Dewon - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy okresu w dziejach Ziemi. Zapoznaj się również z: Devon.

Dewon (ang. Devonian)

w sensie geochronologicznym – czwarty okres ery paleozoicznej. Trwał około 57 milionów lat (od 416,0 ± 2,8 do 359,2 ± 2,5 mln lat temu). Dzieli się na trzy epoki: dewon wczesny, dewon środkowy i dewon późny.

w sensie chronostratygraficznym – czwarty system eratemu paleozoicznego, leżący powyżej syluru, a poniżej karbonu. Dzieli się na trzy oddziały: dewon dolny, dewon środkowy i dewon górny. Międzynarodowy stratotyp granicy sylur/dewon znajduje się w Klonku koło Suchomastów (około 35 km na SW od Pragi). Granica oparta jest na pierwszym pojawieniu się graptolita Monograptus uniformis Přibyl, 1940.

Nazwa pochodzi od hrabstwa Devon w południowo-zachodniej Anglii, skąd pochodzą pierwsze zbadane skały tego systemu. System dewoński wydzielili Roderick Murchison i Adam Sedgwick w 1839 roku. Na mapach i przekrojach geologicznych skały dewońskie znaczy się barwą brązową.

Skała terygeniczna – skały osadowe, której składniki są pochodzenia lądowego i zostały przeniesione poza obszar tworzenia (są alochtoniczne). Skała terygeniczna nie musi się znajdować i tworzyć na lądzie, przeważnie terygeniczne skały występują w morzach.
Zaleszczotki (Pseudoscorpionida) – rząd drapieżnych pajęczaków, obejmujący zwierzęta bardzo małe (od 1 do 8 mm długości), zamieszkujące przede wszystkim strefy tropikalne, ale spotykane też w innych strefach klimatycznych.

Paleogeografia i geologia

We wczesnym dewonie doszło do ostatecznego zamknięcia się oceanu Japetus, wskutek zderzenia dwóch kontynentów: Laurencji i Bałtyki. W wyniku tego zderzenia powstał jeden duży kontynent – Laurosja, z pasmem górskim kaledonidów, znajdujący się w położeniu równikowym. Na półkuli północnej obecne były mniejsze kontynenty: Syberia i Chiny. Południową półkulę zajmował olbrzymi kontynent Gondwana, oddzielony od Laurosji oceanem Reik, a od Chin i Syberii – oceanem Paleotetyda. Wszystkie kontynenty otaczał ocean Panthalassa. Dewon charakteryzował się ciepłym klimatem z ochłodzeniem pod koniec tego okresu. Dla regionu europejskiego charakterystycznymi osadami dolnego dewonu są skały terygeniczne facji oldredowej (głównie zlepieńce, piaskowce). W dewonie środkowym i górnym występują najczęściej osady węglanowe facji płytkowodnej i rafowej (różne typy wapieni, czasami zdolomityzowane, także margle i łupki margliste).

Pogórze Wałbrzyskie (także Bolkowsko-Wałbrzyskie, 332.28) – wg podziału fizycznogeograficznego Jerzego Kondrackiego mezoregion wchodzący w skład Pogórza Zachodniosudeckiego. Jest najdalej na północny wschód wysuniętą częścią Pogórza.
Stromatoporoidy, stromatolity stromatoporoidowe (Stromatoporoidea) – grupa gąbek pospolitych (Demospongiae). Były bardzo powszechnymi organizmami w morzach paleozoiku, występowały od późnego ordowiku do wczesnego karbonu. Są to najczęściej kopułowate lub bochenkowate ciała, o mikrostrukturze, na którą składają się poziome warstewki (laminy, zgrupowane w makroskopowe latylaminy), pionowe pile, astrorizy i montikule.

Bogactwa naturalne

Formacje dewońskie zawierają złoża pirytu, rud miedzi, rud cynku i ołowiu oraz surowce węglanowe (wapienie, margle, dolomity) i okruchowe (piaskowce kwarcytowe, łupki fyllitowe).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

Kikutnice (Pycnogonida) – gromada niewielkich morskich stawonogów, zwanych z uwagi na wygląd popularnie "pająkami morskimi" (nazwą tą określa się również kraba maję).

