Diodor z Tarsu - Polski Serwis Naukowy

Diodor z Tarsu (gr. Διόδωρος) (zm. 390) – biskup Tarsu i metropolita Cylicji, reformator ruchu monastycznego, teolog i egzegeta związany z tzw. Szkołą Antiocheńską, prekursor nestorianizmu.

Życie

Urodził się w zamożnej rodzinie w Antiochii. Otrzymał klasyczne wykształcenie filozoficzne w ateńskich szkołach. Po zakończeniu studiów przystąpił do monastycznego ruchu i został przełożonym klasztoru w okolicach Antiochii. Był zwolennikiem soboru nicejskiego i kiedy biskupem Antiochii został arianin Leoncjusz, organizował życie religijne poza murami miasta. Protektora znalazł w osobie Melecjusza z Antiochii, pełniącego funkcję ortodoksyjnego biskupa Antiochii, który wyświęcił Diodora na kapłana. W tym czasie tworzył traktaty teologiczne, w których zwalczał ideę neopoganizmu cesarza Juliana. W czasie prześladowań wschodnich chrześcijan przez cesarza Walens, zwolennika arianizmu, Diodor i Melatius schronili się na północnym brzegu Orontesu. W 372 roku Diodor spotkał się w Armenii ze św. Bazylim Wielkim. Kiedy po śmierci Walensa w 378 Diodor powrócił z wygnania został przez św. Bazylego mianowany biskupem Tarsu i metropolitą Cylicji. Jako biskup odegrał ważną rolę w trakcie synodu w Antiochii w 379 i Soboru w Konstantynopolu w 381 roku.

Apolinaryzm jest poglądem odnoszącym się do natury Chrystusa. Nazwa pochodzi od głównego przedstawiciela tej doktryny, Apolinarego, w latach około 360 - 392 biskupa Laodycei. Był on gorącym zwolennikiem dogmatu ogłoszonego na Soborze Nicejskim (325), który ogłosił, że Chrystus w całej pełni posiada boską naturę. Apolinary twierdził, że aby zachować boskość Chrystusa, Jego natura ludzka była niekompletna, czyli nie posiadała duszy rozumnej.

Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi.

Nauczanie

Diodor, przeciwstawiał się apolinaryzmowi - błędnej nauce chrystologicznej Apolinarego z Laodycei, który interpretował zdanie Słowo stało się ciałem z Ewangelii Jana, 1,14 dosłownie, tzn. uznał, że natura boska w Jezusie przyjęła jedynie samo ciało ludzkie, a nie duszę. Diodor, w reakcji, stworzył dualistyczną wizję Chrystusa, podkreślając pełną ludzką osobowość Chrystusa. Wskazywał na psychikę i uczucia, duszę Jezusa. Czynniki Boski i ludzki połączyły się tak, że Słowo zamieszkało w przyjętym człowieku, jako w swej świątyni. Diodor sformułował pojęcie dwóch synów w Chrystusie: Syna Bożego i syna Maryi.

Teologia (gr. θεος, theos, "Bóg", + λογος, logos, "nauka") dyscyplina zajmująca się badaniem natury boskiej oraz stosunkami, jakie zachodzą pomiędzy istotą boską a światem, ze szczególnym uwzględnieniem relacji między istotą boską a ludźmi. Etymologicznie teologia oznacza naukę (racjonalny dyskurs) dotyczącą Boga.

Flawiusz Julian (Flavius Claudius Iulianus, ur. w 331 lub wiosną 332 w Konstantynopolu, zm. 26 czerwca 363 w dolinie Maranga koło dzisiejszej Samarry) - cesarz rzymski w latach 361-363, znany szerzej jako Julian Apostata.

