Dioskurowie - Polski Serwis Naukowy

Pochód konny
(Kastor, Polideukes i Helena),
greckie malowidło wazowe w stylu czarnofigurowym na attyckiej hydrii z 560 r. p.n.e. z Vulci,
Staatliche Antikensammlungen w Monachium.

Kastor i Polluks (Polideukes),
posąg z biskwitu,
Narodowe Muzeum Ceramiki w Sèvres.

Dioskurowie (zw. także Tyndarydami, gr. Διόσκουροι Dióskouroi ‘synowie Zeusa’, łac. Dioscuri, Gemini ‘bliźnięta’), Kastor (gr. Κάστωρ Kástōr, łac. Castor) i Polideukes (także Polydeukes, Polluks, gr. Πολυδεύκης Polydeúkēs, łac. Pollux) – w mitologii greckiej bliźniacy, ubóstwieni herosi, Argonauci, uczestnicy łowów kalidońskich i amazonomachii, opiekunowie żeglarzy i żołnierzy.

Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi.

Amazonomachia (gr. Ἀμαζονομαχία Amazonomachía, z gr. Ἀμαζών Amazṓn ‘Amazonka’ i μάχη máchē ‘walka’, ‘bitwa’) – w mitologii greckiej walka Amazonek z Grekami.

Uchodzili za synów boga Zeusa i Ledy, żony króla Sparty. Byli braćmi Heleny i Klitajmestry, a także Filonoe (Fylonoe), Timandry i Fojbe (Febe).

Jedna z wersji mitu podaje, iż tej samej nocy królowa Leda oddała się Zeusowi (uwiódł ją pod postacią łabędzia) i swojemu mężowi, królowi Tyndareosowi. Stąd za ojca Polideukesa i Heleny uważano Zeusa, natomiast Kastora i Klitajmestry – męża Ledy. W związku z tym nazywano czasami Dioskurów Tyndarydami (gr. Tyndaridai ‘synowie Tyndareosa’).

Vojtech Zamarovský, czes. Vojtěch Zamarovský, (ur. 5 października 1919 w Trenczynie lub Zamarovcach[1][2] w Czechosłowacji, ob. Słowacji, zm. 26 lipca 2006 w Pradze w Czechach) – słowacki prozaik, autor słowackiej i czeskiej literatury faktu, publicysta, badacz historii starożytnej, m.in.: Grecji, Rzymu, Egiptu, Mezopotamii, Sumeru, propagator kultury i ideologii hellenizmu, tłumacz, doktor prawa, podróżnik, agent wywiadu [3][4][5][6][7][8].

Bliźnięta (łac. Gemini, dop. Geminorum, skrót Gem) jest jednym z bardziej charakterystycznych gwiazdozbiorów. Słońce przebywa na tle tego gwiazdozbioru od 21 czerwca do 20 lipca.

Porwali obie córki króla Leukipposa, Fojbe i Hilajrę (Hilaejrę), narzeczone synów króla Afareusa – Idasa i Linkeusa.

Łączyła ich szczera braterska miłość. Po śmierci Kastora (Polideukes, w odróżnieniu od Kastora, był nieśmiertelny) Zeus obydwu przemienił w gwiazdozbiór nieba północnego, aby na zawsze pozostali razem.

Nazywano „Dioskurami” (ogniami Kastora i Polluksa) ognie świętego Elma.

Polideukes (Saturn XXXIV) – księżyc Saturna, odkryty 24 października 2004 roku na zdjęciach przesłanych przez sondę Cassini. Jego nazwa pochodzi od imienia Polideukesa, który był herosem i bliźniaczym bratem Kastora w mitologii greckiej.

Heros (gr. ἥρως "bohater") – w mitologii greckiej postać zrodzona ze związku człowieka i boga. Herosi mieli nadzwyczajne zdolności, jak wielka siła, spryt lub inne przymioty. Byli dowodem przenikania się świata bogów i ludzi.

W sztuce wyobrażani są zwykle w postaci nagich młodzieńców, z wieńcami na głowach, z pochodnią.

