Dolores Ibárruri Gómez - Polski Serwis Naukowy

Dolores Ibárruri Gómez (znana pod pseudonimem La Pasionaria; ur. 9 grudnia 1895 w Gallarta, zm. 12 listopada 1989 w Madrycie) – hiszpańska polityk baskijskiego pochodzenia, współorganizatorka, długoletnia pierwsza sekretarz a następnie przewodnicząca Komunistycznej Partii Hiszpanii, członkini parlamentu. Autorka głośnego powiedzenia ¡No pasarán!.

Madryt (hiszp. Madrid) – stolica i największe miasto Hiszpanii, położony w środkowej części kraju u podnóża Sierra de Guadarrama (Wyżyna Kastylijska) nad rzeką Manzanares.

Uniwersytet Moskiewski im. M. Łomonosowa (ros. Московский государственный университет имени М.В.Ломоносова, w skrócie МГУ, MGU) – największy i najbardziej znany uniwersytet w Rosji, otwarty 25 stycznia 1755, założony przez carycę Elżbietę Piotrowną, dzięki pomysłowi Michaiła Łomonosowa i aktywnym zabiegom Iwana Szuwałowa.

Urodzona jako ósme dziecko w baskijskiej rodzinie mieszkającej w mieście Gallarta w Kraju Basków, ze względu na złą sytuację materialną nie odebrała w młodości należytego wykształcenia. Od najmłodszych lat zaangażowała się w działalność ruchu socjalistycznego. W 1916, w wieku 20 lat, poślubiła działacza Juliána Ruiza. Gdy ten został aresztowany za udział w nielegalnym strajku, Ibárruri zapisała się do Komunistycznej Partii Hiszpanii (PCE). W tym okresie przyjęła również pseudonim, pod którym poznał ją cały świat: La Pasionaria – młoda działaczka podpisywała tak inspirowane dziełami Karola Marksa artykuły, pisane do górniczej gazety "El Minero Vizcaíno". W następnych latach pięła się po szczeblach partyjnej hierarchii, w 1930 roku wybrana została do władz partii.

Front Ludowy to tworzona w okresie międzywojennym przez zrzeszone w III Międzynarodówce partie komunistyczne koalicja z partiami socjalistycznymi i socjaldemokratycznymi. Łącząc się, przejmowały władzę w państwie w sposób demokratyczny, tworząc wspólny rząd koalicyjny. Fronty ludowe z założenia miały być odpowiedzią komunistów na rozwój ruchu faszystowskiego w krajach europejskich. Pomysł ten, stworzony przez Stalina, a lansowany przez sekretarza generalnego Międzynarodówki, Bułgara Georgi Dymitrowa miał zastosowanie m.in. we Francji i Hiszpanii, gdzie partie Frontu Ludowego przejęły władzę.

Don Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde Salgado Pardo, w skrócie Francisco Franco y Bahamonde (ur. 4 grudnia 1892 w Ferrol , zm. 20 listopada 1975 w Madrycie) – hiszpański dyktator i wojskowy. Przywódca antyrepublikańskiego przewrotu (1936-1939), szef państwa Hiszpanii (hiszp. Jefe del Estado Español, 1936-1975), regent Królestwa Hiszpanii (1947-1975), premier rządu, głównodowodzący sił zbrojnych i przewodniczący organizacji politycznej – Falangi ("FET y JONS", od 1958 "Ruch Narodowy"), tytułowany Wodzem Antykomunistycznej Krucjaty (El Caudillo de la Última Cruzada y de la Hispanidad, El Caudillo de la Guerra de Liberación contra el Comunismo y sus Cómplices).

