|
|
|
Polski Serwis Naukowy - OnLine od 1999 roku
 RSS
Dodaj do:
Warto przeczytać: Podniesienie świadomość przyrodniczej ludzi, którzy zawodowo związani są z Tatrami, oraz edukację dzieci i młodzieży ma na celu Akademia Tatry - nowy projekt Tatrzańskiego Parku Narodowego. Cykl szkoleń rozpocznie się pod koniec sierpnia... Trzy rodzaje komórek w naszym mózgu współdziałają hamując pragnienie podczas nocnego snu, a jednocześnie zapobiegając odwodnieniu organizmu - informują naukowcy z Kanady na łamach pisma "Nature Neuroscience".
... Po hasłem "Woda a bezpieczeństwo żywnościowe" po raz pierwszy na Dolnym Śląsku obchodzony jest przypadający 22 marca Światowy Dzień Wody. W programie dwudniowej, rozpoczętej w środę imprezy, znalazły się dyskusje, wykłady, z... Duńscy badacze zastosowali zaawansowaną technologię w celu określenia granicznej temperatury życia dorsza. Przedstawione w czasopiśmie Marine Ecology Progress Series odkrycia stanowią wynik projektu CODYSSEY ("Dynamika przestrzenna i ruchy pionowe do... Właśnie zakończył się duży, czteroletni projekt unijny poświęcony światowym zasobom wody, z którego opublikowano raport zawierający końcowe wnioski.
Projekt WATCH (Woda a zmiany globalne), realizowany od lutego 2007 r. do lipca 2011 r.,...
Ostatnio na Forum:
Dyskusje
8
odp.
4
odp. Reklama:
 Dolina GąsienicowaCzy wiesz że...? Żółta Turnia (2087 m n.p.m.) – ostatni szczyt w bocznej grani Tatr Wysokich odchodzącej od zwornika – Skrajnego Granatu w kierunku północnym. Grzbiet ten oddziela Dolinę Gąsienicową od Doliny Pańszczycy. Znajdują się w nim kolejno na północ od Skrajnego Granatu: Zadni Staw Gąsienicowy – tatrzańskie jezioro z grupy Gąsienicowych Stawów. Położone jest w Zielonej Dolinie Gąsienicowej na wysokości 1852 m n.p.m., pod zachodnią ścianą Kościelca. Według danych z przewodnika Tatry Wysokie Witolda Henryka Paryskiego powierzchnia jeziora wynosi 0,53 ha (długość 106 m, szerokość 66 m), głębokość 8,0 m. Na zdjęciu satelitarnym z 2004 r. powierzchnia jest nieco mniejsza i wynosi 0,515 ha. Wody z jeziora spływają po stromej ścianie skalnej do Długiego Stawu Gąsienicowego. Język słowacki (słow. slovenský jazyk, też slovenčina) należy do zachodniosłowiańskiej grupy językowej. Językiem tym posługuje się ponad 6 mln osób - przede wszystkim na Słowacji i w należącej do Serbii Wojwodinie, gdzie jest językiem urzędowym. Używają go także Słowacy mieszkający w Polsce, Rumunii, na Węgrzech, w USA i Kanadzie. W Polsce język słowacki mógł być zdawany na maturze jako jeden z języków nowożytnych. 
 
Dolina Gąsienicowa, dawniej także Dolina Gąsienicowych Stawów (słow. Gąsienicova dolina, niem. Gąsienicatal, Gąsienica-Seetal, węg. Gąsienica-tavak-völgy) – górne piętro Doliny Suchej Wody Gąsienicowej w polskich Tatrach. Oddziela się od niej na wysokości 1425 m n.p.m. (miejsce ujścia Czarnego Potoku do Suchej Wody Gąsienicowej). Rówień Waksmundzka – położona na wysokości 1400-1440 m n.p.m. szeroka i trawiasta rówień na Waksmundzkiej Przełęczy pomiędzy Małą Koszystą a Gęsią Szyją w polskich Tatrach. Dawniej polana ta i przylegające do niej serwitutowe lasy należały do terenów pasterskich Hali Waksmundzkiej. Stał tutaj jeden szałas postawiony w 1929 roku przez górali z Maruszyny. Po zaprzestaniu użytkowania polana zarasta lasem.
