Diogenes z Synopy - Polski Serwis Naukowy

Diogenes – fragment obrazu Rafaela Santi Szkoła Ateńska (1509-1510)

Diogenes z Synopy, gr. Διογένης της Σινώπης Diogenes tes Sinopes (ur. ok. 413 r. p.n.e. w Synopie, zm. ok. 323 r. p.n.e. w Koryncie) – grecki filozof, przedstawiciel szkoły cyników (nazwanej od jego przydomka – Κυνικός, Pies) i uczeń Antystenesa. Był nauczycielem Kratesa z Teb. Starając się wprowadzić w czyn głoszone przez siebie poglądy i zarzucając swojemu nauczycielowi sprzeciwienie się im, stał się abnegatem.

Aleksander III Wielki (Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας Aleksandros ho Megas) zwany też Aleksandrem Macedońskim (gr. Ἀλέξανδρος ὁ Τρίτος ὁ Μακεδών Aleksandros ho Tritos ho Makedon); ur. 20 albo 26 lipca 356 p.n.e. w Pelli, zm. 10 czerwca 323 p.n.e. w Babilonie – król Macedonii z dynastii Argeadów w latach 336-323 p.n.e.. Jest powszechnie uznawany za wybitnego stratega i jednego z największych zdobywców w historii ludzkości.

Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi.

Pochodził z Synopy nad Morzem Czarnym. Jego ojciec, Hikezjos, bankier który prawdopodobnie kradł pieniądze, został wraz z synem skazany na wygnanie z miasta. Diogenes przeniósł się do Aten, gdzie wstąpił do szkoły Antystenesa. Podczas jednej ze swoich podróży, odwiedził m.in. Syrakuzy, został wzięty do niewoli przez śródziemnomorskich piratów i sprzedany jako niewolnik niejakiemu Kseniadesowi, mieszkańcowi Koryntu. Diogenes zajął się wychowaniem jego dzieci. Po śmierci, która według starożytnych historyków nastąpiła tego samego dnia, w którym umarł Aleksander Wielki, został pochowany w Koryncie, a obywatele miasta wznieśli na jego grobie marmurową figurę psa.

Antystenes z Aten (gr. Ἀντισθένης Ἀθηναῖος Antisthenes Athenaios, ok. 444/436 – ok. 365 p.n.e.) – filozof grecki, twórca cynizmu. Jego najbardziej znanym uczniem był Diogenes z Synopy.

Krates z Teb (gr. Κράτης ὁ Θηβαῖος Krates ho Thebaios; ur. 365 p.n.e. w Tebach, zm. 285 p.n.e. w Tebach) - grecki filozof, przedstawiciel nurtu cynickiego. Uczeń Diogenesa z Synopy, nauczyciel Zenona z Kition, twórcy stoicyzmu. Jego żoną była Hipparchia, również filozof. Zachowały się jedynie fragmenty z jego dzieł, m.in. jego rozumienie filozofii cynizmu.

W Atenach żył według głoszonych przez siebie zasad - wolności od dóbr materialnych (ubóstwa) i panujących norm społecznych. Według opisów Diogenesa Laertiosa chodził w łachmanach, mieszkał w beczce, a potrzeby fizjologiczne załatwiał na ulicy. Wierzył, że pomimo oporu ludzi, należy ich skłonić do głoszonych przez siebie zasad. Jedną z tych zasad była całkowita niezależność od otoczenia i samowystarczalność.

Zespół Diogenesa – zaburzenie osobowości objawiające się skrajnym zaniedbywaniem higieny osobistej, oraz minimum sanitarnego w mieszkaniu. Dotyka głównie ludzi w podeszłym wieku, żyjących samotnie. Na ogół towarzyszy mu niekontrolowane kompulsywne zbieractwo ogromnej ilości niepotrzebnych przedmiotów, które są potem traktowane jako niezbędne. Charakterystyczne jest też zrywanie kontaktów z najbliższymi i unikanie towarzystwa innych ludzi. Człowiek z zespołem Diogenesa sprawia wrażenie bezdomnego nędzarza, co może nie mieć związku z jego rzeczywistym statusem materialnym.

Rafael Santi, często określany samym imieniem Rafael, znany również jako Rafael Sanzio (wł.: Raffaello Santi lub Raffaello Sanzio; ur. 28 marca lub 6 kwietnia 1483 r. w Urbino – zm. 6 kwietnia 1520 w Rzymie) – włoski malarz i architekt. Był trzecim i najmłodszym z najsławniejszej trójki genialnych artystów włoskiego renesansu – obok Michała Anioła i Leonarda da Vinci. Znany z częstych przedstawień Madonny.

