Doktor Who (tytuł oryg. Doctor Who) – popularny brytyjski serial science fiction, produkowany przez BBC. Nadawany jest od 1963. W 1989 przerwano emisję serialu, jednak w 1996 powstał film telewizyjny, a dzięki jego dobremu przyjęciu serię wznowiono w 2005. Doktor Who widnieje w Księdze Rekordów Guinnessa jako najdłuższy serial science fiction na świecie (prześcignął serialową wersję Star Treka liczącą 726 odcinków) i na stałe wpisał się do kultury brytyjskiej.

Serial

Historia opowiada o tajemniczym, ekscentrycznym osobniku, przedstawiającym się po prostu jako "Doktor". Podróżuje on w czasie i przestrzeni za pomocą statku kosmicznego o nazwie TARDIS, który wygląda jak niebieska budka policyjna.

Charakterystyczne dla serialu jest tworzenie pomysłowych i niskobudżetowych efektów specjalnych, zwłaszcza na początku działających raczej dzięki wyobraźni widzów, a także nowatorskie wykorzystanie elektronicznej muzyki wyprodukowanej przez BBC Radiophonic Workshop. Serial zyskał miano kultowego i wywarł wpływ na przyszłe angielskie produkcje telewizyjne, wiele z nich nawiązywało do serii Doktora. 'Doktor Who' zdobył uznanie krytyków i widzów jako jeden z najlepszych brytyjskich programów telewizyjnych, a w 2006 r. otrzymał od Brytyjskiej Akademii Sztuk Filmowych i Telewizyjnych nagrodę w kategorii Najlepszy Serial.

W Polsce widzowie mogli po raz pierwszy zobaczyć Doktora Who w 1979 r., kiedy TVP pokazała dwa niekanoniczne filmy kinowe o jego przygodach: Dr Who wśród Daleków (sobota, 6 X 1979, 16.30, PR I, Studio-2) oraz Inwazja Daleków na Ziemię (środa, 26 XII 1979, 15.20, PR II, Świąteczny Blok Filmowy). Na początku lat 90. XX w. jedna z prywatnych stacji telewizyjnych wyemitowała kilkanaście odcinków z Tomem Bakerem w roli czwartej inkarnacji Doktora. W 1997 r. TVP1 pokazała film telewizyny BBC Doktor Who z 1996 r. 1 października 2006 w niedzielę o 15:05 na TVP1 wyemitowano Rose, czym rozpoczęto emisję pierwszej serii z 2005 roku. Po czterech odcinkach przesunięto ją jednak na 11:10 w sobotę, a w styczniu, po pokazaniu dwóch pierwszych odcinków drugiej serii (6 i 13 stycznia), nagle przerwano emisję. Wznowiono ją w późniejszym czasie, jednak ani trzecia seria, ani poprzedzający ją odcinek specjalny nie ukazały się już na tym programie.

Postać Doktora

Postać Doktora była początkowo okryta tajemnicą. Widzowie pierwszych odcinków pierwszego sezonu z 1963 roku, wiedzieli o nim tylko, że jest ekscentrycznym kosmicznym podróżnikiem o niesamowitej inteligencji, który walczy z niesprawiedliwością i wędruje przez czas i przestrzeń starym, nie zawsze niezawodnym statkiem kosmicznym zwanym TARDIS. Dzięki osiągnięciom naukowym rasy Doktora TARDIS wewnątrz jest o wiele większa niż na zewnątrz, niegdyś potrafiła też dostosować swój wygląd do otoczenia i czasów, w jakich wylądowała. Z powodu bliżej nieznanej usterki systemu maskującego stale imituje angielską policyjną budkę telefoniczną z lat pięćdziesiątych XX w.

Doktor jest ostatnim przedstawicielem rasy Władców Czasu z planety Gallifrey. Oprócz TARDIS Doktor dysponuje innymi fantastycznymi przyrządami m.in. papierem parapsychicznym – 'wizytówką', która oszukuje patrzącego pokazując mu to, co Doktor ma na myśli oraz śrubokręt dźwiękowy o wielu, często zaskakujących, zastosowaniach.

Jako Władca Czasu Doktor po śmierci regeneruje się w nowym ciele, dzięki czemu do tej pory grało go jedenastu aktorów. Poszczególne wcielenia Doktora różnią się nie tylko wyglądem, ale również osobowością, co pozwala producentom na wygodną zmianę aktora grającego główną rolę. W ten sposób, mimo że aktorzy grają wciąż tę samą postać, nie muszą wzorować się na swoich poprzednikach i sami od początku kształtują wizerunek Doktora, co jest jedynym takim przypadkiem w historii telewizji.
Aktorzy grający Doktora:

1. William Hartnell (23 października 1963 – 29 października 1966)
2. Patrick Troughton (5 listopada 1966 – 21 czerwca 1969)
3. Jon Pertwee (3 stycznia 1970 – 8 czerwca 1974)
4. Tom Baker (28 grudnia 1974 – 21 marca 1981)
5. Peter Davison (21 marca 1981 – 16 marca 1984)
6. Colin Baker (16 marca 1984 – 6 grudnia 1986)
7. Sylvester McCoy (7 września 1987 – 6 grudnia 1989 w serialu i 27 maja 1996 w filmie telewizyjnym)
8. Paul McGann (27 maja 1996, w filmie telewizyjnym).
9. Christopher Eccleston (26 marca 2005 – 18 czerwca 2005)
10. David Tennant (18 czerwca 2005 – 1 stycznia 2010)
11. Matt Smith (od 1 stycznia 2010)

