Dialekt babiloński - Polski Serwis Naukowy

fragment inskrypcji klinowej ze steli z kodeksem Hammurabiego zapisanej w języku/dialekcie starobabilońskim; zbiory Luwru w Paryżu.

kudurru z czasów panowania Kasytów w Babilonii z inskrypcją w języku/dialekcie średniobabilońskim; zbiory Cabinet des Médailles w Paryżu.

fragment inskrypcji klinowej Nabuchodonozora II z Bramy Isztar w Babilonie, zapisanej w języku/dialekcie późnobabilońskim; zbiory Muzeum Pergamońskiego w Berlinie.

Język/dialekt babiloński – jeden z głównych dialektów języka akadyjskiego, który wykształcił się na początku II tys. p.n.e. z dialektu staroakadyjskiego na obszarze środkowej i południowej Mezopotamii. W użyciu pozostawał do końca I tys. p.n.e. Zapisywany był w piśmie klinowym. W rozwoju języka babilońskiego wyróżnianych jest pięć etapów: starobabiloński, średniobabiloński, młodobabiloński, nowobabiloński i późnobabiloński

Kasyci (Kaššu, Kaszszu, Kaszu[1]) to jeden ze starożytnych ludów, który zamieszkiwał rejon gór Zagros, a w latach ok. 1600-1100 p.n.e. władał Mezopotamią. Jego pochodzenie nie jest do końca jasne. Niektórzy badacze wywodzą Kasytów z południowo-zachodniego Iranu, ale teza ta nie jest dostatecznie uzasadniona. Źródła babilońskie podają, że Kasyci byli federacją kilku nomadycznych plemion.

Brama Isztar – monumentalna brama w starożytnym Babilonie, wzniesiona za panowania Nabuchodonozora II, który panował w l. 605-562 p.n.e. i poświęcona była bogini Isztar. Była ona północną bramą miasta, otwierającą tzw. drogę procesyjną, która ciągnęła się aż do świątyni Marduka – Esagila.

Język/dialekt starobabiloński (klasyczny)

Poświadczony w źródłach pisanych z 1 połowy II tys. p.n.e., przede wszystkim listach, dokumentach prawnych i tekstach literackich. Na okres ten przypada panowanie I dynastii z Babilonu (1894-1595 p.n.e.), wraz z którą rozpoczęła się polityczna i kulturowa dominacja Babilonu w Mezopotamii.

Pismo klinowe to najstarsza, na Bliskim Wschodzie, odmiana pisma, stworzona najprawdopodobniej przez Sumerów ok. 3500 lat przed naszą erą. Pierwotnie było złożone z przedstawień rysunkowych, które wyobrażały przedmioty albo jeden charakterystyczny ich element, a przy bardziej abstrakcyjnych pojęciach – kompozycje symboliczne. Na początku system był całkowicie ideograficzny (obrazkowy). Każdy znak miał znaczenie podstawowe, do którego dochodziły znaczenia poboczne. Nazwa pochodzi od kształtu znaków odciskanych na glinianych tabliczkach za pomocą kawałka trzciny. Jego powstanie, w IV tysiącleciu p.n.e., związane było z administracyjnymi i gospodarczymi potrzebami rozwijającej się coraz bardziej cywilizacji. Do największego rozkwitu doszło w XIV-XIII w. p.n.e. z uwagi na wagę języka akadyjskiego na Bliskim Wschodzie, w którym było zapisywane. Pismo klinowe używane było aż do okresu panowania na Bliskim Wschodzie hellenistycznej dynastii Seleucydów w II w. p.n.e.

Muzeum Pergamońskie (niem. Pergamonmuseum) – muzeum znajdujące się w Berlinie, w którym zrekonstruowano Wielki Ołtarz Zeusa (pergameński ołtarz). Współtworzy berlińską tzw. Wyspę Muzeów (niem. Museumsinsel). Muzeum jest słynne także ze zbiorów starożytnej architektury oraz hellenistycznej rzeźby. Znajduje się tu m.in. brama Isztar.

Język/dialekt średniobabiloński

Poświadczony w źródłach pisanych z 2 połowy II tys. p.n.e., przede wszystkim dokumentach, inskrypcjach królewskich i tekstach literackich. Język ten przejęli też Kasyci, którzy na początku XVI wieku p.n.e. objęli rządy w południowej Mezopotamii. W okresie tym daje się zauważyć dużą staranność w użyciu języka, co było spowodowane najprawdopodobniej tym, iż obca warstwa panująca (Kasyci) starała się dostosować do wysokiej miejscowej kultury ludu podbtego.