Mityczni Dioskurowie (Kastor i Polideukes) są identyfikowani z gwiazdozbiorem Bliźniąt (Gemini). Imionami ich nazwano najjaśniejsze gwiazdy w gwiazdozbiorze Bliźniąt – Kastor (Castor) i Polluks (Pollux) oraz jeden z księżyców Saturna – Polideukes.

Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Kastor i Polluks (Polideukes)

Kastor – imię męskie

Kastor i Polluks – w mitologii rzymskiej Kastorowie

Kosma i Damian

Lel i Polel

Przypisy

Władysław Kopaliński: Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003, s. 522. ISBN 83-7399-022-4.
↑ Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008, s. 76. ISBN 83-04-04673-3.
↑ Dzieje heroiczne. W: Zygmunt Kubiak: Mitologia Greków i Rzymian. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 503–505. ISBN 83-7391-077-8.
↑ Vojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí. Bratislava: Perfekt a.s., 1998, s. 109–110. ISBN 80-8046-098-1. (słow.); polskie wydanie: Bogowie i herosi mitologii greckiej i rzymskiej (Encyklopedia mitologii antycznej, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej).
Pierre Grimal, op.cit., s. 356. ISBN 83-04-04673-3.
Pierre Grimal, op.cit., s. 205. ISBN 83-04-04673-3.
↑ Vojtech Zamarovský, op.cit., s. 257. ISBN 80-8046-098-1.
Pierre Grimal, op.cit., s. 208. ISBN 83-04-04673-3.
Ognie świętego Elma. encyklopedia.pwn.pl, 1997-2010. [dostęp 2010-06-10]. Cytat: „Ognie świętego Elma, słabe, przeważnie ciche wyładowania w atmosferze ziemskiej; mają postać świecących wiązek pojawiających się na ostrych narożach i krawędziach przedmiotów; występują w czasie burz”.
Bohaterowie. W: Jan Parandowski: Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1989, s. 156. ISBN 83-210-0677-9.
Anton Hajduk, Ján Štohl (red.): Encyklopédia astronómie. Bratislava: Obzor, 1987, s. 640–641. (słow.)
Marie Benediktová, Petra Písařová: Hvězdy – Názvosloví – Gemini (cz.). astronomia.zcu.cz, 2000-2010. [dostęp 2010-06-09].
Aaron J. Atsma: Katasterismoi (Gemini, Zodiac Constellation) (ang.). W: The Theoi Project: Greek mythology. Exploring mythology in classical literature and art. [on-line]. 2000-2008. [dostęp 2010-08-17].
Anton Hajduk, Ján Štohl (red.), op.cit., s. 208
Anton Hajduk, Ján Štohl (red.), op.cit., s. 483

Bibliografia

Aaron J. Atsma: Dioskouroi (ang.). W: The Theoi Project: Greek mythology. Exploring mythology in classical literature and art. [on-line]. 2000–2008. [dostęp 2010-06-10].
Castor (ang.). W: Greek myth index [on-line]. 2007. [dostęp 2010-08-17].
Dioscuri (ang.). W: Greek myth index [on-line]. 2007. [dostęp 2010-08-17].
Polydeuces (ang.). W: Greek myth index [on-line]. 2007. [dostęp 2010-08-17].
Hezjod: Teogonia. Sandomierz: Armoryka, 2010. ISBN 83-62173-44-0.
Władysław Kopaliński: Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003, s. 522. ISBN 83-7399-022-4.
Mała encyklopedia kultury antycznej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 368. ISBN 83-01-03529-3.
Carlos Parada: The Dioscuri: Castor1 and Polydeuces (Pollux) (ang.). W: Greek Mythology Link [on-line]. [dostęp 2010-06-10].
Oskar Seyffert: Dictionary of Classical Antiquities, 1894, s. 194: Dioscuri (ang.). W: The Ancient Library. The complete classics bookshelf on the web. [on-line]. 2005. [dostęp 2010-12-13].
William Smith: Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, 1867, T. 1, s. 1052: Dioscuri (ang.). W: The Ancient Library. The complete classics bookshelf on the web. [on-line]. 2005. [dostęp 2010-08-17].