Dioklecjan - Polski Serwis Naukowy

Podział cesarstwa przez Dioklecjana

Pałac Dioklecjana w Splicie - rekonstrukcja.

Gaius Aurelius Valerius Diocletianus, Diocles, Docles (ur. ok. 244 w Solinie (łac. Salona), zm. 3 grudnia 313 lub 316 w Spalatum) – cesarz rzymski od 20 listopada 284 roku do 1 maja 305 roku.

Od jego panowania rozpoczyna się okres w Rzymie, który nazywamy dominatem, jest to zarazem system polityczny. Wprowadził monarchię opartą na armii i scentralizowanej biurokracji.

Magister officiorum (Magister oficjów) - ważny urząd dworski w późnym cesarstwie rzymskim i wczesnym Bizancjum, po raz pierwszy poświadczony za czasów Konstantyna Wielkiego. Piastująca go osoba zaliczana była do grona Illustres - najbardziej uprzywilejowanej grupy elity rządzącej, składającej się z najbliższych współpracowników cesarza. Magister oficjów był szefem wszystkich kancelarii cesarskich, a także był odpowiedzialny za osobiste bezpieczeństwo władcy. Sprawował kontrolę nad całą administracją za pomocą sił policyjnych, tzw. agentes in rebus - specjalnych cesarskich kurierów.
Historia Augusta jest zbiorem biografii cesarzy, następców i uzurpatorów od Hadriana, który władał od 117 r. n.e. do śmierci Numeriana w 284 r. n.e. Określenie Scriptores Historiae Augustae nie zostało stworzone przez autora czy autorów dzieła. Stworzył je najprawdopodobniej na początku XVII w. n.e. Isaac Casaubon. Obecnie w skróconej wersji pisze się o Historia Augusta.

Był niezamożnym człowiekiem niskiego rodu i całe swe życie związał z armią. Wybrany przez żołnierzy na cesarza w 284 roku, a następnie zatwierdzony przez senat rzymski. Po dwóch latach Dioklecjan podzielił się władzą z Maksymianem. Dioklecjan uważał się za potomka boga Jowisza, natomiast boskim przodkiem Maksymiana był jakoby Herakles. Miało to być przestrogą dla innych pretendentów do cesarskiego tronu. W 293 roku Dioklecjan utworzył tetrarchię, czyli system rządów, w którym władzę w imperium sprawowało czterech ludzi, kontrolujących różne obszary geograficzne – Dioklecjan (wschodnie wybrzeże Morza Śródziemnego), Maksymian (Italia i Afryka), Galeriusz (dolina Dunaju i Bałkany) i Konstancjusz Chlorus (Brytania, Galia i Hiszpania).

Scriptores Historiae Augustae (łac. pisarze historii cesarskiej) — według tradycji grupa sześciu biografistów, żyjąca za czasów Dioklecjana i Konstantyna. Oto ich imiona: Aelius Spartianus, Iulius Capitolinus, Vulcatius Gallicanus, Aelius Lampridius, Trebellius Pollio i Flavius Vopiscus. Autorzy ci mieli być twórcami dzieła Historia Augusta
Seleucja, Seleukia lub też Seleukeja (Seleukeia) to nazwy poszczególnych miast, pochodzących od imienia: Seleukos, założonych przez władców z dynastii Seleucydów na terenie swego ogromnego państwa.

Młodość i rozwój kariery

Urodzony ok. 22 grudnia 244 roku. Pochodził z Dalmacji, z ubogiej rodziny wyzwoleńca senatora Annulinusa. Jego drogą do awansu społecznego stała się służba w rzymskiej armii. Był dowódcą jazdy w armii cesarza Karusa. Awansował na dowódcę protectores domestici w czasie uzurpacji Karusa. Uczestniczył w wyprawie tego cesarza przeciw Persji w 283 roku, kiedy to w czasie kampanii mezopotamskiej wojska rzymskie zdobyły Seleucję i Ktezyfon.

Maksencjusz, właściwie Marcus Aurelius Valerius Maxentius (ur. ok. 280, zm. 28 października 312), cesarz rzymski od 306 do 312 roku. Syn Maksymiana i jego drugiej żony - Eutropii, brat dwóch cesarzowych: Teodory i Fausty.
Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt otoczony jest przez Morze Śródziemne na północy i Morze Czerwone na wschodzie; graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie.

Dojście do władzy

W czasie odwrotu po śmierci Karusa, jego syn i następca Numerian zmarł w niejasnych okolicznościach lub został zamordowany. Cesarz był przez niemal całą drogę, od Emesy w Syrii do Nikomedii niesiony w lektyce. W okolicach Nikomedii żołnierze uchylili zasłony lektyki i znaleźli rozkładające się ciało cesarza. Po odkryciu tego faktu Dioklecjan zamordował prefekta pretorianów Apra i został obwołany przez wojsko cesarzem 20 listopada 284. Rola Dioklecjana w usunięciu Numeriana i jego ewentualny udział w spisku Apra nie są do końca wyjaśnione. Późniejsza propaganda i wzmianka o tym wydarzeniu w Historii Augusta nie służą wielką pomocą w naświetleniu tej kwestii. Zaraz po proklamacji Dioklecjan ruszył z wojskiem na zachód i pokonał cesarza Karinusa w bitwie nad rzeką Margus w Mezji (maj 285). W czerwcu 285 roku Dioklecjan dotarł do Rzymu.

Nikomedia (gr. Νικομήδεια) – starożytne miasto hellenistyczne założone w Azji Mniejszej przez Nikomedesa I Bityńskiego w 264 p.n.e. jako stolica Bitynii. Miasto położone jest nad Zatoką Ascytyjską będącą częścią Propontydy. Współczesny Izmit. W czasach rzymskich była to stolica prowincji Bitynia, przez pewien okres swoją rezydencję mieli tu także cesarze rzymscy. W okresie Cesarstwa Bizantyńskiego miasto zostało stolicą temu Optimaton.
Euzebiusz z Cezarei (ur. ok. 264, zm. ok. 340) - pisarz, teolog i historyk chrześcijański, biskup Cezarei w Palestynie od 313. Uczeń Pamfila z Cezarei, obrońcy twórczości Orygenesa - jako wyraz oddania dla swego mistrza, przyjął przydomek syn Pamfila.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)