Dolina Jamnicka - Polski Serwis Naukowy

Górna część doliny

Górna część doliny z Niżnim Stawem Jamnickim

Polana pod Młaczkami

Kocioł Jamnickich Stawów. U góry Rohacze

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Dolina Jamnicka

Dolina Jamnicka (słow. Jamnícka dolina, niem. Jamnicatal, węg. Jamnica-völgy) – dolina w słowackich Tatrach Zachodnich, będąca orograficznie prawym odgałęzieniem Doliny Wąskiej.

Jamnicka Przełęcz (słow. Jamnícke sedlo) – znajdująca się na wysokości 1908 m n.p.m. przełęcz w słowackich Tatrach Zachodnich, pomiędzy leżącymi w grani głównej Wołowcem (2064 m) a Rohaczem Ostrym (2088 m). Grań Tatr Zachodnich na odcinku tym ma przebieg mniej więcej północ-południe. Wschodnie zbocza spod przełęczy opadają do wysoko położonego Kotła Jamnickich Stawów (górna część Doliny Jamnickiej), zaś zachodnie, bardzo strome, do znacznie niżej leżącego dna Doliny Rohackiej.

Łopata (słow. Lopata, Deravá) – szczyt w grani głównej Tatr Zachodnich pomiędzy znajdującym się na wschód od niego Jarząbczym Wierchem i znajdującym się na zachód Wołowcem. Wznosi się na wysokość 1957 m n.p.m.i tworzy trzy granie:

Topografia

Górna jej część podchodzi pod leżące w grani głównej Rohacze, Wołowiec, Łopatę i Jarząbczy Wierch. Jak większość słowackich dolin przebiega z północy na południe, w Niżniej Łące łączy się z Doliną Raczkową – drugim, bliźniaczym odgałęzieniem Doliny Wąskiej. Boczne jej obramowanie po zachodniej stronie stanowi grzbiet Barańców, po wschodniej Otargańce. Stoki tych grzbietów są przeważnie trawiaste, dość strome, a przy tym ich wysokość względem dna doliny jest wysoka: 600-1000 m. Lawiny schodzące w Dolinie Jamnickiej i Raczkowej należą do największych w całym łuku Karpat. Powierzchnię terenów lawinowych w Dolinie Jamnickiej ocenia się na 530 ha.

Liptów (słow. Liptov, łac. Liptovium, niem. Liptau, węg. Liptó) - kraina historyczna (dawny komitat, żupa) w dawnych północnych (tzw. Górnych) Węgrzech i jednocześnie region, zajmujący środkowo-północną część obecnej Słowacji, w dorzeczu górnego Wagu.

Polana pod Młaczkami lub polana Młaczki – jedna z polan w Dolinie Jamnickiej w słowackich Tatrach Zachodnich. Położona jest na wysokości 1180 m n.p.m. w odległości 5 km od wylotu doliny w Niżniej Łące. Nazwa polany pochodzi od znajdującej się po jej zachodniej stronie, u podnóża zbocza młaki, będącej pozostałością dawnego stawku. Ta niewielka polana jest skromną pozostałością po dawnym pasterstwie w tej dolinie. Historię i problematykę tego pasterstwa liczącą sobie kilkaset lat opracowała polska badaczka Zofia Hołub-Pacewiczowa. Cała polana porośnięta jest bujnymi liśćmi szczawiu alpejskiego, który uważany jest w Tatrach za roślinę niepożądaną i jest koszony, by się nie rozsiewał.

Dolina Jamnicka ma długość 9 km i powierzchnię 35 km². Najwyższymi szczytami w jej otoczeniu są Baraniec (2185 m) i Raczkowa Czuba (Jakubina, 2194 m). Dolina i jej zbocza zbudowane są z granitów i gnejsów. Jej rzeźba jest pochodzenia lodowcowego, obserwować tu możemy typowe kotły lodowcowe (Rohacki Kocioł i Kocioł Jamnickich Stawów), wały moren, żłoby, progi skalne i niecki wypełnione stawami. Są tu dwa Jamnickie Stawy i Płaczliwy Stawek. W czasie ostatniego zlodowacenia północnopolskiego lodowiec miał długość 8 km, grubość ponad 150 m i dochodził do wysokości 900 m n.p.m.Dnem doliny spływa Jamnicki Potok uchodzący do Raczkowego Potoku.