W latach 1965-1966 wyprodukowano dwa filmy kinowe Dr. Who and the Daleks i Daleks' Invasion Earth: 2150 A.D., które na przełomie lat 70. i 80 pokazała Telewizja Polska. Filmy kinowe nawiązywały do wątków serialu Doktor Who, a główną postać zagrał Peter Cushing. Fabuła jednak w wielu punktach różniła się od telewizyjnej serii, gdyż Doktor (naukowiec noszący nazwisko Who') nie był Władcą Czasu, a człowiekiem, ekscentrycznym wynalazcą, który zbudował swoją TARDIS (w rzeczywistości Pierwszy Doktor "pożyczył" swoją TARDIS, bądź to Ona "ukradła" jego - odc. "The Doctor's Wife"). Z tych powodów, kreacja Cushinga nie jest uznawana za kanoniczne wcielenie Doktora.

Richard Hurndall musiał zagrać Pierwszego Doktora w odcinku The Five Doctors (Pięciu Doktorów) emitowanego od 23 do 25 listopada 1983, ponieważ William Hartnell wtedy już nie żył. Niektóre jednak sceny zostały wycięte z lat pierwszego doktora.

Podsumując, Doktora w innych filmach, kontynuacjach lub parodiach grali:

Doktor przechodził dotychczas całkowity proces regeneracji dziesięć razy – przeważnie ginął na końcu jakiegoś ważnego wydarzenia, a każda jego śmierć była fantastyczną przemianą starego wcielenia w nowe. Dziesiątemu Doktorowi (Davidowi Tennantowi) uało się jednak uniknąć dodatkowej przemiany. Po trafieniu laserem przez daleka, użył części energii regeneracyjnej do uleczenia samego siebie, a resztę przelał do swojej odciętej dłoni, pozostając tym samym wcieleniem. (odcinki "The Stolen Earth", "Journey's End").

Każdy Doktor ma swoje własne umiejętności, upodobania, powiedzonka i odmienną od poprzedników osobowość, co wywołuje bardzo różne odczucia wśród widzów. Przez całą historię programu czołowym tematem dyskusji o Doktorze była kwestia jego inkarnacji, powodowały one mnóstwo komplikacji, a twórcom nie udało się uniknąć sprzeczności. Próbowano dowieść, że w The Brain of Morbius (1976) pierwszy Doktor nie mógł być pierwszym wcieleniem Doktora z powodu pojawiających się tam wizerunków poprzednich wcieleń (pomimo że miały być one wizerunkami innego Władcy Czasu – Morbiusa); w okresie siódmego Doktora producentom zarzucano, że Doktor był więcej, niż tylko Władcą Czasu, natomiast w 1996 roku, w filmie telewizyjnym Doktor stwierdził, że jest pół-człowiekiem od strony matki. W An Unearthly Child okazało się, że pierwszy Doktor ma wnuczkę, Susan Foreman, a w Fear Her (2006) zdradził Rose, że 'był kiedyś ojcem'. Seria z 2005 roku ujawniła, że dziewiąty Doktor został ostatnim ocalałym Władcą Czasu i że jego rodzima planeta została zniszczona: w odcinku Dalek Rose zapytała Doktora, czy to możliwe by istnieli jeszcze jacyś Władcy Czasu, a on odpowiedział z pełnym przekonaniem, że nie: 'Inaczej bym to czuł'. Zapytany w Smith and Jones, czy miał brata, zaprzeczył krótko: 'Nie, jestem zupełnie sam'. Kiedy w odcinku Gridlock padają ostatnie słowa Twarzy z Boe: 'You are not alone', poznajemy zalążek tajemnicy, będącej motywem przewodnim całej 3 serii.

Władcy Czasu

Rasa Władców Czasu wyginęła w "Ostatniej Wielkiej Wojnie Czasu" – wielkiej wojnie z rasą Daleków. W kolejnych seriach wychodzą jednak na jaw nowe fakty i okazuje się, że nie tylko Doktor przeżył wojnę.

Władcy Czasu regenerują się 12 razy, radykalnie zmieniając swój wygląd i osobowość. Mają zdolności telepatyczne, umiejętność czytania w cudzych myślach, a także pewną formę zdolności jasnowidzenia. Posiadają bardzo wyczulone zmysły – umieją wykrywać dotykiem obecność jonów i sprawdzać rodzaj substancji za pomocą języka. Ich podwójny układ krwionośny składa się z dwóch serc, potrafią obniżyć temperaturę własnego ciała. Wydają się być także lepiej przystosowani do podróży w czasie oraz bardziej odporni na jego zawirowania. Każdy z Władców Czasu posiada własną TARDIS, z którą jest w niezwykły sposób połączony i która pomaga mu w regeneracji. Prawdopodobnie są one jedną z najstarszych ras w uniwersum Doktora.