Kudurru (akad. kamień graniczny, stela graniczna) - w starożytnej Mezopotamii stela kamienna ozdobiona reliefem w kompozycji pasowej (sceny figuralne, przedstawienia symboliczne) i czasami zawierająca napisy w piśmie klinowym o wysokości do 1 m, stanowiąca świadectwo nadania przez władcę majątku ziemskiego. Znana od III tysiąclecia p.n.e., powszechna w okresie panowania Kasytów.

Język aramejski (aram. ܐܪܡܝܐ - Ārāmāyâ, hebr. ארמית - Arāmît) - język z grupy semickiej, używany na Bliskim Wschodzie od II tysiąclecia p.n.e. do czasów dzisiejszych.

Język/dialekt młodobabiloński

Poświadczony w źródłach pisanych z 1 połowy I tys. p.n.e. Jest on językiem literackim nie tylko Babilonii, ale też Asyrii, gdyż większość utworów literatury asyryjskiej zapisana została tym właśnie dialektem. Młodobabiloński znacznie bardziej związany jest ze starobabilońskim, niż dialekt średniobabiloński.

Nabuchodonozor II, Nebokadnezar II (akad. Nabu-kudurri-uçur "Nabu strzeż mojego kamienia granicznego", (604–562 p.n.e.) – król Babilonii z dynastii chaldejskiej w latach ok. 605–562 p.n.e., syn Nabopolassara.

Państwo nowobabilońskie - starożytne państwo na Bliskim Wschodzie, pod panowaniem dynastii chaldejskiej ze stolicą w Babilonie. Istniało w latach 626 p.n.e.- 539 p.n.e.. Obejmowało tereny Mezopotamii, Syrii i Palestyny w większości pokrywającymi się z obszarem tzw. żyznego półksiężyca.

Język/dialekt nowobabiloński

Język potoczny, zaświadczony w listach i dokumentach z okresu ok. 1000-625 p.n.e. W dialekcie tym coraz wyraźniejsze stają się wpływy języka aramejskiego.

Język/dialekt późnobabiloński

Język państwa Chaldejczyków, spokrewnionych z Aramejczykami. Poświadczony jest w źródłach pisanych po 625 r. p.n.e. Inskrypcje królów chaldejskich państwa nowobabilońskiego oraz teksty literackie nawiązują do dawnych okresów języka akadyjskiego. Wraz z upływem czasu jednak dialekt ten staje coraz większą mieszaniną babilońsko-aramejską i powoli zaczyna wychodzić z użycia, gdyż w Babilonii dominującym językiem mówionym staje się aramejski. Pod koniec I tys. p.n.e. używany jest już tylko w środowisku uczonych i kapłanów. Na początku naszej ery język babiloński wychodzi zupełnie z użycia.

Dialekt asyryjski języka akadyjskiego – odmiana języka akadyjskiego, która wykształciła się na przełomie trzeciego i drugiego tysiąclecia p.n.e. na północnych obszarach Mezopotamii. Zapisywany był pismem klinowym i używany do połowy pierwszego tysiąclecia p.n.e., zanikł po upadku imperium asyryjskiego w 612 roku p.n.e. Poświadczony został przez teksty, zapisane na tabliczkach glinianych, z których największa część datowana jest na okres IX–VII wiek p.n.e.

Lista królów babilońskich - lista królów i dynastii władających Babilonią, począwszy od władców z dynastii starobabilońskiej (1894-1595 p.n.e.), aż do władców z dynastii Seleucydów (III-II w. p.n.e.). Lista ta powstała w oparciu o informacje pochodzące z ówczesnych źródeł pisanych, przede wszystkim list królewskich (np. Babilońskiej listy królów A, Babilońskiej listy królów B czy Synchronistycznej listy królów), kronik (np. Kroniki wczesnych królów, Kroniki synchronistycznej, tzw. Kroniki P czy Kronik babilońskich) i inskrypcji (np. inskrypcji Aguma-kakrime), w korelacji z naszą obecną wiedzą historyczną.

Przypisy

Łyczkowska K., Gramatyka..., s. 10.

Zobacz też

Dialekt asyryjski języka akadyjskiego

Bibliografia

Łyczkowska K., Gramatyka języka akadyjskiego, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 1975.

Uberti M. L., Wprowadzenie do historii starożytnego Bliskiego Wschodu, Warszawa 2010, s. 32–33. ISBN 978-83-235-0680-5.