Dewiza - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy dewizy - zasady postępowania. Zapoznaj się również z: dewizy - środki płatnicze.

Pałac w Kozłówce, dewiza Zamoyskich To mniey boli

Dewiza (z fr. devise "godło, zawołanie", z łac. sententia divisa "myśl wydzielona") – krótkie zdanie definiujące ogólną zasadę postępowania osoby lub rodu osób, organizacji lub instytucji, wyrażone najczęściej w języku narodowym lub po łacinie, rzadziej w innych językach; także rodzaj epigrafu.

Ryszard I Lwie Serce (ang. Richard the Lionheart, fr. Cœur de Lion) (ur. 8 września 1157, zm. 6 kwietnia 1199) – król Anglii od 1189. Syn Henryka II Plantageneta i Eleonory Akwitańskiej. W latach 1190-1192 był jednym z dowódców trzeciej wyprawy krzyżowej. Uwięziony w Austrii w czasie drogi powrotnej, następnie przekazany cesarzowi Henrykowi VI. Został uwolniony w 1194 roku. Zginął, walcząc z francuskim królem Filipem II Augustem o angielskie posiadłości we Francji.

Dieu et mon droit (z francuskiego: „Bóg i moje prawo”) – zwrot generalnie używany jako dewiza heraldyczna monarchii brytyjskiej, od czasów króla Henryka V (1413-1422).

Oprócz rodów, w których dewiza rodowa obejmowała członków rodu, dewizy najczęściej mają organizacje, jak państwa, miasta, uczelnie, siły zbrojne i ich części, instytucje państwowe, ordery, stowarzyszenia i inne. Rzadziej dewizy osobiste mają pojedyncze osoby - zwykle związane jest to wówczas z pełnionym urzędem, np. kardynał. Pojęcie dewizy używane jest także w znaczeniu potocznym lub żartobliwym, jako czyjejś cechy lub używanego powiedzenia.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Stanisław Dziwisz (ur. 27 kwietnia 1939 w Rabie Wyżnej) – polski duchowny katolicki, kardynał prezbiter Santa Maria del Popolo, doktor teologii, członek Kongregacji Wychowania Katolickiego i Rady ds. Środków Masowego Przekazu. Od 27 sierpnia 2005 arcybiskup metropolita krakowski.

Dewiza heraldyczna (herbowa) umieszczona jest zwykle na wstędze pod tarczą herbową.

Osobny artykuł: Dewiza herbowa.

Dewizy heraldyczne w herbach szlacheckich zaczęły pojawiać się w XV w. i pochodziły najczęściej od rycerskiego okrzyku bojowego, jak na przykład dewiza Ryszarda Lwie Serce "Dieu et mon droit" ("Bóg i moje prawo"), która później stała się elementem herbu Wielkiej Brytanii. W Polsce, początkowo nieznane, dewizy heraldyczne zaczęły pojawiać się w XVIII w. i nawiązywały do tradycji rodzinnych, jak na przykład dewiza Radziwiłłów Bóg nam radzi czy dewiza Zamojskich To mniej boli.

Płock – miasto na Pojezierzu Dobrzyńskim i w Kotlinie Płockiej, nad Wisłą, w województwie mazowieckim, powiat grodzki, siedziba powiatu płockiego; historyczna stolica Mazowsza, stolica rzymskokatolickiej diecezji płockiej (1075); siedziba władz Kościoła Starokatolickiego Mariawitów i mariawickiej diecezji warszawsko-płockiej, port rzeczny, rafineria ropy naftowej (1964), szkoły wyższe, teatry, muzea.

Herb Lwowa - współczesny herb miasta obowiązujący od 5 lipca 1990 r. przedstawia w błękitnym polu mury miejskie w złotym kolorze, z trzema basztami i bramą, i stojącym w niej na czterech łapach lwem. W swoim układzie nawiązuje do herbu z czasów średniowiecznych, pozbawiono go m.in. elementów herbu papieskiego i Orderu Virtuti Militari. Odmienna jest natomiast pozycja lwa. Lew stoi na trzech łapach, a prawą przednią ma podniesioną. Na wszystkich poprzednich herbach lew stał na dwóch tylnych łapach. W tzw. wielkiej wersji herbu tarcza herbowa podtrzymywana jest przez średniowiecznego woja i stojącego na tylnych łapach lwa w koronie. Obaj stoją na wstędze w barwach ukraińskich. Pod tarczą herbową umieszczony jest Tryzub (trójząb) - godło Ukrainy.

Dewizy heraldyczne w herbach miejskich również umieszczone są na wstędze, jak na przykład dewiza Nec temere, nec timide ("Ani zuchwale, ani bojaźliwie") w herbie wielkim Gdańska, Semper invicta ("Zawsze niezwyciężona") w herbie wielkim Warszawy czy Semper fidelis ("Zawsze wierny") w polskim herbie Lwowa.

Dewiza heraldyczna jest krótką, najczęściej łacińską sentencją - choć spotkać można i dewizy w językach narodowych - przekazującą ogólną mądrość, wyraźnie nawiązującą do ideologii rycerskiej i szlacheckiej.

Serbowie (Срби) – naród południowosłowianski mieszkający głównie w Serbii, Chorwacji, Bośni, Słowenii, Macedonii, Czarnogórze i Stanach Zjednoczonych. Jest ich ogółem około 13 mln. Mówią w swoim języku narodowym serbskim. W większości są prawosławnymi (religia jest uważana przez Serbów za ważny czynnik ich tożsamości)[potrzebne źródło].

