Detektyw - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy zawodu detektywa. Zapoznaj się również z: czasopismo o tej nazwie.

Detektyw

Detektyw (ang. Detective):

Tytuł zawodowy osoby świadczącej usługi detektywistyczne.
Utajniony pracownik policji zajmujący się czynnościami śledczymi w sposób dyskretny.

Termin „detektyw” pochodzi od łacińskiego detego co oznacza odkryć, wykryć, wyjawić. Detektyw to potocznie osoba prowadząca śledztwo metodami niejawnymi, która posiada licencję na taką działalność w ramach prywatnego biura śledczego. Terminem stosowanym wobec osób prowadzących prywatne śledztwa jest termin private detective. Zakres pojęciowy określenia detektyw w Polsce różni się znacznie od zakresu tego określenia w terminologii amerykańskiej. W Polsce pojęcie detektywa odnoszone jest wyłącznie do prywatnych detektywów (licencjonowanych detektywów), podczas gdy w terminologii anglosaskiej mianem detektywa określa się także funkcjonariusza policji służby operacyjno-rozpoznawczej i dochodzeniowo-śledczej.

Prokuratura – urząd państwowy powołany do stania na straży praworządności. Zazwyczaj swój cel prokuratura realizuje poprzez zaskarżanie do sądów decyzji niezgodnych z prawem, ściganie przestępstw, pomoc prawną społeczeństwu oraz branie udziału w procesie legislacyjnym jako czynnik opiniodawczy.
Joe Alex – pseudonim Macieja Słomczyńskiego, a zarazem postać literacka, główny bohater kilku powieści kryminalnych wydanych pod tym pseudonimem. Jako bohater książkowy jest detektywem i pisarzem powieści kryminalnych, który w swoich książkach opisuje własne przygody. Pod tym samym pseudonimem wydał także powieść historyczną Czarne Okręty – barwną opowieść o losach trojańczyka uwikłanego przez los w knowania egipskich kapłanów i pałacowe spiski władców Krety, wyruszającego w podróż na daleką północ w poszukiwaniu mitycznej krainy bursztynu.

W Polsce usługi detektywistyczne mają stosunkowo krótką historię. Agencje detektywistyczne i prywatny sektor ochrony pojawiły się bowiem w okresie przemian ustrojowych na początku lat 90-tych. Wtedy to przepisy ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej statuujące zasadę wolności działalności gospodarczej stworzyły warunki dla podjęcia działalności gospodarczej w zakresie usług detektywistycznych oraz ochrony osób i mienia.

Straż Graniczna (SG) – jednolita, umundurowana, w pełni zawodowa formacja typu policyjnego. Została powołana do życia ustawą z dnia 12 października 1990, jej funkcjonowanie rozpoczęło się 16 maja 1991 wraz z rozformowaniem Wojsk Ochrony Pogranicza (WOP). Wykonuje zadania związane z ochroną granicy państwowej i kontrolą ruchu granicznego. Nadzór nad formacją sprawuje Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. Komendant Główny Straży Granicznej jest centralnym organem administracji rządowej w sprawach ochrony granicy państwowej.
Wykształcenie – poświadczona dokumentem wiedza zdobyta w oficjalnym systemie nauczania (szkoły publiczne, szkoły prywatne). Jest to zasób wiedzy, umiejętności i sprawności umożliwiający jednostce poznanie otaczającego świata i skuteczne w nim działanie, wykonywanie określonego zawodu; wynik kształcenia i samokształcenia.

Inaczej przedstawia się historia i rozwój agencji detektywistycznych w Stanach Zjednoczonych Ameryki oraz w zachodniej Europie.

W Stanach Zjednoczonych agencje detektywistyczne istniały od połowy XIX wieku, a tworzyli je ludzie dziś już owiani legendą. Najbardziej znana, założona w 1850 roku przez Allana Pinkertona agencja detektywistyczna słynęła ze skuteczności i stosowania nowoczesnych, jak na tamte czasy metod świadczenia usług.