Litworowy Staw Gąsienicowy lub po prostu Litworowy Staw, dawniej nazywany także Sobkowym Stawem – jeziorko tatrzańskie z grupy Gąsienicowych Stawów. Położone jest w zachodniej części Doliny Gąsienicowej na wysokości 1618 m n.p.m. TopografiaDolinę Gąsienicową ograniczają: Dolina Gąsienicowa posiada dwie odnogi rozdzielone Granią Kościelców i nazywane Doliną Czarną Gąsienicową (po wschodniej stronie tej grani) i Doliną Zieloną Gąsienicową (po jej zachodniej stronie). Dolina Zielona Gąsienicowa ma jedną odnogę – Dolinę Suchą Stawiańską, nazywaną też Kotłem Kasprowym lub Kotłem Gąsienicowym oraz górne piętra – Świnicką Kotlinkę, Mylną Kotlinkę i Zadnie Koło, położone u podnóża Świnickiej Grani. Odnogą Doliny Czarnej Gąsienicowej jest Dolinka Kozia, a górne jej piętra tworzą kotły Czarnego i Zmarzłego Stawu. Samotniak – jeden z grupy Gąsienicowych Stawów, wyschnięty dziś niewielki stawek w Dolinie Gąsienicowej w Tatrach. Znajdował się on w jej zachodniej części, zwanej Zieloną Doliną Gąsienicową, w Roztoce Stawiańskiej, w odległości ok. 950 m od schroniska, po prawej (północno-zachodniej) stronie szlaku od schroniska Murowaniec na Kasprowy Wierch. Położony był na wysokości ok. 1620 m n.p.m. Wielka Encyklopedia Tatrzańska podaje dane stawu: rozmiary ok. 5 × 5 m, powierzchnię 0,002 ha i głębokość ok. 0,5 m. Staw został odkryty dopiero w 1938 r. przez limnologa Przemysława Olszewskiego, który nazwał go Samotniakiem z racji usytuowania w miejscu niewidocznym dla turystów przechodzących pobliską ścieżką. Dziś w miejscu stawu znajduje się bezodpływowe zagłębienie, zarośnięte borówkami i trawą. Być może staw został wysuszony przy okazji budowy nartostrady, podobnie jak sąsiedni jeden z oddalonych o ok. 30 m Dwoiśniaków.
Krzyżne (2112 m n.p.m.) – przełęcz w Tatrach Wysokich, pomiędzy Doliną Pańszczycą a Doliną Roztoki, jeden ze skrajnych punktów szlaku Orlej Perci. Sieć wodnaW odnodze południowo-zachodniej, nazywanej też Doliną Zieloną Gąsienicową, znajdują się prawie wszystkie stawy Doliny Suchej Wody (tzw. Gąsienicowe Stawy). Są to: W odnodze południowo-wschodniej, nazywanej Doliną Czarną Gąsienicową, znajdują się pozostałe dwa stawy: Czarny Staw Gąsienicowy (największy w całej dolinie – 17,94 ha) oraz Zmarzły Staw Gąsienicowy (0,28 ha). Mylna Kotlinka – najwyższe piętro Zielonej Doliny Gąsienicowej w polskich Tatrach. Jest to kocioł lodowcowy w kącie pomiędzy Granią Kościelców a Świnicką Granią tworzącymi jego wschodnie i południowe obramowanie. Od północnej strony opada do Zadniego Koła. Jest kamienisty i w dużej części zasypany piargami, śnieg zalega w nim bardzo długo. Nazwa pochodzi od znajdującej się ponad nim Mylnej Przełęczy. Brak tutaj szlaków turystycznych (obszar ochrony ścisłej).