Wraz z nadejściem Drugiej Republiki Ibárruri przeniosła się do Madrytu, gdzie została redaktorem naczelnym lewicowej gazety "Mundo Obrero". Działała aktywnie na rzecz równouprawnienia kobiet, w 1933 brała udział, jako delegatka PCE, w obradach Międzynarodówki Komunistycznej w Moskwie. W 1936 roku wybrana została (z ramienia Frontu Ludowego) do hiszpańskiego parlamentu.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

Cały świat usłyszał o niej w czasie hiszpańskiej wojny domowej. La Pasionaria była zaciekłym obrońcą Republiki, wiece z jej udziałem przyciągały tysiące słuchaczy, w dużej mierze kobiet. Właśnie w czasie jednego z takich wieców, w Madrycie, padło hasło ¡No pasarán! – Nie przejdą!. Po upadku Republiki w 1939 roku, La Pasionaria przedostała się do ZSRR, gdzie kontynuowała działalność polityczną. Jej jedyny syn, Rubén, zaciągnął się do Armii Czerwonej i w 1942 roku poległ pod Stalingradem.

Hiszpańska wojna domowa – wojna domowa pomiędzy lewicowym rządem hiszpańskim i wspierającymi go siłami (republikanami), a prawicową opozycją (nacjonalistami, frankistami), jaka toczyła się w Hiszpanii w latach 1936–1939.

Karol Marks (niem. Karl Heinrich Marx; ur. jako Hirschel Marx 5 maja 1818 w Trewirze, w Prusach, zm. 14 marca 1883 w Londynie) - socjolog, filozof, ekonomista i działacz rewolucyjny. Twórca marksizmu, współzałożyciel Pierwszej Międzynarodówki.

W 1944 mianowana pierwszym sekretarzem PCE, funkcję tę piastowała az do roku 1960, kiedy to została przewodniczącą Partii. Przebywając na emigracji przyjęła radzieckie obywatelstwo, odebrała również wiele wyróżnień (m.in. doktorat honoris causa Uniwersytetu Moskiewskiego czy Order Lenina).

Rubén Ruiz Ibárruri (ur. 9 stycznia 1920, zm. 14 września 1942) – hiszpański wojskowy na służbie radzieckiej w randze lejtnanta, Bohater Związku Radzieckiego.

Komunistyczna Partia Hiszpanii (hiszp. Partido Comunista de España, PCE) - hiszpańska komunistyczna partia o orientacji stalinowskiej, założona w 1921 (do 1931 nielegalna) jako sekcja Międzynarodówki Komunistycznej. W 1936 wspólnie z socjalistami i lewicą republikańską zorganizowała Front Ludowy, pełniąc w nim i w walce z frankistami w wojnie domowej 1936-39 znaczną rolę. Była wspierana i finansowana przez Stalina. Głównym jej celem było wciągnięcie Hiszpanii w strefę wpływów Związku Sowieckiego. W 1939 zdelegalizowana i represjonowana. Konspiracyjnie działała do kwietnia 1977. Od początku lat 70. przejawiała silne tendencje eurokomunistyczne.

Po śmierci generała Franco powróciła do kraju. Mimo zaawansowanego wieku kontynuowała działalność polityczną. W pierwszych demokratycznych wyborach z 1977 roku ponownie wybrana do parlamentu, stanowisko przewodniczącej CPE pełniła aż do śmierci. Pod jej wodzą partia dokonała reformy programowej, będąc pierwszym komunistycznym ugrupowaniem w Europie, który ze swojego programu wykreślił elementy leninizmu, uniezależniając się od ZSRR.

Baskowie – naród zamieszkujący tereny na granicy Hiszpanii i Francji nad Zatoką Biskajską. W chwili obecnej żyje około 10 milionów Basków, z czego 2,3 miliona w Hiszpanii, około 285 tysięcy we Francji i kilka milionów na emigracji (głównie w Ameryce Łacińskiej).

Doctor honoris causa (z łac. [doktor] dla zaszczytu) – honorowy tytuł naukowy nadawany przez uczelnie osobom szczególnie zasłużonym dla nauki i kultury. Nie wymaga posiadania formalnego wykształcenia, ale nadawany jest zazwyczaj[potrzebne źródło] osobom o wysokim statusie społecznym lub naukowym.