Dolný Kubín - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 49°12′42″N 19°17′57″E / 49.21167, 19.29917

Fragment centrum miasta

Kościół św. Katarzyny

Dolný Kubín (węg. Alsókubin, niem. Unterkubin) – miasto powiatowe w środkowej Słowacji, w kraju żylińskim, w historycznym regionie Orawa.

Dolný Kubín leży na wysokości 570 m n.p.m. w dolinie Orawy, między grupami górskimi Magury Orawskiej (na północy) i Gór Choczańskich (na południu). Współrzędne geograficzne - 49°12'38 N, 19°17'51 E. Powierzchnia miasta wynosi 55,05 km².

Orawa (słow. Orava, węg. Árva) – rzeka w północnej Słowacji, w zlewisku Dunaju. Długość – 60,3 km, powierzchnia dorzecza – 1.991,8 km², średni przepływ u ujścia – 34,4 m³/s.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Liczba mieszkańców miasta wynosi 19 945 osób (2002), z czego 65,1% deklaruje wyznanie rzymskokatolickie, 16,5% ewangelickie, 1,1% inne, pozostała część - bez wyznania.

Dolny Kubin dzieli się na dzielnice:

Beňova Lehota,

Kňažia,

Malý Bysterec,

Medzihradné,

Mokraď,

Srňacie,

Veľký Bysterec,

Záskalie,

Banisko,

Brezovec.

Przez Dolný Kubín przebiega droga krajowa nr 59 (R3 / międzynarodowa trasa E77) z przejścia granicznego w Chyżnem przez Trzcianę do Rużomberku. Od drogi tej odbija droga krajowa nr 70, która we wsi Stankovany łączy się z drogą krajową nr 18, stanowiąc skrót na drodze do Martina. Przez miasto przebiega linia kolejowa z Martina do Trzciany.

Węgrzy albo Madziarzy (węg. l.poj.: magyar, l.mn.: magyarok) – naród liczący w sumie ok. 14,5 mln, w tym na Węgrzech 10,5 mln, pozostałe ok. 4 mln tworzy mniejszości w Rumunii (Siedmiogród), Serbii (Wojwodina), Słowacji, Słowenii, Ukrainie (rejon Karpat) i Austrii. Jedna z grup mniejszości węgierskojęzycznej zamieszkującej rumuński Siedmiogród zwana jest Szeklerami (węg. l.poj.: Székely, l.mn.: Székelyek). Część badaczy skłania się ku poglądowi, że Szeklerzy są nie Węgrami, lecz potomkami Hunów.

Veličná (pol. Wieliczna, węg. Nagyfalu) - wieś w powiecie Dolny Kubin w Słowacji, na słowackiej Dolnej Orawie. Liczy 865 mieszkańców (31 grudnia 2005).

Historia

Najwcześniejsze ślady osadnictwa w okolicach miasta pochodzą ze średniej i młodszej epoki kamienia (IX-VII wiek p.n.e.) i pochodzą od ludów kultury łużyckiej. Stwierdzono również osadnictwo ludów kultury halsztackiej typu orawskiego z VII-IV wieku p.n.e. i kultury lateńskiej od przełomu er do IV wieku n.e. Już w czasach celtyckich przez Orawę wiódł szlak handlowy łączący wybrzeże adriatyckie z bałtyckim. W średniowieczu szlak ten, od towaru dominującego w obrocie (sól kamienna z kopalń w Bochni i Wieliczce), nazywano solnym.

Wieliczka – miasto powiatowe w województwie małopolskim, w powiecie wielickim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Wieliczka oraz władz powiatu. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa krakowskiego. Według danych z 30 czerwca 2009 miasto miało 19 753 mieszkańców. Powierzchnia miasta wynosi 13,41 km².

Jedną z pozostałości wielowiekowej przynależności Słowacji do Królestwa Węgier (896-1918) jest tradycyjny podział Słowacji na regiony. Podział ten nie pokrywa się z obecnym podziałem administracyjnym Słowacji, jednak jest szeroko używany wśród mieszkańców Słowacji i stanowi podstawę do podziału Słowacji na regiony turystyczne, używanego przez publiczne instytucje promujące turystykę.

Najstarsza pisemna wzmianka o osadzie Kubín pochodzi z 6 stycznia 1314. W 1325 osada została rozdzielona na dwie części: Vyšný Kubín przeszedł w ręce mieszczan z Revúcy, zaś Dolny Kubin pozostał pod władzą królewską jako część dominium Zamku Orawskiego. W XIV wieku powstały wsie stanowiące dziś przedmieścia Dolnego Kubína. W 1380 powstała w Dolnym Kubinie parafia rzymskokatolicka pod wezwaniem świętej Katarzyny Aleksandryjskiej. Osada rozwijała się jako ośrodek rzemiosła, szczególnie kamieniarstwa, oraz handlu. W 1558 panami Orawy stali się Thurzonowie, którzy wspierali rozwój miasta. W 1604 Dolny Kubin został zajęty przez powstańców antyhabsburskich i niemal doszczętnie spalony. W 1624 Dolny Kubin liczył 340 mieszkańców. 14 maja 1632 hrabia Kacper Illesházy nadał Dolnemu Kubinowi prawa miejskie, obejmujące m.in. przywilej organizowania dwóch jarmarków rocznie oraz cotygodniowych targów. Przywilej ten zatwierdził 14 grudnia 1633 cesarz Ferdynand II. Miastem był już od 1412 Veľký Bysterec, który jednak się nie rozwijał i pod koniec XVI wieku spadł do rzędu wsi.