Jedyniak – niewielki stawek z grupy Gąsienicowych Stawów w Dolinie Gąsienicowej w Tatrach. Znajduje się on w jej zachodniej części, zwanej Zieloną Doliną Gąsienicową w Roztoce Stawiańskiej, w odległości ok. 700 m od schroniska, po prawej (północno-zachodniej) stronie szlaku od schroniska Murowaniec na Kasprowy Wierch. Położony jest na wysokości ok. 1577 m n.p.m. w odległości kilkunastu kroków od tego szlaku wśród zarośli kosodrzewiny. Według przewodnika Tatry Wysokie Witolda Henryka Paryskiego staw ma rozmiar 12 × 11,5 m, powierzchnię 0,007 ha i głębokość 1,2 m (pomiary WIG z 1934 r.). Od czasu zbadania Jedyniaka niewiele się zmieniło: staw na zdjęciu satelitarnym z 2004 r. ma powierzchnię 0,006 ha. Staw nie posiada dopływu ani odpływu. Dolina odwadniana jest w dużej części poprzez przepływy podziemne. Wody całej Doliny Zielonej Gąsienicowej przepływają podziemnymi przepływami, m.in. do Doliny Goryczkowej (wydobywają się w Goryczkowym Wywierzysku i Kasprowej (wypływają tu w Niżniej Kasprowej Jaskini). Głównym ciekiem doliny jest Czarny Potok i Sucha Woda, na znacznej części swojej długości również zanikające pod głazami. Dolina Pańszczyca – dolina w Tatrach Wysokich o powierzchni ok. 5,8 km², długości ok. 6,5 km, boczne odgałęzienie Doliny Suchej Wody Gąsienicowej (dolina odgałęzia się poniżej polany Psia Trawka).
Dolina Goryczkowa – dolina w Tatrach Zachodnich, będąca odgałęzieniem Doliny Bystrej. Odgałęzia się od niej poniżej Wywierzyska Bystrej i leży na wysokości ok. 1150-1700 m n.p.m. Ma przebieg prawie dokładnie południowo-północny. Jej wschodnie zbocza tworzą Kasprowy Wierch i Myślenickie Turnie, zaś od zachodu ograniczona jest grzbietem Kondratowego Wierchu, opadającym z Goryczkowej Czuby. Od południa jej granicę stanowi grań główna Tatr na odcinku od Kasprowego Wierchu do Goryczkowej Czuby. Od grani tej opada krótki grzbiet Pośredniego Goryczkowego Wierchu, dzielący jej górną część na dwie doliny: Dolinę Goryczkową pod Zakosy i Dolinę Świńską. Dnem doliny płynie Goryczkowy Potok stanowiący prawy dopływ potoku Bystra. HistoriaNazwa Doliny Gąsienicowej związana jest z nazwiskiem Gąsieniców, dawniejszych właścicieli. Była dawniej intensywnie wypasana, wchodziła w skład Hali Gąsienicowej. W zapisach pojawiła się już w 1653 jako hala Stawów. Na mapach z XIX wieku figuruje nazwa Doliny Siedmiu Stawów. Tętniła życiem pasterskim, była odwiedzana przez zbójników, według podań tutaj werbował do powstania Kostka Napierski. W 1964 zakończono wykup od prywatnych właścicieli, rozebrano większość szałasów i zlikwidowano wypas. Od tego momentu rozpoczyna się w wyniku naturalnej sukcesji ekologicznej zarastanie doliny lasem i kosodrzewiną. Obecnie dno doliny porastają już ogromne łany kosodrzewiny. Goryczkowe Wywierzysko – duże wywierzysko znajdujące się w dolnej części Doliny Goryczkowej w Tatrach Zachodnich. Znajduje się na wysokości ok. 1185 m n.p.m. Ma wydajność ok. 500 l/s, a wypływająca z niego woda ma stałą przez cały rok temperaturę 5 °C. Zasila ona Goryczkowy Potok, który od tego miejsca ma stały przepływ, powyżej wywierzyska ma charakter okresowego potoku.
