizacji społecznych, zawodowych,młodzieżowych, związków zawodowych.

Krytyka władzy i dyskusja jest możliwa, jednak w ramach zakreślonych przez system (w ramach akceptacji socjalistycznej drogi rozwojowej); atak na jego instytucje, odwołanie do obcych ideologicznie sił politycznych, szerzenie dezinformacji i nieprawdziwych ocen są identyfikowane jako działania antysocjalistyczne i ostro zwalczane.

Partia robotnicza, zwykle określana po prostu jako partia, kieruje się zasadą określaną jako partyjne kierownictwo aparatem państwowym: Chodzi o to, aby partia, rozumiana nie tylko jako jej kierownicze instancje, wywierała faktyczny wpływ na rozstrzyganie węzłowych zagadnień występujących w różnych ogniwach władzy i administracji państwowej..... Partia kieruje całą działalnością państwa. Sprawuje kontrolę nad działalnością jego organów i osób spełniających odpowiedzialne funkcje w aparacie państwowym.

W gospodarce stosowana jest gospodarka planowa, w przeciwieństwie do gospodarki rynkowej panującej w krajach państwach kapitalistycznych.

Na szczeblu lokalnym ogniwa terenowe partii współpracują z radami narodowymi oraz z organami władzy i administracji w terenie na podobnych zasadach jak na szczeblu centralnym. Rady narodowe współpracują ze znajdującymi się na ich terenie przedsiębiorstwami państwowymi.

Zniesienie państwa

Demokracja socjalistyczna i państwo socjalistyczne są tylko etapami do komunizmu i zniesienia państwa. Rewolucja socjalistyczna (zwana także rewolucją komunistyczną lub rewolucją proletariacką) w państwie burżuazyjnym spowoduje zdobycie władzy przez proletariat, wprowadzenie dyktatury proletariatu i zniesienie starego porządku społecznego. Powstanie państwo socjalistyczne rządzone przez proletariat (samodzielnie lub w sojuszu z drobnymi chłopami i drobnomieszczaństwem). Państwo socjalistyczne jest etapem przejściowym, prowadzącym do przyszłego społeczeństwa komunistycznego. W komunizmie nie będzie klas, a więc tym samym różnic klasowych i przeciwieństw klasowych, co znaczy, że nie będzie państwa jako państwa (rozumianego jako organizacja klasowo-polityczna, która reprezentuje interesy klasy rządzącej w danej epoce). Obumiera polityczny charakter państwa.

Obumieranie państwa jest procesem,kończącym się ostatecznym jego zniesieniem i zależnym od czynników zewnętrznych, międzynarodowych i wewnętrznych - stanu przeobrażenia społeczeństwa. Pewne funkcje zewnętrzne i wewnętrzne państwa muszą pozostać tak długo, jak istotne będzie zagrożenie ze strony sił antysocjalistycznych - funkcja obronna na zewnątrz, funkcje represyjne wewnątrz państwa.

W rzeczy samej proces obumierania państwa dokonuje się w drodze rozwoju i pogłębiania demokracji socjalistycznej, podnoszenia świadomości społecznej, dyscypliny i odpowiedzialności mas oraz wzrostu ich udziału w życiu publicznym; poprzez rozwój instytucji przedstawicielskich, różnych form samorządu społecznego i kontroli społecznej nad aparatem urzędniczym we wszystkich dziedzinach; w walce z biurokratyzmem, z oderwaniem aparatu administracyjnego od mas pracujących. Jest to zarazem proces swoistego umocnienia państwa i jego zespolenia ze społeczeństwem. Zakłada on też przestrzeganie zasad praworządności zarówno przez przedstawicieli władzy, jak i przez obywateli - opisywał ten proces Stanisław Widerszpil.

Przypisy

Zobacz też