Vavrinec Čaplovič (ur. 5 sierpnia 1778 r. w Jasieniowej - zm. 25 grudnia 1853 r. w Bratysławie) - słowacki urzędnik państwowy, archiwista, zbieracz książek, mecenas Orawy, fundator cennej biblioteki znajdującej się w Dolnym Kubinie.

Katarzyna z Aleksandrii, Katarzyna Aleksandryjska – (ur. ok. 282, zm. ok. 300) – męczennica chrześcijańska, jedna z Czternastu Świętych Wspomożycieli.

W niespokojnym XVII wieku miasto wraz z okolicą zostało jeszcze raz spustoszone przez wojska - tym razem wojska litewskie, zmierzające w 1683 pod Wiedeń. Do Dolnego Kubina przeniesiono wówczas siedzibę powiatu z kompletnie zniszczonej sąsiedniej Veličnej. W 1712 miasto stało się w końcu oficjalną siedzibą władz komitatu orawskiego. W XVII i XVIII wieku trwały w mieście spory między katolikami i ewangelikami, zakończone dopiero patentem tolerancyjnym cesarza Józefa II w 1784. Wiek XVIII, mimo wielkiego głodu lat 1715 i 1716, był okresem rozwoju miasta - zbudowano ratusz, nowy szpital, browar, gmach władz komitatu, aptekę i pierwszy, drewniany most przez Orawę. Powstały nowe cechy, które pod koniec XVIII wieku zjednoczyły się w jednolity cech ogólnorzemieślniczy (istniejący do 1871). Na początku XIX wieku przez miasto przeprowadzono cesarski gościniec z Królewian do Trzciany. Rozwój trwał również w wieku XIX, mimo wielkiej powodzi w 1813 i wielkich pożarów w latach 1893 i 1895. Ważną datą był rok 1898, kiedy do Kubina dotarła linia kolejowa, biegnąca z Królewian w dolinie Wagu w górę doliny Orawy. W 1910 ludność miasta liczyła 1,9 tys. osób, z czego 1,1 tys. Słowaków, 600 Węgrów i 200 Niemców.

Rzemiosło – zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez osobę fizyczną, posiadającą udokumentowane kwalifikacje do wykonywania danej działalności gospodarczej we własnym imieniu i na swój rachunek, przy zatrudnieniu niewielkiej liczby pracowników, których praca ma na celu wspieranie działalności rzemieślnika. O tym, czy dana działalność jest rzemiosłem decydują jej właściwości,charakter, niewielka skala i rozmiar oraz brak cechy uciążliwości środowiskowej oraz społecznej typowej dla działalności na przemysłowej lub też produkcyjnej w znacznym rozmiarze. Jako przykład rzemiosła można podać artystyczny wyrób cegieł prowadzony w niewielkim rozmiarze, a jak o działalność przemysłową produkcję materiałów budowlanych w specjalnie przeznaczonych do tego urządzeniach prowadzona w znacznych rozmiarach w sposób zorganizowany i ciągły.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

W latach 30. XIX wieku Dolny Kubin, podobnie jak reszta Orawy, stał się ośrodkiem tworzącego się słowackiego ruchu narodowego. W 1837 narodowcy założyli swój pierwszy związek, a na zebraniu 24 kwietnia 1848 w podmiejskiej osadzie Gäceľ wystąpili z żądaniami wobec cesarskich władz. W 1858 w Dolnym Kubinie powstało towarzystwo opieki nad wielkim księgozbiorem pozostawionym miastu i Orawie w 1839 przez tutejszego bibliotekarza, Wawrzyńca Czaplowicza. Liczący 35 tys. jednostek (w tym liczne rękopisy i rzadkie druki) zbiór znalazł pomieszczenie w specjalnie wzniesionym budynku. W latach 60. XIX wieku w Dolnym Kubinie powstał amatorski słowacki teatr, który działał do połowy XX wieku.