Jego uczniem był Jan Chryzostom, który jednak uniknął skrajnych, błędnych ujęć w swej teologii. Innym uczniem Diodora był Teodor z Mopsuestii, zmarły trzy lata przed Soborem efeskim w 428 r. w pokoju i jedności Kościoła, który może być nazwany nestoriańczykiem przed Nestoriuszem. Jego dualizm był bardziej umiarkowany. Teodor odżegnywał się od stwierdzeń mistrza o istnieniu dwóch synów w Chrystusie, jednoznacznie wyrażając się o jedności Chrystusa. Mimo zniuansowania nauczania swego mistrza, poglądy Teodora u podstaw były wyraźnie pochodną doktryny biskupa Tarsu. Teodor pisał o Maryi:

Cylicja (gr. Κιλικία, Kilikia) - historyczna kraina w południowo-wschodniej Azji Mniejszej, obecnie terytorium Turcji. Cylicja dzieliła się na dwie części: Cilicia Trachea i Cilicia Pedias. Cilicia Trachea (asyryjskie Khillaku, od którego pochodzi nazwa Cylicji) była surowym rejonem górskim uformowanym przez góry Taurus. Skaliste przylądki nadawały się znakomicie do budowy naturalnych portów, w których często znajdowali schronienie piraci. W starożytności pokryta gęstym lasem, który dostarczał budulca dla stoczni. Cilicia Pedias leżała we wschodniej części Cylicji i prócz terenów górskich kształtowały ją nadmorskie równiny. Przez Cylicję biegł perski szlak królewski, który łączył Anatolię z Syrią i wybrzeżem cylicyjskim.

Nestoriusz (384-451) - mnich rodem z Syrii, teolog, świetny mówca i kaznodzieja. Jako patriarcha Konstantynopola (428-431) bezwzględnie zwalczał arian i macedonian. Opierając się na naukach Diodora z Tarsu i Teodora z Mopsuestii walczył przeciw herezji apolinaryzmu, głoszącej, że człowieczeństwo Jezusa nie było pełne, co doprowadziło go do przekonań dokładnie odwrotnych. Powstałą w ten sposób herezję, od imienia jej twórcy, nazwano nestorianizmem. Pełny jej wykład Nestoriusz dał w publicznym wystąpieniu na Boże Narodzenie 429 roku.

Podczas Soboru w Efezie (431 r.), który zebrał się dla oceny poglądów Nestoriusza, ani Diodor ani Teodor nie zostali wspomniani. Z pewnością jednak w poglądach Diodora, i do pewnego stopnia Teodora z Mopsuestii, należy szukać podstawowych błędów nauk Nestoriusza, uznanych przez sobór za herezję.

Nestorianizm to doktryna głosząca, że Jezus Chrystus składa się z dwóch odrębnych bytów: ludzkiego i boskiego. Nazwa pochodzi od Nestoriusza, patriarchy Konstantynopola w latach 428-431. Nestorianizm został uznany za herezję i potępiony na soborze efeskim w 431.

Szkoła antiocheńska — grupa egzegetów i teologów, działających w Antiochii, stolicy Syrii, pod koniec IV w. i na początku V wieku. Jako głównych autorów wymienia się św. Lucjana, Euzebiusza z Nikomedii, Marisa z Chalcedonu, Eudoksjusza, Teognisa z Nicei, Asteriusza, Ariusza, Diodora z Antiochii, biskupa Tarsu, oraz jego trzech wielkich uczniów,Teodora z Mopswestii, jego brata Polichromiusza, oraz Jana Chryzostoma. Także św. Efrem jest zaliczany do tej szkoły ze względu na jego przywiązanie do literalnego odczytywania Pisma Świętego. Ze Szkołą Antiocheńską, wiąże się też dwóch innych autorów, uczniów Teodora z Mopswestii oskarżonych w okresie Soboru Konstantynopolitańskiego II (553 r.) o nieortodoksyjne interpretacje natury Chrystusa w sporze o Trzy Dzieła - Teodoret z Cyru oraz Ibas z Edessy. Uczniem Teodora był również Nestoriusz.

Przypisy

Por. O wcieleniu VIII; V; PG 66,981; 970, w wydaniu Swete: s. 299 i 292. Komentarz do ewangelii Jana, XIII,14, wyd. J. Vosté, s. 193-194. Homilia katechetyczna, VIII,13, wyd. R. Tonneau, s. 205
O wcieleniu, XV; PG 66,992; wyd. Swete: s. 310
O Apolinarym i jego herezji, PG 66,993, wyd. Swete: s. 313-314.
↑ Les antécédents doctrinaux et spirituels du Concile. W: P.-Th. Camelot OP: Éphèse et Chlcédoine. s. 13-24.

Bibliografia

P.-Th. Camelot OP: Éphèse et Chlcédoine. Paryż: Éditions de L'Orante, 1962, s. 257, seria: Histoire des Conciles Oecumeniques, 2.