Jako pierwsi w Ameryce detektywi Pinkertona posłużyli się fotografią tworząc album przestępców. Zapobiegli pierwszemu zamachowi na prezydenta Lincolna oraz ujęli najgroźniejszych przestępców Ameryki takich jak John Reno, oraz członkowie związku Molly - Maguires. Pracownicy Pinkertona byli również o krok od ujęcia znanego nam dzisiaj z westernów Jessie Jamesa. Symbol agencji - otwarte oko, pod którym widniał napis „nie śpimy nigdy” dał początek określeniu prywatnego detektywa mianem „private eye”.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.
Obywatelstwo – więź prawna łącząca jednostkę (osobę fizyczną) z państwem, na mocy której jednostka ma określone prawa i obowiązki wobec państwa, a państwo – analogicznie – ma obowiązki i prawa wobec jednostki. Określenie spraw związanych z obywatelstwem, a w szczególności sposobów jego nabycia i ewentualnie także utraty, należy do samego państwa – jest to jego kompetencja wyłączna. Istnieją także regulacje prawa międzynarodowego dotyczące spraw związanych z obywatelstwem, a w szczególności unikania sytuacji bezpaństwowości i wielokrotnego obywatelstwa.

W Europie zachodniej – we Francji jedną z pierwszych agencji detektywistycznych założył w 1833 roku Eugeniusz Franciszek Vidocq, były szef francuskiej policji kryminalnej Sûreté a wcześniej przestępca i awanturnik. Agencja Vidocqa osiągnęła finansowy sukces dzięki dokładnej znajomości świata przestępczego i jego członków, zwyczajów i metod, niektóre zaś wyczyny Vidocqa zostały opisane w powieściach Balzaka.

Charlie Chan – postać literacka, mieszkający w Honolulu detektyw chińskiego pochodzenia. Stworzył go Earl Derr Biggers. Pojawia się w sześciu powieściach wydanych w latach 1925–32. Biggers, pisząc swoje książki, inspirował się postacią Changa Apana (1871–1933), oficera policji z Honolulu.
Urząd Ochrony Państwa to istniejąca od 10 maja 1990 do 29 czerwca 2002 instytucja państwa, stanowiąca część (obok zlikwidowanych Wojskowych Służb Informacyjnych) służb specjalnych RP. UOP zastąpił zlikwidowaną Służbę Bezpieczeństwa MSW.

Agencje detektywistyczne pojawiły się w Polsce wraz z agencjami świadczącymi usługi w zakresie ochrony osób i mienia. Na świecie działalność w zakresie usług detektywistycznych jak i ochrony osób i mienia jest określana jednym terminem - private policing.

Duża grupa przedsiębiorców łączy działalność detektywistyczną z usługami ochrony osób i mienia. Pomimo takiej praktyki nie można utożsamiać usług detektywistycznych wraz z przynależną im terminologią z usługami z zakresu ochrony osób i mienia, podmiotami ochrony, pracownikami ochrony, bezpośrednią ochroną fizyczną czy zabezpieczeniem technicznym. Są to różne formy działalności, z których każda posiada swoją specyfikę. Dodatkowo te dwie gałęzie private policing są obecnie, w naszym kraju uregulowane odrębnymi aktami prawnymi. Również coraz częściej zauważyć można specjalizację przedsiębiorców i koncentrowanie się na jednej z tych dwóch dziedzin.

Policja – umundurowana i uzbrojona formacja przeznaczona do ochrony bezpieczeństwa ludzi i mienia oraz do utrzymywania bezpieczeństwa i porządku publicznego. Do jej głównych zadań należy pilnowanie przestrzegania prawa i ściganie przestępców, jak również zapewnienie ochrony i pomocy w sytuacjach kryzysowych zarówno wobec ludzi jak i mienia. Jeżeli jest to konieczne, policja nadzoruje na poziomie operacyjnym także wszelkie służby ratownicze.
Tytuł zawodowy – system certyfikatów i tytułów, które otrzymują osoby, które dowiodły, że posiadają określony zasób wiedzy i umiejętności potrzebnych do wykonywania danego zawodu.

