Dolina Olczyska - Polski Serwis Naukowy

Dolina Olczyska oraz Nosal i Mały Kopieniec ze Skupniowego Upłazu

Potok Olczyski w Dolinie Olczyskiej

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Dolina Olczyska

Dolina Olczyska, dawniej nazywana Olczyskiem – tatrzańska dolina mająca wylot w Jaszczurówce, a górą podchodząca pod szczyt Kopy Magury (1704 m n.p.m.).

Olczyski Potok – potok spływający Doliną Olczyską w polskich Tatrach. W dolnej części bywa też nazywany Olczanką, dawniej zaś nazywano go Olczą. Powstaje na wysokości 1067 m n.p.m. jako wypływ z potężnego Wywierzyska Olczyskiego o wydajności do 1000 l/s. Zaraz przy Olczyskim Wywierzysku dołącza do niego łożysko Suchego Potoku Olczyskiego, jest ono jednak zazwyczaj suche i wody płyną nim tylko po większych opadach czy gwałtownych roztopach.

Wywierzysko Olczyskie – wywierzysko położone na polanie Olczysko w Dolinie Olczyskiej w Tatrach Zachodnich, na wysokości ok. 1080 m n.p.m., u podnóży Skupniowego Upłazu, po zachodniej stronie rozległej hali.

Topografia

Z zachodu od Doliny Bystrej oddziela ją odcinek północno-wschodniej grani Kasprowego Wierchu (od Nosala po Kopę Magury), od południa od Doliny Suchej Wody Gąsienicowej Królowy Grzbiet, od wschodu obramowanie tworzy odchodząca od niego wypukłość ciągnąca się do Przysłopu Olczyskiego, a dalej Wielki i Mały Kopieniec. W górnej, południowej części grzbiet Suchego Wierchu dzieli ją na dwie odnogi:

Dolina Suchej Wody Gąsienicowej lub po prostu Dolina Suchej Wody – jedna z tatrzańskich dolin walnych po północnej stronie grani głównej. Powierzchnia doliny wynosi ok. 21 km², a długość ok. 13 km. Przebiega przez nią granica pomiędzy Tatrami Wysokimi i Zachodnimi (od przełęczy Liliowe korytem potoku Suchej Wody). Na wysokości ok. 1650 m n.p.m. rozwidla się na: Dolinę Gąsienicową i Dolinę Pańszczycę.

Brylówka – polana w Dolinie Olczyskiej w polskich Tatrach Zachodnich. Znajduje się u podnóży Nosala, po zachodniej stronie Olczyskiego Potoku, jednakże nie leży nad jego brzegiem, gdyż pomiędzy nim a polaną przepływa jeszcze niewielki potok spływający żlebem spod Nosalowej Przełęczy. Po wschodniej stronie polany uchodzi on do Olczyskiego Potoku. Z Nosala opada na polankę jeszcze inny, niewielki, całkowicie zalesiony żleb.

zachodnią podchodzącą pod Wielką Kopę Królową

wschodnią, która pod Królowym Grzbietem zakręca w południowo-zachodnim kierunku i przez Królową Rówień dochodzi do Kopy Magury

Dość wąski, zalesiony wylot doliny znajduje się w pobliżu Jaszczurówki na wysokości ok. 900 m n.p.m. W lewej, dolnej części doliny na zboczach Nosala znajduje się pas skał zwany Piórem.

Przysłop Olczyski (ok. 1250 m) – przełęcz między Wielkim Kopieńcem (1328 m) a Wielką Szatrą (1377 m) w Królowym Grzbiecie w polskich Tatrach Zachodnich. Nazwę wymyślił Władysław Cywiński, dawniej przełęcz ta nie posiadała nazwy. Jest to szerokie, częściowo trawiaste, a częściowo zalesione siodło na południowym obrzeżu Polany pod Kopieńcem. Znajduje się w grzbiecie tworzącym wschodnie obramowanie dla Doliny Olczyskiej i wododział pomiędzy Potokiem Olczyskim i Potokiem Chłabowskim.

Królowy Grzbiet – bardzo niski grzbiet w polskich Tatrach, ciągnący się od południowo-wschodniego skraju Królowej Równi w północno-wschodnim kierunku. Nazwa pochodzi od Hali Królowej, dawniej znajdującej się po jego północnej stronie. Grzbiet ma wysokość ok. 1250-1540 m n.p.m., długość ponad 2 km i jest całkowicie zalesiony (tylko najwyższe partie porasta kosodrzewina). Jest wielką moreną boczną lodowca, który w epoce lodowcowej wypełniał Dolinę Suchej Wody. Przewalił się on na stronę Doliny Olczyskiej, pozostawiając na jej wapiennym podłożu przywleczone z góry granitowe skały. Obserwować je można na Królowej Równi, w sąsiedztwie Królowego Grzbietu, a nawet na Olczyskiej Polanie.