Ryniofity, ryniofyty (Rhyniophyta) - gromada roślin kopalnych, pierwotnych, pionierskich roślin lądowych. Pojawiły się na ziemi w pierwszej połowie ery paleozoicznej - w sylurze. Zapoczątkowały wszystkie linie rozwojowe prowadzące do współcześnie żyjących gatunków roślin lądowych. Ryniofity wymarły pod koniec dewonu, 370 mln lat temu.

Roztocze (Acari) - liczny (ok. 30 tys. gatunków, wiele gatunków nadal nieopisanych) rząd pajęczaków, obejmujący zwierzęta od mikroskopijnych do 3-centymetrowych. Roztocze są saprofagiczne (jak np. mechowce), ale także są wśród nich pasożyty (głównie ektopasożyty) i drapieżniki. Niektóre mogą przenosić choroby lub być szkodnikami magazynowymi. Zamieszkują wszystkie strefy klimatyczne, również obszary polarne. Dostosowały się do różnych środowisk: żyją w glebie, kurzu domowym, w strefie przybrzeżnej środowisk słodkowodnych (tzw. wodopójki) a nawet w gorących źródłach.

Sir Roderick Impey Murchison - (ur. 26 lutego 1792 zm. 22 października 1871) - brytyjski geolog i stratygraf. Badał utwory ery paleozoicznej rejonu Anglii, Czech, Moraw i Rosji. W roku 1835 wydzielił system sylurski a wraz z Adamem Sedgwickiem w roku 1839 - system dewoński. W roku 1841, badając odsłonięcia skał osadowych w okolicach miasta Perm na Uralu, wydzielił system permski. Murchison odwiedził również ziemie polskie w 1843, gdzie wspólnie z L. Zejsznerem odbył podróż naukową w Góry Świętokrzyskie i Tatry. Od 1855 roku był dyrektorem Służby Geologicznej Wielkiej Brytanii oraz Muzeum Geologicznego w Londynie. W roku 1864 jego imieniem nazwano wodospad na Nilu Wiktorii.

Zielenice (Chlorophyta) – . Zielenice stanowią jedną z trzech linii rozwojowych roślin (obok glaukofitów i krasnorostów). Współcześnie dzielone są na dwie lub cztery równorzędne grupy (gromady). W rygorystycznych ujęciach taksonomicznych do zielenic zaliczane są także rośliny lądowe, przy czym dla takiego ujęcia stosuje się odrębną nazwę rośliny zielone. Termin zielenice oznacza w aktualnym ujęciu wszystkie linie rozwojowe roślin zielonych po wyłączeniu z nich roślin lądowych.

Gąbki (Porifera) – typ prymitywnych, beztkankowych zwierząt wyłącznie wodnych (najczęściej morskich), osiadłych, zwykle kolonijnych, o nieregularnym i najczęściej zmiennym kształcie. Gąbki należą do najstarszych organizmów wielokomórkowych – zbliżone do nich formy występowały już 1,8 mld lat temu. W zapisie kopalnym znane są ze skamieniałości prekambryjskich, datowanych na 600 mln lat (gąbki krzemionkowe) oraz kambryjskich (gąbki pospolite i wapienne). Typ obejmuje około 9 tysięcy poznanych dotąd gatunków, z czego tylko 150 żyje w wodach słodkich.

Koralowce czteropromienne, rugozy (Rugosa) – grupa paleozoicznych koralowców kolonijnych (kolonie masywne lub gałązkowe) albo osobniczych. Osobnicze mają kształt rogu lub cylindryczny. We wczesnym stadium rozwojowym powstają trzy pary septów. Pierwsza para to septum główne. Kolejno tworzą się następne dwie pary. Trzy pary septów dzielą kielich koralowca na sześć komór. Jednak dalsze septa tworzą się tylko w czterech komorach. Dlatego nazywa się je koralowcami czteropromiennymi.