Świnicka Grań (słow. Hrebeň Svinice) – odcinek grani Tatr Wysokich od Świnickiej Przełęczy do Niebieskiej Przełęczy. Pod tym pojęciem rozumieć należy dwie granie Świnicy: zachodnią i wschodnią. Grań nie jest udostępniona turystycznie, jest natomiast często przechodzona przez adeptów taternictwa w ramach szkoleń. Jest to fragment grani głównej Tatr oraz najdłuższej bocznej grani w Tatrach Wysokich, zwanej Główną Odnogą Tatr Polskich lub Orlą Granią. Świnicka Grań oddziela od siebie dwie doliny walne Tatr: Dolinę Suchej Wody (jej górną odnogę Dolinę Gąsienicową) od Doliny Białki (jej górną odnogę Dolinę Pięciu Stawów Polskich). Ma przebieg równoleżnikowy, jej północne stoki opadają do Mylnej Kotlinki w Dolinie Gąsienicowej, południowe do Dolinki pod Kołem w Dolinie Pięciu Stawów Polskich. W kolejności od zachodu na wschód w grani tej znajdują się: TurystykaOdwiedzana przez turystów już na początku XIX wieku jest węzłem dla wielu szlaków turystycznych i bazą wypadową narciarzy (wyciągi narciarskie) i taterników. W dolinie w latach 1921-1925 zbudowano schronisko Murowaniec. Do niego poprowadzono w latach 1921-1923 utwardzoną drogę (zamkniętą dla samochodów, używaną m.in. do zaopatrzenia schroniska). Innymi zabudowaniami w Dolinie są: baza szkolenia taterników – "Betlejemka", leśniczówka TPN – "Księżówka", meteorologiczna stacja pomiarowa PAN, budynek strażników TPN "Gawra" oraz kilka szałasów pasterskich. Obecnie jest to, jak uważa Władysław Cywiński ...najintensywniej zagospodarowana tatrzańska dolina. Do oceny służą 3 zmierzalne, obiektywne czynniki: ilość miejsc noclegowych, kilometraż szlaków i pojemność wyciągów na jednostkę powierzchni. Dolina Suchej Wody Gąsienicowej lub po prostu Dolina Suchej Wody – jedna z tatrzańskich dolin walnych po północnej stronie grani głównej. Powierzchnia doliny wynosi ok. 21 km², a długość ok. 13 km. Przebiega przez nią granica pomiędzy Tatrami Wysokimi i Zachodnimi (od przełęczy Liliowe korytem potoku Suchej Wody). Na wysokości ok. 1650 m n.p.m. rozwidla się na: Dolinę Gąsienicową i Dolinę Pańszczycę.
Tatry – kwartalnik wydawany przez Wydawnictwo Tatrzańskiego Parku Narodowego, adresowany do miłośników Tatr i ich przyrody. Redaktorem naczelnym pisma jest Marek Grocholski. Szlaki turystyczneSchronisko Murowaniec w Dolinie Gąsienicowej jest węzłem szlaków turystycznych:
  – do Przełęczy między Kopami prowadzi też szlak żółty Doliną Jaworzynką. Czas przejścia z Kuźnic do Murowańca tą drogą i dalej szlakiem niebieskim: 2 h (↓ 1:35 h)
 – czarny do Brzezin przez Psią Trawkę. Czas przejścia: 1:45 h, ↑ 2:15 h
 – zielony do Wierchporońca przez Rówień Waksmundzką, Gęsią Szyję i Rusinową Polanę. Czas przejścia: 3:50 h, z powrotem 4:15 h
– żółty z Kasprowego Wierchu przez Roztokę Stawiańską do Murowańca, stąd Doliną Pańszczycą na przełęcz Krzyżne.