Opis doliny

Nazwa doliny wywodzi się od Olczy – przysiółka Zakopanego. Dolina zajmuje powierzchnię około 4,5 km². Zbudowana jest ze skał osadowych (wapienie i dolomity), występujące na niej gdzieniegdzie granitowe bloki skalne zostały przerzucone przez lodowiec z sąsiedniej Doliny Suchej Wody. Wapienne podłoże powoduje, że większa część doliny jest sucha – woda wsiąka w porowate podłoże i płynie podziemnymi przepływami. Wypływa dopiero i to od razu w dużej ilości w Wywierzysku Olczyskim, którym wypływają m.in. wody ginące pod ziemią w Dolinie Pańszczycy. Jest to największe wywierzysko w polskich Tatrach. Wypływająca z niego woda zasila Olczyski Potok z ujęciem wody dla Zakopanego. TPN zgodził się na pobranie części wód potoku, ujęcie to ma charakter awaryjny i rzadko jest wykorzystywane. Wzdłuż potoku i w spadających do niego żlebach rośnie olcha szara, a wiosną obficie zakwita knieć błotna górska. Na zboczach Małego Kopieńca znajduje się jedno z największych w Tatrach skupisk sosny zwyczajnej (drzewo rzadkie w Tatrach). Oprócz tego stwierdzono tutaj występowanie takich rzadkich w Polsce roślin, jak tojad Kotuli i jarząb nieszpułkowy. Dawniej (ok. 1840), jak podaje Ludwik Zejszner, obficie występowały w Dolinie Olczyskiej lasy bukowe, obecnie dominują świerkowe.

Polana Olczyska lub Olczysko – polana w Dolinie Olczyskiej w Tatrach Zachodnich, położona na wysokości 1035–1100 m n.p.m., 2 km od Jaszczurówki.

Knieć błotna górska (Caltha palustris L. subsp. laeta (Schott, Nyman & Kotschy) Hegi) – podgatunek knieci błotnej należący do rodziny jaskrowatych. Przez niektórych botaników uważany za oddzielny gatunek – knieć górską (Caltha laeta Schott, Nyman & Kotschy). Występuje w górach środkowej Europy. W Polsce występuje we wszystkich pasmach górskich.

Historia

Dolina była wypasana, wchodziła w skład dwóch hal: Hali Olczysko i Hali Królowej. Na dolinie znajdują się trzy polany: Królowa Polana (pod Królowym Grzbietem), Olczyska Polana (w środkowej części) i Brylówka (pod Nosalem). Na Olczyskiej Polanie zachowały się zabytkowe szałasy.

Królowa Rówień – dość rozległy i mniej więcej równy teren stanowiący górne piętro Doliny Olczyskiej w Tatrach, w miejscu, gdzie graniczy ona z Doliną Gąsienicową. Nazwa pochodzi od nazwiska dawnego właściciela. Wyróżnia się Królową Rówień Niżną i Wyżnią. Niżnia znajduje się bezpośrednio nad Doliną Olczyską, na północnych stokach Wielkiej Królowej Kopy, na średniej wysokości ok. 1260 m n.p.m. Wyżnia Rówień Królowa to obszar pomiędzy zboczami tej góry oraz Kopy Magury i Doliną Gąsienicową, na średniej wysokości ok. 1500 m n.p.m. W przeszłości były to tereny pasterskie, tzw. Hala Królowa. Obecnie teren jest w większości zarośnięty kosodrzewiną z domieszką wierzby śląskiej. Na skraju Równi wielkie granitowe bloki skalne przywleczone w przeszłości przez lodowiec.

Wielki Kopieniec, Kopieniec Wielki – szczyt o wysokości 1328 m n.p.m., wznoszący się w reglowej partii Tatr Zachodnich, po wschodniej stronie Doliny Olczyskiej, w odległości 2 km na południe od Toporowej Cyrhli. Zbudowany jest z wapieni i dolomitów środkowego triasu. Od położonego na północ od niego Małego Kopieńca (1167 m) oddzielony jest szeroką przełęczą zwaną Przełęczą między Kopieńcami (1109 m). W przeszłości wchodził w skład Hali Kopieniec, był całkowicie wylesiony i wypasany aż po wierzchołek. Wypasanie owiec na jego stromych stokach spowodowało ogromną ich erozję – zadeptana przez owce gleba uległa zmyciu w czasie ulewnych deszczów. Po włączeniu go do obszaru Tatrzańskiego Parku Narodowego rozpoczęto regenerację jego zboczy. Obecnie są one w znacznym już stopniu zalesione, ale sam wierzchołek jest skalisty i goły, nie brak też wystających ponad poziom zbocza gołych skał wapiennych.

Dawniej w wylocie doliny w Jaszczurówce istniało niewielkie kąpielisko termalne.

11 sierpnia 1994 w Dolinie Olczyskiej rozbił się helikopter z ratownikami TOPR (katastrofa lotnicza w Dolinie Olczyskiej), w wyniku czego zginęły 4 osoby.

Szlaki turystyczne

Czasy przejścia podane na podstawie mapy. – zielony dnem doliny, wzdłuż Olczyskiego Potoku, przez Olczysko na Wielki Kopieniec i dalej do Toporowej Cyrhli.

Czas przejścia z Jaszczurówki na Olczysko: 40 min, ↓ 35 min

Czas przejścia z Olczyska na Kopieniec: 1 h, ↓ 45 min

– żółty z Olczyska na Nosalową Przełęcz. Czas przejścia: 30 min, ↓ 25 min

Przypisy

Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
Tatry. Zakopane i okolice. Mapa w skali 1:27 000. Warszawa: ExpressMap Polska, 2005. ISBN 83-88112-35-X.

Bibliografia

Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wyd. Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
Józef Nyka: Tatry polskie. Przewodnik. Wyd. XIII. Latchorzew: Wyd. Trawers, 2003. ISBN 83-915859-1-3.
Tatry polskie. Mapa turystyczna 1:20 000. Piwniczna: Agencja Wyd. „Wit” S.c., 2006. ISBN 83-89580-00-4.