Dolina Roztoki - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy doliny w Tatrach. Zapoznaj się również z: Dolina Roztoki na Pogórzu Skoruszyńskim.

Dolina Roztoki zimową porą

Widok doliny ze szlaku turystycznego na przełęcz Krzyżne. W tle Tatry Bielskie

Zbocza Wołoszyna tworzące północno-zachodnie stoki doliny

Próg Doliny Pięciu Stawów Polskich

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Dolina Roztoki

Zobacz w Wikiźródłach rozdział „Droga z doliny Białki przez Roztokę do Siklawy i Pięciu Stawów” z „Illustrowanego przewodnika do Tatr, Pienin i Szczawnic”

Dolina Roztoki – dolina U-kształtna w Tatrach Wysokich, odgałęzienie Doliny Białki, dolne przedłużenie Doliny Pięciu Stawów Polskich umiejscowione wzdłuż dyslokacji (Dolina Pięciu Stawów znajduje się na skrzyżowaniu kilku stref dyslokacyjnych).

Jeleń – zwyczajowa nazwa kilku rodzajów zwierząt z rodziny jeleniowatych. Mianem tym określa się gatunki należące do rodzajów: Cervus, Blastocerus, Ozotoceros, Odocoileus i inne. W Polsce mianem tym określa się jelenia szlachetnego.

Krzyżne (2112 m n.p.m.) – przełęcz w Tatrach Wysokich, pomiędzy Doliną Pańszczycą a Doliną Roztoki, jeden ze skrajnych punktów szlaku Orlej Perci.

Topografia

Dolina ma długość ok. 4,4 km i powierzchnię ok. 7,0 km², razem z Doliną Pięciu Stawów Polskich długość wynosi ok. 7,5 km, a powierzchnia 13,6 km². Dolinę Roztoki od Doliny Pięciu Stawów oddziela próg ściany stawiarskiej. Wspólnie te dwie doliny są największym polskim odgałęzieniem Doliny Białki, podchodzącym pod grań główną Tatr na odcinku Świnica – Szpiglasowy Wierch. Dolinę Roztoki jest środkowym z trzech dużych odgałęzień Doliny Białki położonych na terenie Polski. Od północnego zachodu graniczy z Doliną Waksmundzką, a od południowego wschodu z Doliną Rybiego Potoku. Odpowiednio od dolin tych oddzielają je długie grzbiety Wołoszyna i Opalonego. Górny odcinek wraz z Doliną Pięciu Stawów Polskich graniczy od północy z Doliną Gąsienicową i Doliną Pańszczycą.

Piarg – rodzaj rumowiska skalnego; nagromadzenie u podnóża stoku ostrokrawędzistych okruchów skalnych, które odpadły od stromego zbocza górskiego, głównie w wyniku procesów wietrzenia fizycznego. Piargi często występują w postaci stożka piargowego u wylotów żlebu.

Dolina Roztoki (słow. dolina Ráztoka, Ráztoka) – niewielka dolina będąca orograficznie prawym odgałęzieniem Doliny Huciańskiej (górna część Doliny Kwaczańskiej) na Słowacji. Takie jest ujęcie niektórych polskich źródeł. Na słowackich mapach Dolina Huciańska jednak nie jest wyróżniana – cała dolina od Kwaczan aż po Huciańską Przełęcz jest nazywana Doliną Kwaczańską i w takim ujęciu Dolina Roztoki jest odgałęzieniem Doliny Kwaczańskiej. Znajduje się na obszarze Pogórza Skoruszyńskiego], a dokładniej jego części zwanej Pogórzem Orawskim.

Wylot doliny położony jest na wysokości ok. 1020 m n.p.m., naprzeciwko Polany Biała Woda. Próg Doliny Pięciu Stawów opada na wysokość ok. 1550–1570 m.

W górnej części doliny, zawieszone nad jej dnem, znajdują się dwie boczne odnogi: Buczynowa Dolinka i Świstówka Roztocka. W zachodnich zboczach Świstowej Czuby położony jest na wysokości ok. 1600–1640 m mały trawiasty kocioł, nazywany Litworowym Kotłem lub Litworową Dolinką. Prowadzi tędy zimowy wariant szlaku do Doliny Pięciu Stawów, w lecie nieoznakowany. Z okolic kotła opadają do doliny Skrajny i Zadni Litworowy Żleb.