Dewizy

Dewizy państw

Dieu et mon droit (fr. Bóg i moje prawo) – dewiza Anglii

Por la razón o la fuerza (hiszp. Rozumem lub siłą) – dewiza Chile

Samo sloga Srbina spasava (serb. Tylko jedność ocali Serbów) – dewiza Serbów

Liberté, Egalité, Fraternité (fr. Wolność, Równość, Braterstwo) – dewiza rewolucji francuskiej i Republiki Francuskiej

Einigkeit und Recht und Freiheit (niem. Jedność i prawo i wolność) – dewiza Niemiec, zarazem pierwsze słowa hymnu Niemiec

Jedność w różnorodności – dewiza Unii Europejskiej

Proletariusze wszystkich krajów, łączcie się! (ros. Пролетарии всех стран, соединяйтесь!) – dewiza ZSRR i republik radzieckich

Na polskich sztandarach

Bóg, Honor, Ojczyzna – np. na ostatnio wręczanych (niekiedy uznawana za nieoficjalną dewizę Polski)

Honor i Ojczyzna – np. na sztandarach pułkowych września 1939

Wolność, Całość, Niepodległość – np. na sztandarach insurekcji kościuszkowskiej

Za wolność naszą i waszą – np. na sztandarach powstania listopadowego

Z Bogiem za Ojczyznę – np. na sztandarach Wojsk Wielkopolskich

Żywią i Bronią – np. na sztandarach insurekcji kościuszkowskiej

Dewizy miast

Semper invicta (łac. Zawsze niezwyciężona) – dewiza Warszawy

Nec temere, nec timide (łac. Ani zuchwale, ani bojaźliwie) – dewiza Gdańska

Durabo (łac. Przetrwam) – dewiza Torunia

Ex navicula navis (łac. Z łódeczki łódź) – dewiza Łodzi

Fidelitatem et Constantiam (łac. Wierność i Stałość) – dewiza Lublina

Virtute et labore angere (łac. Wzbogacać męstwem i pracą) – dewiza Płocka

Semper fidelis (łac. Zawsze wierny) – dewiza polskiego Lwowa, rozciągana na całe Kresy oraz Exeteru, White Plains, Saint-Malo, a także Amerykańskiej Piechoty Morskiej

Praga Caput Rei Publicae (łac. Praga stolicą Rzeczypospolitej) – dewiza Pragi

Stark im Recht (niem. Silni w prawie) – dewiza Frankfurtu nad Menem

Sit Intra te Concordia et Publica Felicitas (łac. W twych murach panuje zgoda i szczęście powszechne) – dewiza Roztoki

Fluctuat nec mergitur (fr. Kołysze się, lecz nie tonie) – dewiza Paryża

Më trzimómë z Bògã(Język Kaszubski "My wierzymy w Boga" ) - dewiza Władysławowa

Dewizy osobiste

Festina lente (łac. Śpiesz się powoli) – dewiza Oktawiana Augusta

Cooperatores Veritatis (łac. Współpracownicy prawdy) – dewiza papieża Benedykta XVI

Totus Tuus (łac. Cały Twój) – dewiza papieża Jana Pawła II.

Sursum corda (łac. W górę serca) – dewiza kard. Stanisława Dziwisza

Caritati in Iustitia (łac. Dla miłości i sprawiedliwości) – dewiza kard. Józefa Glempa, prymasa Polski

Scio me nihil scire (Wiem, że nic nie wiem) – dewiza Sokratesa

Numine Tuo Domine (Mocą Twoją Panie) – przewodniczącego Episkopatu Polski Józefa Michalika

Inne dewizy

Dewiza "Arbeit macht frei" nad bramą wejściowa do Auschwitz.

Arbeit macht frei (niem. Praca czyni wolnym) – na bramie Auschwitz-Birkenau

Gloria Victis (łac. Chwała zwyciężonym) – Fundacja Gloria Victis, była dewiza rozgrywek o Superpuchar Polski w piłce nożnej

Honi soit qui mal y pense (starofr. Hańba temu, kto źle o tym myśli) – dewiza Orderu Podwiązki

Siempre vencedor, jamás vencido (hiszp.Zawsze zwycięscy, nigdy pokonani) – dewiza Armii Chilijskiej

Ora et labora (łac. Módl się i pracuj) – dewiza zakonu benedyktynów

Senatus Populusque Romanus (łac. Senat i Lud Rzymski) – dewiza starożytnego Rzymu z czasów republiki

Per aspera ad astra (łac. Przez trudy do gwiazd) – dewiza m.in. krzyża harcerskiego i Sił Powietrznych RPA

Per ardua ad astra (łac. Przez przeciwności do gwiazd) – dewiza brytyjskiego lotnictwa wojskowego Royal Air Force

Sei wahr, sei klar, sei deutsch (niem. Bądź prawdziwa, bądź przejrzysta, bądź niemiecka) – dewiza Bund Deutscher Mädel

Meine Ehre heißt Treue (niem. Mój honor to wierność) – dewiza SS

Przypisy

Np. angielska dewiza narodowa wyrażona jest w języku francuskim.
Dudziński P., Alfabet heraldyczny, Warszawa 1997, s. 31.

Zobacz też

Motto