Droga krajowa nr 18 (słow. Cesta I/18) – droga krajowa I kategorii na Słowacji biegnąca od przejścia granicznego z Czechami w Makovie przez Żylinę, Martin, Poprad i Preszów do skrzyżowania z drogą krajową nr 50 w Michalovcach. Ma około 354 km długości dzięki czemu jest drugą najdłuższą drogą krajową na Słowacji. Przechodzi przez trzy kraje: żyliński, preszowski i koszycki. Odcinek między Bytčą a Preszowem ma być docelowo alternatywną drogą do autostrady D1. Na większej długości jest to droga międzynarodowa. Ma wspólny bieg z pięcioma trasami europejskimi: od granicy do Bytčy jest fragmentem trasy europejskiej E442, od Bytčy do Preszowa E50 (na zmianę z autostradą D1). Ponadto między Bytčą i Żyliną biegnie nią E75, a w Rużomberku na odcinku 1,5 km E77. Natomiast od Preszowa do wsi Lipniky ma wspólny bieg z E371. Trasa biegnie głównie wzgórzami. Największymi są Jaworniki i Branisko. Tam też droga jest najbardziej kręta i stroma. Od Bytčy do Kráľovej Lehoty wzdłuż trasy płynie rzeka Wag (w przeciwną stronę).

Magura Orawska (513.57; słow. Oravskà Magura) – pasmo górskie w północnej Słowacji, w historycznym regionie Orawa. Należy do Beskidów Zachodnich (Słowacy zaliczają ją do Beskidów Środkowych) w łańcuchu Zewnętrznych Karpat Zachodnich.

Po powstaniu Czechosłowacji w mieście powstała rada narodowa, w której skład wszedł między innymi słowacki wieszcz Pavol Országh Hviezdoslav. Dolny Kubin pozostał nadal prowincjonalnym miasteczkiem ze słabo rozwiniętym przemysłem (elektrownia, tartak, młyn), nękanym bezrobociem zwiększanym przez przybyszów z okolicznych wsi i strajkami (w sierpniu 1939 strajk robotników pracujących przy budowie drogi Królewiany - Krivá). Tym niemniej powstawały w nim kolejne słowackie organizacje społeczne i kulturalne.

Słowacy (Slováci) – naród słowiański, zamieszkujący głównie Słowację – stanowią 86% jej mieszkańców (4,5 mln); mniejszości słowackie zamieszkują także Czechy , Węgry i Polskę (Orawa i Spisz- około 1700 osób). Mówią językiem słowackim. Większość Słowaków jest katolikami, mniejszość stanowią protestanci i grekokatolicy.

Halit – minerał z gromady halogenków. Nazwa pochodzi od greckich słów halos – sól, słony, oraz lithos – kamień. Minerał znany i używany od czasów starożytnych.

W 1944 nastąpiła konsolidacja miejscowego ruchu antyfaszystowskiego, którego członkowie nawiązali współpracę z oddziałami partyzanckimi działającymi w okolicznych górach, a nawet w Kotlinie Turczańskiej. Po wybuchu Słowackiego Powstania narodowego 29 sierpnia 1944 powołano tu słowacką Radę Narodową i zorganizowano orawskie zgrupowanie 1 Armii Czechosłowackiej. Okres wolności trwał zaledwie 2 tygodnie: 13 września, po zaciętych bojach w rejonie przełęczy Brestová, miasto zajęły oddziały hitlerowskie, nacierające od strony Rużomberku. Spod niemieckiej okupacji wyswobodziły miasto jednostki 4 Frontu Ukraińskiego 5 kwietnia 1945.

Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1945-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.

Józef II Habsburg, pełne imię: Józef Benedykt August Jan Antoni Michał Adam (ur. 13 marca 1741 w Wiedniu, zm. 20 lutego 1790 w Wiedniu) – najstarszy syn cesarzowej Marii Teresy Habsburg i Franciszka I Lotaryńskiego, wnuk Karola VI Habsburga. Cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego od 1764/1765 r.

Po II wojnie światowej Dolný Kubín stał się lokalnym ośrodkiem przemysłowym (przemysł metalowy, elektrotechniczny). Powstały nowe osiedla mieszkaniowe (Bysterec, Pod Brezovcom), duży szpital, dom kultury. Działa tu Państwowy Instytut Weterynarii i Żywności (słow. Štátny veterinárny a potravinový ústav), pięć szkół średnich, muzeum i galeria sztuki.

Litwa (, jedno z państw bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO. Graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią i od północy z Łotwą.

Kotlina Turczańska (514.64; słow. Turčianska kotlina) – wielka kotlina śródgórska w Centralnych Karpatach Zachodnich, jedna z najwyraźniejszych i najlepiej wykształconych kotlin na terenie Słowacji. Od północy ogranicza ją tzw. krywańska część Małej Fatry, od wschodu – Wielka Fatra, od południa – Góry Krzemnickie, od południowego zachodu grupa górska Żaru, a od zachodu – tzw. luczańska część Małej Fatry.

Linki zewnętrzne

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Dolný Kubín

Oficjalna strona (słow.)

Zdjęcia (słow.)

Przypisy

World Gazetteer - Dolný Kubín (ang.). [dostęp 2011-09-12].