Samorządową organizacją detektywów w Polsce, reprezentującą ich interesy zawodowe, jest Polskie Stowarzyszenie Licencjonowanych Detektywów w Krakowie, na arenie międzynarodowej: World Association of Detectives oraz World Investigators Network.

Polskie prawo

W Polsce jako zawód dopiero od 2001 r. uregulowany prawnie.

Ustawą, która określa zasady wykonywania działalności gospodarczej w zakresie usług detektywistycznych, prawa i obowiązki detektywów oraz zasady i tryb nabywania uprawnień do wykonywania usług detektywistycznych jest Ustawa z dnia 6 lipca 2001 r. o usługach detektywistycznych .

Usługi detektywistyczne w Polsce - forma aktywności gospodarczej agencji detektywistycznej (biura detektywistycznego, firmy detektywistycznej) działających na polskim rynku.
Czynność prawna – świadome i zgodne z przepisami prawa zachowanie, zmierzające do wywołania skutków prawnych mocą odpowiednich oświadczeń woli składających się na treść czynności prawnej. Czynności prawne są podstawowym źródłem stosunków prawnych w obrębie prawa cywilnego. Aby dokonywać czynności prawnych trzeba mieć zdolność do czynności prawnych. Dla skuteczności czynności prawnej może być niekiedy wymagana szczególna forma.

O wydanie licencji może ubiegać się osoba, jeżeli:

posiada obywatelstwo polskie lub obywatelstwo innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej oraz biegłą znajomość języka polskiego,
ukończyła 21 lat,
posiada wykształcenie co najmniej średnie,
ma pełną zdolność do czynności prawnych,
nie toczy się przeciwko niej postępowanie karne lub postępowanie w sprawach o przestępstwa skarbowe popełnione z winy umyślnej,
nie była skazana prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe popełnione z winy umyślnej,
nie została zwolniona dyscyplinarnie z Policji, Straży Granicznej, Urzędu Ochrony Państwa, wojska, prokuratury, sądu lub z innego urzędu administracji publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej lub innym państwie członkowskim Unii Europejskiej w ciągu ostatnich 5 lat,
ma nienaganną opinię wydaną przez komendanta powiatowego (miejskiego) Policji właściwego ze względu na jej miejsce zamieszkania,
posiada zdolność psychiczną do wykonywania czynności w zakresie usług detektywistycznych, stwierdzoną orzeczeniem lekarskim
zdała egzamin na licencję detektywa, przed właściwą komisją egzaminacyjną albo uzyskała w trybie przepisów ustawy o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej decyzję w sprawie uznania kwalifikacji w zawodzie detektywa.

Egzamin obejmuje zagadnienia z zakresu Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przepisów ustrojowych, organizacji i funkcjonowania organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości oraz ochrony danych osobowych, ochrony informacji niejawnych, a także z zakresu prawa cywilnego i karnego (materialnego i procesowego), kryminalistyki, kryminologii i przepisów regulujących zasady wykonywania działalności gospodarczej w zakresie usług detektywistycznych.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.
Szwajcaria, Konfederacja Szwajcarska (Confoederatio Helvetica, Schweiz, Schweizerische Eidgenossenschaft) – państwo federacyjne w Europie Zachodniej. Jest jednym z niewielu państw, w których obowiązuje demokracja bezpośrednia. Szwajcaria od kongresu wiedeńskiego w 1815 roku jest państwem neutralnym. Do Organizacji Narodów Zjednoczonych przystąpiła dopiero 10 września 2002 po przegłosowaniu tej decyzji w referendum minimalną większością 52% głosów.

Licencję wydaje, odmawia jej wydania, zawiesza lub cofa, w drodze decyzji administracyjnej, komendant wojewódzki Policji właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o wydanie licencji. Licencję wydaje się na czas nieoznaczony.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)