Tatry Wysokie (słow. Vysoké Tatry, niem. Hohe Tatra, węg. Magas-Tátra) – najwyższa część Tatr o charakterze alpejskim, rozciągająca się pomiędzy Tatrami Zachodnimi od strony zachodniej oraz Tatrami Bielskimi od strony północno-wschodniej. W linii prostej odległość między granicznymi przełęczami wynosi ok. 16,5 km, zaś ściśle wzdłuż grani ok. 26 km. Tatry Wysokie zajmują obszar około 340 km² (czyli nieco mniej niż Tatry Zachodnie), z czego większość (260 km²) znajduje się na Słowacji.

Nowa Roztoka – niewielka polana w Dolinie Roztoki w Tatrach Wysokich, na wysokości 1290-1310 m n.p.m. Znajduje się ona w odległości 3 km od szosy do Morskiego Oka, mniej więcej w połowie drogi do Doliny Pięciu Stawów Polskich, na północnym brzegu potoku Roztoka. Nazwę nadano polance po tym, jak przenieśli się na nią pasterze ze Starej Roztoki. Dawniej na polance tej odpoczywały owce pędzone na wypas w Dolinie Pięciu Stawów, polana wykorzystywana była też przez krowiarzy. Wchodziła w skład Hali Pięć Stawów. Ostatni raz krowy pasły się tutaj w 1968. Polanka stopniowo zarasta i już obecnie jej nazwa jest właściwie historyczna.

Opis

Krajobraz samej Doliny Roztoki różni się od widoków w Dolinie Pięciu Stawów. Dnem doliny płynie potok Roztoka – dopływ Białki wypływający z Wielkiego Stawu Polskiego. W odległości ok. 120 m od tego stawu potok tworzy najwyższy polski wodospad, Siklawę. Od dołu dolinę ogranicza ciąg mniejszych wodospadów – Wodogrzmoty Mickiewicza, położone ok. 1 km od ujścia Roztoki do Białki.

Dolina Pańszczyca – dolina w Tatrach Wysokich o powierzchni ok. 5,8 km², długości ok. 6,5 km, boczne odgałęzienie Doliny Suchej Wody Gąsienicowej (dolina odgałęzia się poniżej polany Psia Trawka).

Wodogrzmoty Mickiewicza – wodospady w Tatrach Wysokich utworzone z trzech większych i kilku mniejszych kaskad (od 3 do 10 m) na Potoku Roztoka (w Dolinie Roztoki) wypływającym z Pięciu Stawów Polskich, ok. 1 km od jego ujścia do Białki. Wodospady te nazwane zostały Wodogrzmotami z racji huku, jaki powoduje spadająca nimi woda, zwłaszcza po dużych opadach. Trzy większe noszą nazwy: Wyżni Wodogrzmot, Pośredni Wodogrzmot i Niżni Wodogrzmot. Powstały one w miejscu, w którym woda pokonuje próg skalny, jakim Dolina Roztoki schodzi do Doliny Białki. Powyżej piętrzą się urwiska Turni nad Szczotami w masywie Wołoszyna. Nad Wodogrzmotami, na stokach Roztockiej Czuby rośnie reliktowy drzewostan modrzewiowo-limbowy.

Do wysokości ok. 1370 m n.p.m. rośnie las świerkowy, który wyżej przechodzi w bór limbowy poprzetykany modrzewiem. Jest to jeden z najlepiej zachowanych w Tatrach naturalnych lasów, wiek wielu świerków przekracza 300 lat, a niektórych nawet 400 lat. Zbocza ciągnących się wzdłuż doliny grzbietów przecinają liczne żleby, z których wiosną schodzą lawiny aż do dna doliny. W żlebach i poniżej nich znajdują się osypiska piargów. Lasy poszarpane są pasami lawinisk i poprzecinane widocznymi urwiskami skalnymi. Latem zbocza gór zdobią gęste oploty kosodrzewiny, wśród której rośnie rzadki w Polsce jarząb nieszpułkowy. Stwierdzono też występowania gnidosza Hacqueta – rosliny w Polsce występującej tylko w Tatrach i to na nielicznych stanowiskach. Dno doliny pokrywa miejscami kosodrzewina poprzetykana jarzębiną i barwnymi plamami kwitnących roślin. Potok już na wysokości polany Nowa Roztoka (znajduje się na niej szałas) płynie kaskadami z średnim spadkiem 110 m/km. Jest to teren ścisłego rezerwatu przyrody, ostoja jeleni, kozic i niedźwiedzi.

Tatry Bielskie (słow. Belianske Tatry, węg. Bélai-havasok) – położone na Słowacji pasmo górskie, część Tatr ustawiona poprzecznie do grani głównej Tatr. Łączy się z nią przez Przełęcz pod Kopą (Kopské sedlo).