Czasy przejścia podane na podstawie mapy. Sukcesja ekologiczna także sukcesja biocenoz lub po prostu sukcesja- jedna z najważniejszych form zmienności biocenoz w czasie. Prawidłowo sukcesja oznacza następstwo i bardzo dobrze oddaje istotę zjawiska. W odróżnieniu od cyklicznych fluktuacji sezonowych sukcesja ekologiczna jest procesem kierunkowym. Proces przebiega etapami od stadium początkowego poprzez stadia pośrednie, do końcowego zwanego klimaksem. Stadium klimaksu w danych warunkach klimatyczno-siedliskowych można uznać za stadium stabilne. Jednak i to stadium podlega zmianom, dzieje się tak pod wpływem ciągłych zmian klimatu oraz ewolucji. W naturalnych warunkach Polski zmiany biocenoz klimaksowych zachodzą ok. 10 razy wolniej niż zmiany w biocenozach etapów wcześniejszych.
Czerwone Stawki Gąsienicowe lub po prostu Czerwone Stawki – niewielkie i płytkie tatrzańskie jeziora położone w zachodniej części Doliny Gąsienicowej. Leżą one na wschód od Zielonego Stawu Gąsienicowego. Od południa ogranicza je morena czołowa. Powyżej nich znajdują się niewielkie kotlinki z blokami skalnymi i kosodrzewiną. Przypisy
Bibliografia
Brzeziny – niewielka polana położona wśród lasów przy Drodze Oswalda Balzera, łączącej Zakopane i Jaszczurówkę z Morskim Okiem w Tatrach Wysokich.
Dolina Sucha Stawiańska – położona na wysokości ok. 1700-1850 m n.p.m. odnoga Doliny Zielonej Gąsienicowej w polskich Tatrach Zachodnich. Jej najwyższe piętro to Kocioł Kasprowy (zwany też Kotłem Gąsienicowym). Jest to podłużna dolinka, otoczona z trzech stron przez Uhrocie Kasprowe, stoki Kasprowego Wierchu, Suchej Przełęczy i północno-wschodnią wypukłość Beskidu. Dołem uchodzi do Roztoki Stawiańskiej. Panorama Doliny Gąsienicowej
Czy wiesz że...? beta Czarny Staw Gąsienicowy – jezioro polodowcowe z grupy Gąsienicowych Stawów w Tatrach Wysokich. Położone jest na wysokości 1624 m n.p.m. w cyrku lodowcowym i jest czwartym co do głębokości jeziorem tatrzańskim. Nad jego zachodnim brzegiem wznoszą się ściany Kościelca. Czarny Staw jest największym jeziorem Doliny Gąsienicowej i jednym z dwóch położonych w części wschodniej, nazywanej czasem Czarną Doliną Gąsienicową (drugie z nich to Zmarzły Staw Gąsienicowy). Jezioro ma kształt owalny, woda jest przezroczysta, o zabarwieniu szafirowym. Na jeziorze, w pobliżu jego północno-wschodniego brzegu znajduje się niewielka (310 m²) wysepka porośnięta kosodrzewiną. Powstała ona na dawnym mutonie. Na wysepce tej planowano w 1909 zbudowanie mauzoleum Juliusza Słowackiego, w wyniku protestów działaczy ochrony przyrody nie doszło do tego. Od północy zamyka je skalny próg, z którego wypływa Czarny Potok Gąsienicowy. Czarny Staw został sztucznie zarybiony w 1881 r. (wpuszczono do niego pstrągi potokowe i źródlane).
