Dialekty nowoaramejskie - Polski Serwis Naukowy

Dialekty nowoaramejskie – zespół języków i dialektów stanowiących najpóźniejszą fazę rozwojową języka aramejskiego. Pierwsze świadectwa pisane, w których występują wyraźnie nowoaramejskie cechy językowe, pochodzą z XVI wieku. Języki te były używane na obszarze rozciągającym się od Syrii po Iran.

Syria (arab. سوريا / سورية, transk. Sūriyya, nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska الجمهورية العربية السورية Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją (822 km), Irakiem (605 km), Jordanią (375 km), Libanem (375 km) i Izraelem (76 km).

Kurdystan – górzysta kraina w południowo-zachodniej Azji zamieszkana przez Kurdów. Terytorium Kurdystanu jest podzielone między następujące państwa:

Ponieważ użytkownicy języków nowoaramejskich – bliskowschodni chrześcijanie i żydzi – podlegali licznym prześladowaniom ze strony muzułmańskiej większości, wiele spośród tych języków jest obecnie zagrożonych lub wręcz na granicy wymarcia.

Rozmieszczenie żydowskich dialektów nowoaramejskich w latach 50. XX wieku

Dialekty nowoaramejskie dzielą się na cztery grupy:

zachodnia – używana w trzech wsiach na terenie Syrii (Maalula, Bakh'a i Jubb'adin)

centralna – używana w Turcji (prowincja Mardin), obejmująca języki turoyo i niedawno wymarły mlahsô

północno-wschodnia (zwana też NENA od North-Eastern Neo-Aramaic) – obejmująca liczne języki używane przez żydów i chrześcijan z terenu Kurdystanu, Iraku, Azerbejdżanu, Iranu

nowomandejska – używana przez współczesnych mandejczyków

Cechą dialektów nowoaramejskich szczególnie przykuwającą uwagę badaczy jest unikalny na tle języków semickich system czasownikowy, w którym odmiana koniugacja oparta jest na dawnych imiesłowach np. domax-no "śpię" (dosł. śpiący-ja), mḥalaq-li "rzuciłem" (dosł. rzucony-dla mnie), ptīḫ-lē "on otworzył" (otwarty-dla niego).

Język aramejski (aram. ܐܪܡܝܐ - Ārāmāyâ, hebr. ארמית - Arāmît) - język z grupy semickiej, używany na Bliskim Wschodzie od II tysiąclecia p.n.e. do czasów dzisiejszych.

Maalula (arab. معلولا) - miejscowość w środkowo-zachodniej części Syrii u podnóża gór Antyliban, około 50 kilometrów na północny wschód od stolicy kraju - Damaszku. Około 2000 mieszkańców (2005).

Bibliografia

M. Tomal. "Nowoaramejski – język irackich chrześcijan i żydów" [w:] Niemuzułmańskie mniejszości Iraku : historia, kultura, problemy przetrwania, red. Michael Abdalla. Wydawnictwo Poznańskie: Poznań 2008.