Idąc w swych poglądach dalej od Antystenesa, żądał by człowiek, którego porównywał z monetą, był odbijany innym stemplem niż dotąd, tzn. żądał zastąpienia kultury przez naturę i odpowiadające jej życie, podobne do życia ludów barbarzyńskich i zwierząt. Przede wszystkim domagał się zniesienia małżeństwa, wprowadzenia wspólności kobiet i dzieci, siebie zaś nazwał pierwszym, na przekór państwu, które strzeże kultury, kosmopolitą, obywatelem kosmosu, czyli świata. Diogenes był również założycielem ascezy, która jednak nie miała na celu osłabienia ciała, lecz jego wzmocnienie dla prowadzenia życia pierwotnego; był też głosicielem cynicznego bezwstydu, w myśl którego to, co wszyscy robią, można robić publicznie. Stąd dzisiejsze znaczenie wyrazu cyniczny.

Morze Czarne (w starożytności: Pontus Euxinus, co znaczy Morze Gościnne) – jest morzem śródlądowym rozciągającym się pomiędzy Azją Mniejszą na południu, Kaukazem na wschodzie, Niziną Wschodnioeuropejską na północy i Półwyspem Bałkańskim na zachodzie. Wchodzi w skład systemu oceanicznego Oceanu Atlantyckiego.

Ubóstwo – cnota moralna, która polega na pozostawaniu oderwanym od potrzeb materialnych i dóbr ziemskich. Sfera materialna dla ludzi żyjących cnotą ubóstwa jest drugorzędna, a na pierwszy plan wysuwają oni sferę duchową. Przykładem przedchrześcijańskim praktykowania cnoty ubóstwa jest m.in. Diogenes z Synopy.

Legenda

Jak głosi legenda, pewnego razu opalającego się Diogenesa odwiedził sam Aleksander Wielki, który powiedział, że spełni jego każde życzenie. Na to Diogenes odparł, że jego jedynym życzeniem jest, aby Aleksander przesunął się nieco, bo zasłania mu słońce.

Pomimo swych dziwacznych zachowań i radykalizmu w głoszeniu pogardy dla rozkoszy życiowych i dóbr materialnych, stał się jedną z najpopularniejszych postaci starożytności. Jego imieniem psycholodzy nazwali zaburzenie osobowości - Zespół Diogenesa.

Starożytna Grecja – cywilizacja, która w starożytności rozwijała się w południowej części Półwyspu Bałkańskiego, na wyspach okolicznych mórz (Egejskiego, Jońskiego), wybrzeżach Azji Mniejszej, a później także w innych rejonach Morza Śródziemnego. W epoce brązu powstały na tym obszarze wysoko rozwinięte kultury: minojska na wyspie Krecie, a w Grecji właściwej mykeńska, która później zdominowała Kretę. Wraz z końcem epoki brązu nastąpił gwałtowny upadek cywilizacji mykeńskiej i nastały tzw. wieki ciemne, z których wyłoniła się (ok. VIII w. p.n.e.) kultura Grecji archaicznej z ludnością żyjącą w miastach-państwach zwanych polis. Za okres szczytowego rozwoju cywilizacji greckiej uznaje się okres klasyczny (V-IV w. p.n.e.), kiedy to Grecy odepchnęli zagrożenie perskie, a najpotężniejsze polis (Ateny, Sparta, Teby) toczyły wojny o hegemonię. W drugiej połowie IV w. p.n.e. dominację nad Grekami uzyskało zhellenizowane państwo macedońskie, a jego władca - Aleksander Wielki - podbijając imperium perskie rozprzestrzenił kulturę grecką na ogromne obszary Azji i zapoczątkował okres hellenistyczny. W wiekach II i I p.n.e. państwa greckie dostały się pod panowanie imperium rzymskiego.

Diogenes Laertios (także Laertes lub Laertios Diogenes) (gr. Διογένης Λαέρτιος, łac. Diogenes Laërtius) – autor dzieła Żywoty i poglądy słynnych filozofów (Βίοι καὶ γνῶμαι τῶν ἐν φιλοσοφίᾳ εὐδοκιμησάντων Bioi kai gnomai ton en philosophia eudokimesanton). Czas jego życia ustala się na pierwszą połowę III w., miejsce pochodzenia jest nieznane, istnieją domysły, że było to miasto Laertes w Cylicji. Opisuje żywoty i poglądy filozofów greckich od Talesa i siedmiu mędrców do Epikura włącznie. Jego dzieło jest ważnym źródłem wiedzy o filozofach, których pisma nie zachowały się do naszych czasów.

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Diogenesa z Synopy

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Diogenes z Synopy

Linki zewnętrzne

Diogenes z Synopy w NNDB (ang.)

Diogenes Laertios o Diogenesie- fragmenty