Gęsia Szyja – szczyt o wysokości 1489 m n.p.m. położony w reglowej części Tatr Wysokich. Jest najwyższy w grupie masywu o tej samej nazwie. Jego zbocza porośnięte są lasami świerkowymi. Grupę Gęsiej Szyi od Koszystej oddziela Rówień Waksmundzka. Od wierzchołka Gęsiej Szyi odchodzą trzy ramiona. Ramię wschodnie, skręcające w kierunku północno-wschodnim, schodzi trawiastymi tarasami w kierunku Rusinowej Polany. Wąskie, długie ich połączenie przypomina wygięcie gęsiej szyi, stad nazwa szczytu. Na przedłużeniu północnego ramienia, już poza Rusinową Polaną, znajduje się Goły Wierch (1206 m n.p.m.). Ramię północne oddziela od siebie górną część Doliny Filipka od Doliny Złotej i kończy się zboczem nazywanym Wiktorówki. Zachodnie ramię Gęsiej Szyi przechodzi przez siodło Przysłopu Waksmundzkiego (1443 m n.p.m.), za którym wznosi się na Suchy Wierch Waksmundzki (ok. 1485 m n.p.m.). Dalej skręca na północ i za Wyżnią Filipczańską Przełęczą (1435 m n.p.m.) wznosi się Ostry Wierch Waksmundzki (1475 m n.p.m.), a za nim widoczne są Kopy Sołtysie.
Troiśniak, zwany także Żabimi Stawkami lub Trójniakiem – niewielkie stawki w zachodniej części Zielonej Doliny Gąsienicowej w Tatrach. Należą do grupy Gąsienicowych Stawów. Znajdują się u wylotu Suchej Doliny Stawiańskiej w tzw. Roztoce Stawiańskiej, ok. 100 m na południe od dolnej stacji wyciągu krzesełkowego na Kasprowy Wierch. W stawkach tych występują traszki: górska i karpacka oraz żaba trawna.
Zofia Radwańska-Paryska (ur. 3 maja 1901 w Warszawie, zm. 24 października 2001 w Zakopanem) – botaniczka, taterniczka, pisarka. Żona i współtowarzyszka pracy Witolda Henryka Paryskiego.
Dolina Czarna Gąsienicowa – południowo-wschodnia część Doliny Gąsienicowej w Tatrach o długości ok. 2,5 km. Znajduje się ona na przedłużeniu Doliny Suchej Wody, ciągnąc się od ujścia Czarnego Potoku (1425 m n.p.m.) do Suchej Wody aż po szczyty głównej odnogi Tatr Polskich na odcinku od Zawratowej Turni po Skrajny Granat. Od wschodu jej zbocza tworzą Wierch pod Fajki i grzbiet Żółtej Turni. Od zachodu, od Doliny Zielonej Gąsienicowej oddzielona jest grzbietem górskim utworzonym przez Mały Kościelec i Kościelec (Grań Kościelców).
Kotlinowy Stawek – niewielkie jezioro z grupy Gąsienicowych Stawów w Tatrach. Położone jest w zachodniej części Doliny Gąsienicowej w tzw. Zielonej Dolinie Gąsienicowej. Znajduje się w odległości ok. 100 m od Zielonego Stawu Gąsienicowego, po jego północno-zachodniej stronie. Położone jest na wysokości 1680 m n.p.m. w tzw. Kotlinach, pod wschodnimi zboczami Beskidu i przełęczy Liliowe. Na zdjęciu satelitarnym z 2004 r. staw zajmuje powierzchnię ok. 0,021 ha. Jego głębokość zazwyczaj wynosi ok. 0,5 m, w suchych okresach stawek wysycha, a na dnie osiada czarny muł. W istocie oprócz jednego stawku tworzą się tutaj okresowo jeszcze inne mniejsze od niego stawki. Wszystkie te jeziorka to młode formy geologiczne – wypełnione wodą zagłębienia, będące pozostałością po martwych bryłach lodu z okresu ostatniego zlodowacenia, tzw. oczka polodowcowe.
Zawrat – wąska przełęcz położona w bocznej grani Tatr na wysokości 2159 m n.p.m. oddzielająca Zawratową Turnię od Małego Koziego Wierchu, jeden z dwóch skrajnych punktów szlaku Orlej Perci. Powyższa treść oraz zamieszczone w niej powiązane definicje/pojęcia - udostępniane są na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania
Wszystkie hasła znajdujące się w naszym mirrorze Wikipedii mają znaczenie informacyjne i edukacyjne. Nie mogą być traktowane jako porady. |
