Dominus ac Redemptor - Polski Serwis Naukowy

Dominus ac Redemptor (łac. Pan i Odkupiciel) – brewe papieża Klemensa XIV z dnia 21 lipca 1773 r., znoszące zakon jezuitów.

Klemens XIV stwierdza w nim, że działalność jezuitów spowodowała w licznych miejscach "bunty, rozruchy, waśnie i zgorszenia", skutkiem czego królowie Francji, Hiszpanii, Portugalii i obojga Sycylii "zmuszeni byli zakonników tych zupełnie wydalić i wypędzić ze swych królestw i posiadłości", a następnie zażądali całkowitego zniesienia Towarzystwa.

Grzegorz X, łac. Gregorius Decimus, właściwie wł. Teobaldo Visconti (ur. ok. 1210 w Piacenzie, zm. 10 stycznia 1276 w Arezzo) – papież w okresie od 1 września 1271, błogosławiony Kościoła rzymskokatolickiego.

Papież (Ojciec Święty) (łac. papa, -ae m, wł. papa, gr. pappas, forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, głowa Kościoła rzymskokatolickiego, katolickich Kościołów wschodnich, Stolicy Apostolskiej oraz państwa Watykan. Obecnym papieżem jest Benedykt XVI.

Jezuici najpierw zostali usunięci z Portugalii w roku 1759. Także we Francji wzbierała fala oburzenia na jezuitów, w wyniku której zjazd biskupów francuskich w 1761 r. domagał się przeprowadzenia reorganizacji zakonu. Jednak jezuici oparli się temu, zaś przełożony jezuitów, generał Lorenzo Ricci, wyrzekł wówczas pamiętne słowa: "Sint ut sunt, aut non sint" (musi istnieć, jak istnieje, albo nie istnieć).

Karol III (ur. 20 stycznia 1716 w Madrycie, zm. 14 grudnia 1788 w Madrycie) – książę Parmy, Piacenzy i Guastalii w latach 1731-1735, król Neapolu (jako Karol VII) i Sycylii (jako Karol IV) w latach 1735-1759, król Hiszpanii w latach 1759-1788 z dynastii Burbonów.

Hieronimici – pochodząca od św. Hieronima (ok. 347–420), Ojca i Doktora Kościoła zachodniego, popularna nazwa kongregacji eremickich zakładanych w XIV i XV wieku we Włoszech i Hiszpanii.

Oburzenie sięgnęło zenitu wskutek skandalu finansowego ojca La Valette'a, przełożonego misji jezuickiej na Martynice. La Valette zaciągnął kredyt komercyjny na działalność handlową misji jezuickich, jednak nie był w stanie terminowo spłacić długu, który m.in. wobec pewnej spółki handlowej z Marsylii sięgał dwa i pół miliona ówczesnych franków. Generał Ricci także odmówił spłaty długu argumentując, że La Valette pogwałcił prawo zakonu, które zabraniało swym członkom prowadzenia interesów z pozycji zarządzającego lub partnera, wobec tego Towarzystwo nie ponosi za te długi odpowiedzialności. Spółka z Marsylii pozwała Towarzystwo do sądu, który nakazał Towarzystwu spłatę długów La Valette, jednak jezuici odwołali się do Parlamentu. Parlament wydał orzeczenie na niekorzyść jezuitów, a następnie (6 sierpnia 1762) dekret o wypędzeniu jezuitów z Francji, uznając ich działalność za szkodliwą dla interesów narodu.

Brewe (w łac. krótkie pismo) – urzędowe pismo papieskie dotyczące spraw mniejszej wagi. W odróżnieniu od bulli jest pisane zwykłą łaciną na cienkim pergaminie, opatrzone czerwoną woskową pieczęcią papieską, którą jest odciśnięty Pierścień Rybaka.

Klemens XIV, (Giovanni Vincenzo Ganganelli) (ur. 31 października 1705 w Santarcangelo di Romagna - zm. 22 września 1774) – papież w okresie od 19 maja 1769 do 22 września 1774.

W Hiszpanii intrygi jezuitów doprowadziły do antyrządowych rozruchów w Madrycie, które rząd stłumił, a następnie na mocy dekretu Karola III z dnia 1 kwietnia 1767 r. wypędził zakonników z Hiszpanii. Z Neapolu jezuitów wygnano w listopadzie 1767 r.

Dekret usuwający jezuitów z księstwa Parmy wydano w roku 1768. W tymże samym roku Wielki Mistrz Zakonu kawalerów Maltańskich Emanuel Pinto de Fonseca wypędził jezuitów z Malty.

Zakon Ubogich Rycerzy Chrystusa i Świątyni Salomona (łac. Fratres Militiae Templi, Pauperes Commilitones Christi Templique Salomonis) – średniowieczny zakon rycerski, działający od XII do XIV wieku.

Portugalia, Republika Portugalska (port. República Portuguesa) – państwo europejskie położone w zachodniej części Europy Południowej na południowym zachodzie Półwyspu Iberyjskiego. Jest najdalej wysuniętym na zachód państwem Europy, od północy i wschodu graniczy z Hiszpanią a od zachodu i południa Portugalię oblewają wody Oceanu Atlantyckiego. Dodatkowo w skład Portugalii wchodzi szereg wysp położonych na Oceanie Atlantyckim, jak Archipelag Azorski (Açores) i Madera (Madeira). Jest członkiem Unii Europejskiej oraz NATO.

Wkrótce potem zaczęto coraz silniej domagać się od papieża kasaty jezuitów. W roku 1772 Klemens XIV zamknął seminarium jezuickie w Rzymie, a następnie wszystkie ich domy i kościoły w krajach papieskich. Ostatecznym ciosem dla jezuitów było brewe Dominus ac Redemptor.

Fragmenty brewe:

Dalej papież podaje liczne przykłady wprowadzania ograniczeń w zakresie tworzenia nowych kongregacji zakonnych (wydane przez Innocentego III i Grzegorza X), ograniczania przywilejów (zakon pijarów) oraz kasaty zakonów, które powodowały niepokoje i problemy wewnątrz Kościoła (Templariusze, Humiliaci, Bracia Konwentualni Reformowani, Bracia Ambrozjańscy, Bazylianie Ormiańscy, Kongregacja Dobrego Jezusa, Kanonicy Regularni św. Jerzego z Algi, Hieronimici z Fesulis i Jezuaci św. Jana Kolumbana).

Następnie papież przechodzi do analizy powstania, rozwoju i aktualnego stanu Towarzystwa Jezusowego, przypominając nadane mu liczne przywileje oraz środki zaradcze celem rozwiązania problemów i konfliktów spowodowanych działalnością jezuitów. Papież stwierdza:

Bibliografia

1. Listy papieża Klemensa XIV Ganganellego. Uwagi, mowy, kazania, panegiryk, Kraków 1774, druk. Ignacego Grobla, Bibliopoli J. K. Mości, t. II, cz. I, s. 221 nn.

2. Stanisław Załęski, Historia zniesienia Zakonu Jezuitów i jego zachowanie na Białej Rusi, t. I, Lwów 1874, s. 15 nn.