Demokratyczna Armia Grecji (DSE) (Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας, ΔΣΕ – Dimokratikos Stratos Elladas – wierny przekład: Demokratyczne Wojsko Grecji) była największą organizacją zbrojną, związaną z Komunistyczną Partią Grecji (KKE) w trakcie Wojny domowej w Grecji (1946–1949). Nazwę własną DSE równie wiernie i trafnie przetłumaczyć można też jako "Republikańskie Wojsko Grecji". Partyzanci byli przeciwnikami monarchii. Występowali przeciw dyskryminacjom, a na zajmowanych terenach organizowali własną administrację, bezpłatną służbę zdrowia, oświatę i życie kulturalne, uwzględniające też potrzeby słowiańskiej mniejszości językowej. Deklarowali walkę o usunięcie z życia publicznego praktyk faszyzmu, obecnych w Grecji od 1936, tj. od okresów dyktatur generała Metaksasa i Państwa Greckiego, przy czym brytyjski protektorat uznali za kolejną okupację. Dalekosiężnym celem DSE miało być suwerenne państwo, oparte na rzeczywistej demokracji ludowej. Przy rosnącym uzależnieniu od pomocy zagranicznej, od połowy 1948 r. zadeklarowano cel budowy państwa komunistycznego. Po okresie sukcesów, niedostatecznie uzbrojone powstanie zakończyło się klęską, wobec wsparcia udzielonego siłom królewskim przez Stany Zjednoczone. Decydujące dla zakończenia walk okazało się użycie dostarczonych z USA bomb napalmowych.

Tło historyczne

Wkrótce po wyzwoleniu Grecji spod okupacji hitlerowskiej oraz po układzie z Warkizy i niezgodnie z jego postanowieniami, brytyjski korpus ekspedycyjny, wraz z wojskiem królewskiego rządu Grecji, zmobilizowały 60 000 żołnierzy, 200 czołgów i 80 samolotów przeciw lewicowemu, republikańskiemu Narodowemu Frontowi Wyzwoleńczemu EAM (Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο). Prócz akcji wojska i policji, w kraju działało 166 grup antykomunistycznych, o charakterze bojówkarskim. Tylko w okresie od wydarzeń grudniowych 1944/45 r. do 31 marca 1946 w kraju doszło, przeciw domniemanym komunistom, do 1289 mordów, 6671 zranień, 31 632 przypadków tortur, 84 931 aresztowań, 165 gwałtów i 18 767 rabunków oraz skazano na wyroki więzienia ponad 30 tysięcy osób, podejrzanych o sprzyjanie EAM. Dane o aresztowaniach i uwięzieniach, wymienione przez stronę rządową, są jeszcze nieco wyższe. Zdaniem lewicy, za morderstwa odpowiedzialne były bojówki antykomunistyczne, policjanci Gwardii Narodowej, policjanci policji lokalnej oraz sporadycznie członkowie brytyjskiego korpusu ekspedycyjnego. Duży wpływ na taki rozwój sytuacji wywarła okoliczność, że strona rządowa, zachęcona przez Winstona Churchilla, już od pierwszych dni po wyzwoleniu Grecji spod niemieckiej okupacji, przejęła i zatrudniła ponownie niemal wszystkich żołnierzy i oficerów byłych, hitlerowskich Batalionów Bezpieczeństwa.

Komuniści organizowali samoobronę. Odtworzono istniejące w okresie okupacji hitlerowskiej tajne oddziały OPLA (Ομάδες Προστασίας Λαϊκών Αγωνιστών, ΟΠΛΑ – Grupy Ochrony Ludowych Bojowników). Do lata 1946, na terenie całej Grecji powołano lokalne sztaby OPLA. Możliwe, iż zapowiedzią walki zbrojnej była już akcja 30 bojowników, kombatantów ELAS, przeciw więzieniu w Litochoro, przeprowadzona 31 marca 1946 nad ranem, czyli w dzień pierwszych wyborów powszechnych. Żadna z organizacji nie przyznała się oficjalnie do jej przeprowadzenia.

Powstanie DSE

Już jesienią 1945 roku, lasy i góry Grecji zaczęły ponownie zapełniać się uciekinierami spod fali terroru. Organizatorem ich przetrwania, a w późniejszym okresie także DSE i walki zbrojnej, była Komunistyczna Partia Grecji (KKE). Pierwsze akcje zbrojne koordynował Główny Sztab Partyzantów (Γενικό Αρχηγείο Ανταρτών), utworzony 28 października 1946, pod dowództwem Markosa Wafiadisa. Rozkazem nr 19, z dnia 27 grudnia 1946 siły powstańcze nazwano Demokratycznym Wojskiem Grecji. Rozkaz dzienny z 28 grudnia 1946 stwierdza: DSE stanowi narodowe, ludowe, rewolucyjne wojsko nowej Demokratycznej Grecji i walczy z bronią w ręku o naszą narodową Suwerenność i o Ludową Demokrację. Celem DSE było wprowadzenie w Grecji ustroju socjalistycznego, zbliżonego do ustrojów krajów Europy Wschodniej i Centralnej.

Rota przysięgi wojskowej DSE podkreślała ideały niepodległościowe i antyfaszystowskie, czyli tradycje przejęte po ELAS. Mimo tych korzeni, Demokratyczne Wojsko od początku swego istnienia było uzależnione od pomocy z zagranicy. Toteż odmówiono udziału wielu zawodowym oficerom, sympatykom lewicy, tym niemniej nie-komunistom, uprzednio służącym w Greckim Ludowym Wojsku Wyzwoleńczym. Następnie, mniej więcej od lata 1948, unaocznił się ściśle komunistyczny charakter DSE.

Skład i liczebność DSE

W/g źródeł DSE, w walce partyzanckiej, prowadzonej przez zwarte oddziały, wzięło udział, łącznie, około 50 tysięcy bojowników. Około 25 tysięcy osób, po stronie DSE, zginęło w walce, zmarło wskutek odniesionych ran lub zostało zamordowanych. Maksymalna liczebność partyzanckich oddziałów sięgnęła 35 tysięcy żołnierzy, zorganizowanych w 9 dywizjach i mniejszych jednostkach. Miało to miejsce w I połowie 1948 roku. DSE faktycznie kontrolowało wtedy większość terytorium państwa. W pierwszym okresie powstania, większą część partyzantów stanowili uciekinierzy spod fali represji – osoby podejrzewane o sprzyjanie lewicy oraz powszechnie prześladowani kombatanci byłego ruchu narodowowyzwoleńczego ELAS. 30% składu oddziałów stanowiły kobiety. Służyły także w oddziałach szturmowych i jako oficerowie. 2751 partyzantów ukończyło Szkołę Oficerską Generalnego Sztabu DSE. Około 20–25% kadry oficerskiej DSE poległo, gdy po stronie mniej intensywnie wykorzystywanych bojowo oddziałów królewskich poległo 9% oficerów.

W końcowej fazie walk, rozgrywającej się przy północnych granicach Grecji, około 40% stanu oddziałów DSE stanowiła lokalna ludność słowiańsko-języczna (głównie Macedończycy oraz słowiańsko-języczni Grecy). Osoby 14-letnie uznawano za zdolne do służby w oddziale, a do stałej opieki nad rannymi wykorzystywano również dzieci. Przez cały okres powstania, zdecydowaną większość bojowników stanowili ludzie bardzo młodzi.