Dokument lokacyjny - Polski Serwis Naukowy

Dokument lokacyjny – dokument nadania praw lokacji miasta lub wsi. Wyrażał wyodrębnienie lokowanej miejscowości z terytorium państwa i wyodrębnienie lokowanej ludności (dołączającej do określonego stanu) z ogółu ludności państwa.

Kiedy monarcha dokonywał lokacji, wydawał zasadźcy jeden dokument lokacyjny. W przypadku, gdy lokacji dokonywał pan feudalny, wydawano dwa dokumenty: jeden, który pełnił funkcję immunitetu, wydawał monarcha, drugi był zaś umową pana lokowanej miejscowości z zasadźcą. Stąd wyróżniano odpowiednio miasta monarsze (książęce, królewskie) i prywatne.

Miasto (od prasłow. *městьce, *mě́sto "miejsce", łac. civitas) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.

Zasadźca (łac. Locator, 1180 Schultetus, 1249 Sculte) - w średniowieczu człowiek, który w imieniu właściciela ziemi i na podstawie uzyskanego od niego przywileju lokacyjnego zajmował się organizacją prac mierniczych w obrębie zakładanej lub przelokowywanej wsi lub miasta, tworzeniem miejsc do prowadzenia handlu (jatek i kramów), oraz sprowadzaniem potrzebnych fachowców de diversis climatibus i osiedlaniem ich na terenie objętym lokacją. Dla wsi najważniejszy był młynarz, kowal, specjalista od osuszania gruntów, dla miast rzemieślnicy różnych specjalności i kupcy.

W dokumencie lokacyjnym wymieniano przywileje udzielone wójtowi (którym zwykle zostawał zasadźca) i całej miejscowości (np. w przypadku miast przywilej targowy) oraz dyspozycję gruntów (przyjętą praktyką było przydzielenie jednej rodzinie jednego łanu, bowiem taką powierzchnię mogła ona uprawiać i z niej się utrzymywać).

Wójt (niem. Vogt, łac. advocatus) – urzędnik, pełniący funkcję organu wykonawczego gminy obok burmistrza i prezydenta miasta, wykonujący uchwały rady gminy i zadania gminy określone przepisami prawa.

Łan (łac. laneus, cs. lán, niem. Lahn lub Hube, w dialekcie szwabskim również hueb, huebm, hufe) - dawna jednostka podziału pól wspólnoty w średniowiecznej Europie Zachodniej. Jednostka ta służyła pomiarom powierzchni i długości ziemi przeznaczonej pod zasiewy, zgodnie z przywilejem nadanym osadnikowi przez głowę panującą z przeznaczeniem do uprawy. W Polsce i w Czechach od XIII wieku była to jednostka miernicza dla określania rozmiarów podstawy uposażenia chłopa osadzonego na wsi na prawie niemieckim.

Pierwsze miasta na terenach polskich otrzymywały prawa miejskie na podstawie zbioru przepisów prawa magdeburskiego.

Bibliografia

Juliusz Bardach, Bogusław Leśnodorski, Michał Pietrzak: Historia ustroju i prawa polskiego. Warszawa: LexisNexis, 2009, s. 69–71. ISBN 978-83-7620-192-4.