Desmond John Morris (ur. 24 stycznia 1928 w Purton k. Swindon w Wiltshire) – brytyjski zoolog, popularyzator nauki, prezenter telewizyjny, rysownik oraz malarz tradycji surrealistycznej. Autor wielu programów i filmów na temat historii naturalnej.

Życie i działalność

Dziadek Desmonda Morrisa – William Morris - wydawał przez 37 lat pierwszą tanią gazetę w Wielkiej Brytanii, przeznaczoną nie dla bogatego mieszczaństwa, lecz dla szerokich mas społecznych. Kolejną pasją dziadka była historia naturalna, którą zajął się po zamknięciu gazety. Ojciec Desmonda był pisarzem książek fantastycznych, a ranny podczas I wojny światowej, zmarł po długotrwałej chorobie spowodowanej raną, gdy Desmond miał 14 lat.

Desmond Morris kształcił się w Dauntsey's School, niezależnej szkole w West Lavington, Wiltshire. Po odbyciu służby wojskowej studiował zoologię na uniwersytecie w Birmingham, którą ukończył w roku 1951. W roku 1954 uzyskał stopień doktora filozofii na Uniwersytecie Oksfordzkim, na podstawie rozprawy Reproductive Behaviour of the Ten-spined Stickleback przygotowanej pod opieką Nikolaasa Tinbergena na wydziale psychologii zwierząt. W roku 1959 został zatrudniony przez Londyńskie Towarzystwo Zoologiczne jako kurator ssaków w londyńskim zoo (prowadził tam wówczas badania nad ssakami). W roku 1967 zakończył tam pracę sfrustrowany zastojem zoo i został dyrektorem Instytutu Sztuki Współczesnej w Londynie.

Od 1950 roku występował też jako prezenter w programach popularnonaukowych telewizji (Granada i BBC), Zootime i Life in the Animal World, które uczyniły z niego osobę publiczną, gwiazdę telewizji. Stał się prezenterem telewizyjnym popularnym wśród dorosłych i dzieci. Nakręcone przez niego seriale telewizyjne były również wyświetlane w Polsce.

Publikował artykuły naukowe, książki i recenzje (do czasu wydania Nagiej małpy w roku 1967 opublikował około 50 artykułów naukowych i 7 książek).

Opublikowana w roku 1967 praca Naga małpa przeznaczona była dla szerokiej publiczności i dlatego posiada przystępną, potoczystą narrację. Przełożona na wiele języków, sprzedała się w sumie w kilkunastu milionach egzemplarzy. Dopełnieniem tej publikacji były dwa tomy dotyczące natury człowieka (Ludzkie zoo i Zachowania intymne). Desmond Morris przedstawił w tych pracach ludzkie zachowania jako kulturowo zniekształcone, wystylizowane popędy i odruchy zwierzęce. Morris opisał w nich ludzi jako "nagie małpy" - szczególnego gatunku "prymaty pozbawione owłosienia". Desmond Morris nie był pierwszym, który zaprezentował taką wizję człowieka - przyświecała ona filozofom i antropologom co najmniej od czasu Darwina. Morris był jednak pierwszym, który wykorzystał techniki masowego marketingu do popularyzacji takiej koncepcji. Dziś większość koncepcji zawarta w tych pracach trąci już nieco "myszką". Jednak w swoim czasie kontrowersyjnym podejściem łamały seksualne i religijne tabu, prowokując też liczne dyskusje w środowisku antropologów i psychologów. W niektórych częściach świata Naga małpa została zakazana przez Kościół, a nielegalne egzemplarze konfiskowano i palono. The Chicago Tribune oddała cały nakład na przemiał, gdyż właściciele poczuli się urażeni recenzją Nagiej małpy zamieszczoną na jej łamach.

Zaskoczony niezwykłym sukcesem komercyjnym swoich książek, opuścił Instytut Sztuki Współczesnej i w roku 1968 osiedlił się z rodziną na Malcie poświęcając się na wiele lat malarstwu i pisarstwu. W połowie lat siedemdziesiątych (1973) Desmond Morris jako Stypendysta Wolfson College powrócił do Oksfordu, gdzie jakiś czas pracował w zespole badawczym Nikolaasa Tinbergena, który w tym samym roku otrzymał nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny i fizjologii za prace badawcze nad wrodzonymi podstawami ludzkich zachowań. W Oksfordzie Desmond Morris kontynuował badania z zakresu mowy ciała ludzkiego. Wyniki tych badań zawarł w ksiązkach Manwatching i Gestures. W kolejnych latach Morris obył wiele podróży, pisał książki, przygotowywał programy telewizyjne.

Do najbardziej znanych prac Desmonda Morrisa należy też cykl zawierający (oprócz wymienionego wyżej Manwatching- obserwacje ludzi): Bodywatching (obserwacje ciała oraz Bodytalk - język ciała), Babywatching (obserwowanie niemowląt i dzieci) i Animalwatching (obserwacje zwierząt - po polsku ukazały się książki poświęcone udomowionym zwierzętom takim jak m.in. koń, pies i kot).

W roku 1977 Desmond Morris został prezesem klubu piłkarskiego Oxford United, a cztery lata później zakończył pracę nad książką The Soccer Tribe (Plemię piłkarzy) - studium na temat najpopularniejszych dziedzin sportu XX wieku.

W roku 1979 opublikował autobiografię zatytułowaną Animal Days.

Praca Zwierzę zwane człowiekiem (The Human Animal,1994), wydana w Polsce w roku 1997, została pomyślana jako uzupełnienie sześcioodcinkowego serialu telewizyjnego Redakcji Przyrodniczej BBC w Bristolu. Ma charakter przekrojowy i oparta jest na wcześniejszych opracowaniach. Pierwszy rozdział oparty jest na pracy Manwatching, drugi na Nagiej małpie, trzeci na Ludzkim zoo, czwarty na Zachowaniu intymnym, piąty na Babywatching i Księdze wieków (The Book of Ages zawierającej fakty i ciekawostki dotyczące rozwoju człowieka od poczęcia aż do śmierci) a szósty na Biologii sztuki. Każda z powyższych książek miała swój główny temat, odpowiednio: język ciała, ewolucję ludzkiego gatunku, urbanizację, intymność, ludzki cykl życiowy i sztukę.

Najnowsze książki Desmonda Morrisa stanowią dalsze rozwinięcie opracowań z cyklu, o którym wspomniano powyżej. Baby. A Portrait of the Amazing First Two Years of Life (2008, w Polsce wydana jako Dziecko - cud życia) to kolejna praca, której tematem są obserwacje najmłodszych dzieci (Babywatching). Prace Naga Kobieta (2004), wydana też w języku polskim w roku 2006, i Naked Man (2008, Nagi Mężczyzna) nawiązują do tematyki Bodywatching i stanowią dokładną analizę anatomiczną budowy ciała ludzkiego (autor opisuje kolejno wszystkie części ciała człowieka).

Dorobek Morrisa obejmuje też wiele książek z dziedziny historii sztuki. Rysunki i obrazy Desmonda Morrisa były często wystawiane w galeriach europejskich. Surrealistyczne "dziwolągi" Morrisa ozdobiły też okładkę pierwszego wydania (1976) książki Samolubny Gen Richarda Dawkinsa.

Desmond Morris w roku 1952 poślubił Ramonę Baulch, z którą ma syna (Jason). Ma też czworo wnucząt.

czytaj dalej: [2], [3]