Żarska Przełęcz (słow. Žiarske sedlo) – znajdująca się na wysokości 1917 m n.p.m. przełęcz w słowackich Tatrach Zachodnich pomiędzy znajdującym się w grani głównej Rohaczem Płaczliwym (2125 m) a odbiegającą na południe od niego granią z wierzchołkiem Smrek (2072 m). Przełęcz ta łączy dwie sąsiadujące z sobą doliny: Żarską i Jamnicką. Wschodnie zbocza spod przełęczy opadają do wysoko położonego górnego piętra Doliny Żarskiej, tzw. Małych Zawratów. Tuż pod przełęczą położony jest niewielki Żarski Stawek. Po zachodniej stronie zbocza przełęczy opadają do górnej części Doliny Jamnickiej – polodowcowego Rohackiego Kotła z Płaczliwym Stawkiem.

Morena: 1. Materiał skalny składający się z przemieszanych frakcji różnej wielkości (bloki skalne, głazy, żwiry, piaski, pyły), gliny, transportowanych i osadzanych przez lodowiec, pochodzących głównie z niszczenia jego podłoża, ze zboczy wznoszących się ponad powierzchnię lodowca jak również przynoszonych przez lawiny i wiatr.

Historia

Dolina Jamnicka od dawna była użytkowana gospodarczo, była jednym z większych ośrodków pasterstwa na Słowacji. Nazwa doliny pochodzi od pasterskiej miejscowości Jamnik, która miała tu swoje pastwiska. Lasy wycięte zostały niemal zupełnie, pierwotne lasy ostały się jedynie w niedostępnych miejscach (tzw. lasy urwiskowe). Górna granica lasu jest tu silnie obniżona w wyniku długoletniego pasterstwa i dużych lawin. Po włączeniu doliny do TANAP-u następuje stopniowe odtwarzanie się lasów i porastanie zboczy kosodrzewiną. Na dnie doliny zachowały się jeszcze nieduże i zarastające stopniowo polany: Majerczysko, Polana pod Młaczkami, Polana pod Pustem. Dolina była także używana, jako przejście z Podhala na Liptów. Jest dobrze przebadana naukowo. Kompleksowo, ze znaczącym udziałem polskich naukowców badano tutaj skład skał, geomorfologię lodowcową, klimat, gatunki i zespoły roślinne, historię pasterstwa, nazewnictwo.

Niżnia Łąka (słow. Nižná lúka) – nieduża polana w słowackich Tatrach Zachodnich u wylotu Raczkowej, tuż powyżej miejsca, w którym łączą się ona z wylotem Jamnickiej i obydwie te doliny przechodzącą w jedną Dolinę Wąską. Dawniej była to wypasana polana i stąd nazwa tego miejsca. Po włączeniu obszaru do TANAP-u i zaprzestaniu wypasu polana zarosła lasem. Obecnie jest to tylko miejsce składowania drzewa. Znajduje się tutaj rozdroże szlaków turystycznych z ławkami i stołami dla turystów. Z dwóch stron wznoszą się zalesione, strome stoki: w północnym kierunku grzbiet Otargańców, zaś po wschodniej zbocza Keczki Przybylińskiej. Tuż poniżej Niżniej Łąki, w miejscu gdzie Dolina Jamnicka łączy się z Doliną Raczkową znajduje się drugie rozdroże szlaków turystycznych i wiata. Tutaj też Jamnicki Potok łączy się z Raczkowym Potokiem. W sierpniu 2007 r. silna wichura wyłamała całkowicie las na długości ok. 1 km w Dolinie Jamnickiej, tuż powyżej Niżniej Łąki.

Karpaty (51-54) (węg. Kárpátok; rum. Carpaţi; ukr. Карпати, czes. i słow. Karpaty) – łańcuch górski w środkowej Europie (jeden z największych w tej części świata), ciągnący się łukiem przez terytoria Czech, Polski, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Rumunii i Serbii. Najwyższy szczyt Gerlach ma wysokość 2655 m n.p.m.