Gabriel Rzączyński, herbu Ślepowron (ur. 6 lipca 1664 na Podlasiu, zm. 12 listopada 1737 w Gdańsku), jezuita polski, przyrodnik, wierszopisarz, prekursor zoologii w Polsce.

Na przełęczy, przy żlebie, zainstalowano urządzenie wyciągowe łączące ją z drogą w Dolinie Roztoki. Wyciąg ułatwia zaopatrzenie schroniska PTTK w Dolinie Pięciu Stawów.

Historia

Droga Doliną Roztoki do Doliny Pięciu Stawów Polskich była uczęszczana od dawna. W XIX wieku byli tu Stanisław Staszic, Seweryn Goszczyński, Ludwik Zejszner, być może także już ojciec Gabriel Rzączyński pod koniec XVII wieku. Szlak prowadzący doliną został oznakowany w 1899 r.

Wołoszyn – potężny grzbiet w Tatrach Wysokich, rozdzielający Dolinę Waksmundzką od Doliny Roztoki. W regionie przełęczy Krzyżne łączy się z masywem Koszystej.

Polana Biała Woda (słow. Bielovodská poľana) – polana w słowackiej części Doliny Białki w Tatrach Wysokich. Znajduje się w odległości 3 km od Łysej Polany i jest to pierwsza polana, jaką napotykamy idąc Doliną Białki w górę. Położona jest na wysokości 1005–1150 m n.p.m., na zbudowanym z miękkich margli typu albu dużym i płaskim rozszerzeniu dna Białki, u podnóży Golicy i Zadniej Kopy.

Poniżej Doliny Roztoki, w Dolinie Białki, na polanie Stara Roztoka zbudowano w 1876 schronisko im. Wincentego Pola.

Szlaki turystyczne

– przez dolinę prowadzi szeroka droga zielonym szlakiem turystycznym. To wygodne dojście ciągnie się aż do Końskiego Żlebu, który schodzi z przełęczy pomiędzy Świstową Czubą a Niżną Kopą. (do tego miejsca 1:25 h) Tam rozdwaja się szlak; zielony szlak odchodzi na prawo i prowadzi przez Bacową Wantę, obok Siklawy wprost do do Doliny Pięciu Stawów (45 min). W zimie ze względu na niebezpieczeństwo lawin odcinek ten jest zamykany.

– od rozgałęzienia na lewo. Prowadzi on zakosami wśród kosodrzewiny wprost do schroniska (40 min). Jest to szlak trudniejszy niż zielony, prowadzący okrężną drogą do tego samego miejsca. Nie jest on polecany dla osób starszych i z niską kondycją fizyczną.

Uwaga! U końca Doliny Roztoki na rozstaju szlaków stoją znaki po części błędnie informujące o dojściu do Doliny Pięciu Stawów Polskich. Wskazówka zielonego szlaku informuje o dojściu do wodospadu Siklawa. Należy zaznaczyć, że wodospad znajduje się jedynie przy drodze prowadzącej jednak bezpośrednio do Wielkiego Stawu, skąd tym samym zielonym szlakiem można udać się do Schroniska przy Przednim Stawie Polskim.

Świstowa Czuba (1763 m n.p.m.) – kulminacja kończąca północne ramię Opalonego Wierchu, urywająca się ścianą o wysokości ok. 300 m nad Doliną Roztoki w Tatrach Wysokich. Poniżej wierzchołka turni, poniżej siodełka położonego na południe od wierzchołka przechodzi oznaczony kolorem niebieskim szlak turystyczny poprowadzony znad Morskiego Oka do schroniska w Dolinie Pięciu Stawów.

Kozica, kozica północna (Rupicapra rupicapra) – ssak z rodziny krętorogich (Bovidae), zamieszkujący wysokie góry, takie jak Alpy, Kaukaz, Taurus, Bałkany, Karpaty Wschodnie oraz Tatry. Jeden z dwóch gatunków z rodzaju Rupicapra – drugi to kozica pirenejska, zamieszkujący Pireneje, Apeniny i Góry Kantabryjskie.

Przypisy

Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.

Bibliografia

Grzegorz Barczyk, Ryszard Jakubowski (red.), Adam Piechowski, Grażyna Żurawska: Bedeker tatrzański. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000. ISBN 83-01-13184-5.
Józef Nyka: Tatry polskie. Przewodnik. Wyd. XV. Latchorzew: Trawers, 2007. ISBN 978-83-60078-04-4.
Tatry polskie. Mapa turystyczna 1:20 000. Piwniczna: Agencja Wyd. „Wit” S.c., 2004. ISBN 83-915-737-9-6.