Dialekt dolnopruski - Polski Serwis Naukowy

Zapoznaj się również z: język pruski.

Dialekt dolnopruski (niem.: Niederpreußisch) to dialekt języka dolnoniemieckiego używany głównie na terenie Prus Wschodnich do roku 1945. Wypierał język pruski, czym doprowadził do jego ostatecznego zaniku w XVII wieku. Dzięki dość długiemu występowaniu tych dwóch etnolektów jednocześnie, dolnopruski wzbogacił się o wiele słów pochodzenia bałtyckiego. Przez niektórych językoznawców język Plautdietsch uznawany jest za jego odmianę, co oznaczałoby, że dialekt dolnopruski jest wciąż żywy.

Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.

Dialekt wysokopruski (niem.: Hochpreußisch) – środkowoniemiecki dialekt używany na obszarze Prus Wschodnich do roku 1945. Jego użytkownikami byli potomkowie osadników ze Śląska, którzy przybywali do Prus od XIII wieku.

Do dolnopruskiego zalicza się następujące grupy gwarowe:

Zalew Wiślany (ros. Zalew Kaliningradzki) – zalew słonawowodny, zatoka Morza Bałtyckiego o powierzchni 838 km² (w tym w granicach Polski 328 km²), odcięta od Zatoki Gdańskiej przez Mierzeję Wiślaną.

Sambia (niem. Samland) - kraina historyczna w Prusach, zamieszkana przez jedno z plemion pruskich. Obecnie w Obwodzie Kaliningradzkim Federacji Rosyjskiej. Główne miasto - Królewiec; inne miejscowości: Rybaki, Piława, Tapiawa, Welawa, Labiawa, Nowotki, Tryszkajmy, Ruszowice, Palmniki.

1. Übergangsmundart zum Ostpommerschen - dialekt przejściowy z wschodniopomorskim, używany na zachód od Wisły

2. Mundart des Weichselmündungsgebietes - delta Wisły (okolice Gdańska)

3. Mundart der Frischen Nehrung und der Danziger Nehrung - Mierzeja Wiślana

4. Mundart der Elbinger Höhe - okolice Elbląga

5. Mundart des Kürzungsgebietes - nad Zalewem Wiślanym, w okolicach Braniewa i Fromborka

6. Westkäslausch - obszary wokół Pieniężna, na północ od obszaru dialektu wysokopruskiego

7. Ostkäslausch - okolice Reszla i Bisztynka, na wschód od obszaru dialektu wysokopruskiego

8. Natangisch-Bartisch - obszary wokół Bartoszyc

9. Westsamländische Mundart - zachodnia Sambia

10. Ostsamländische Mundart - wschodnia Sambia, obszar między Pregołą a Zalewem Kurońskim

11. Mundart des Ostgebietes - tzw. tereny wschodnie, obszar między Niemnem, granicą litewską a Mazurami