Bazę wyjściową do zwiedzania doliny stanowi osiedle turystyczno-wypoczynkowe u ujścia Doliny Wąskiej, w tym autokemping „Raczkowa”. Dojechać tu można Tatrzańską Drogą Młodości (nr 537), skręcając na północ w miejscowości Przybylina.

Szlaki turystyczne

Czasy przejścia podane na podstawie mapy. – od autokempingu „Raczkowa” Doliną Wąską na rozdroże Niżnia Łąka, a dalej przez Zahradki, Rozdroże w Dolinie Jamnickiej i Kocioł Jamnickich Stawów na Jamnicką Przełęcz i Wołowiec.

Czas przejścia z wylotu Doliny Wąskiej do Niżniej Łąki: 30 min w obie strony

Czas przejścia z Niżniej Łąki do Zahradek: 2 h, ↓ 1:30 h

Czas przejścia z Zahradek do Rozdroża w Dolinie Jamnickiej (odcinek wspólny ze szlakiem zielonym): 20 min w obie strony

Czas przejścia z rozdroża na Jamnicką Przełęcz: 1:45 h, ↓ 1:20 h

– zielony szlak prowadzący z Otargańców i Jarząbczego Wierchu przez Rozdroże w Dolinie Jamnickiej i Zahradki (odcinek wspólny z niebieskim szlakiem) i dalej przez Żarską Przełęcz do Rozdroża pod Bulą w Dolinie Żarskiej.

Czas przejścia z Jarząbczego Wierchu do rozdroża: 1:30 h, ↑ 1:50 h

Czas przejścia z rozdroża do Zahradek: 20 min w obie strony

Czas przejścia z Zahradek na Żarską Przełęcz: 1:40 h, ↓ 1:15 h

Przypisy

Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
Tomasz Nodzyński, Marta Cobel-Tokarska: Tatry Zachodnie: polskie i słowackie. Warszawa: ExpressMap, 2007. ISBN 978-83-60120-89-7.

Bibliografia

Józef Nyka: Tatry słowackie. Przewodnik. Wyd. II. Latchorzew: Wyd. Trawers, 1998. ISBN 83-901580-8-6.
Tatry Wysokie słowackie i polskie. Mapa turystyczna 1:25 000. Warszawa: Wyd. Kartograficzne Polkart Anna Siwicka, 2005/06. ISBN 83-87873-26-8.

Podhale – kraina historyczno-etnograficzna w południowej Polsce u północnego podnóża Tatr, w dorzeczu górnego Dunajca z wyłączeniem obszarów leżących na prawym brzegu Białki i prawym brzegu Dunajca, poniżej ujścia Białki. Podhale zajmuje środkową część Kotliny Podhala, na południu wkracza w Tatry. W krajobrazie Podhala występują rozległe torfowiska i stożki napływowe. Najważniejsze miejscowości: Nowy Targ (historyczna stolica Podhala), Ludźmierz, Zakopane, Biały Dunajec, Szaflary, Białka Tatrzańska, Bukowina Tatrzańska, Poronin, Podczerwone, Chochołów, Witów, Koniówka i inne. Południową część Podhala nazywa się czasem "Skalnym Podhalem" – obejmuje ono obszar od Brzegów i Bukowiny po Zakopane, Kościelisko i Witów.

Ostatnie zlodowacenie – najmłodsze ze zlodowaceń plejstoceńskich. Miało trwać od 115 tys. lat temu do 11,7 tys. lat b2k (przed rokiem 2000). Poprzedza je interglacjał eemski, a po nim nastąpił holocen – interglacjał współczesny. Ostatnie zlodowacenie jest różnie nazywane, w zależności od regionów geograficznych: w północnej Europie Środkowej jest to zlodowacenie północnopolskie (zlodowacenie bałtyckie, Wisły lub Vistulian), w systemie alpejskim – Würm, w Ameryce Północnej – Wisconsin.