Dora Gabe - Polski Serwis Naukowy

Dora Gabe (ur. 28 sierpnia 1888 w Dobrudży, zm. 16 listopada 1983) - bułgarska pisarka, poetka i tłumaczka (m.in. literatury polskiej).

Studiowała romanistykę (Genewa, Grenoble). Zadebiutowała w 1908 r. tomikiem wierszy pt. Temenugi (Fiołki), zawierającym poezję intymną, utrzymaną w dość typowych jak na swą epokę. W tomikach Zemen pyt (Droga ziemska, 1928) i Łunaticzka (Lunatyczka, 1933) pojawiają się wątki patriotyczne, filozoficzno-religijne, dramaty codzienności. Po II wojnie światowej pracowała w Ambasadzie Bułgarii w Warszawie. W tym czasie w popadła w schematyzm formalny i treściowy, co objawiało się np. w afirmacji i akceptacji zastanego porządku politycznego a zaowocowało liryką służącą chwili i unikającą intymności. Świadectwem wyzwolenia jest tomik Nowi stichowe (Nowe wiersze, 1963) oraz zwłaszcza Poczekaj, słońce (Poczakaj, słynce, 1967). Pojawia się w nich głęboka zaduma nad problemami życia i śmierci, jest to liryka wyciszona, refleksyjna, choć pełna emocji. W późnych latach życia Dora Gabe tworzyła dojrzałą, oszczędną lirykę refleksyjną (Newidimi oczi, Niewidzialne oczy, 1970).

Bułgaria, Republika Bułgarii (България, Република България) – państwo położone w południowo-wschodniej Europie, na Bałkanach. Graniczy z Serbią oraz Macedonią od zachodu, Grecją i Turcją od południa, Morzem Czarnym od wschodu i Rumunią od północy.

Jan Kasprowicz (ur. 12 grudnia 1860 w Szymborzu, zm. 1 sierpnia 1926 w Zakopanem) – polski poeta, dramaturg, krytyk literacki i tłumacz. Przedstawiciel Młodej Polski, związany z kilkoma głównymi nurtami ówczesnej liryki, przede wszystkim z naturalizmem, symbolizmem oraz ekspresjonizmem. Prekursor nowoczesnego wiersza wolnego, katastrofizmu oraz szeregu tendencji prymitywistycznych we współczesnej sztuce. Uważany za jednego z najwybitniejszych poetów w dziejach literatury polskiej, stawianego na równi z Adamem Mickiewiczem, czy nawet nobilitowanego do roli Wieszcza.

Jako tłumaczka zasłużyła się m.in. autorstwem pierwszej bułgarskiej antologii poezji polskiej: Połski poeti (1921; tom zawierał przekłady wierszy poetów polskich od Mickiewicza – po Wierzyńskiego i Tuwima). Tłumaczyła m.in.: Hymny Kasprowicza i Anhellego Słowackiego.

Na początku lat dwudziestych ubiegłego stulecia Dora przebywała w Polsce jako żona Bojana Penewa, wybitnego profesora, pełniącego funkcję radcy ekonomicznego ambasady Bułgarii w Warszawie. W 1922 roku została uznana za Miss Bałkanów. W czasie pobytu w Polsce zaprzyjaźniła się z takimi polskimi twórcami jak: Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Jan Kasprowicz, Leopold Staff czy Stanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy). Ten ostatni namalował w 1924 portret, który wisiał w jej mieszkaniu do końca życia. Wiele swoich wierszy poświęciła swoim polskim przyjaciołom. W latach 1947-49, gdy pracowała w ambasadzie bułgarskiej w Warszawie, powstał w Polsce cykl wierszy Dory Gabe Geroiczna Warszawa.

Anhelli – 1. poemat Juliusza Słowackiego, napisany w 1838 r., będący pesymistyczną prognozą przyszłości polskiej emigracji i walk o niepodległość Polski. Poemat został napisany prozą i ustylizowany na biblijną przypowieść. 2. Tytuł poematu symfonicznego Ludomira Różyckiego, opartego na utworze Juliusza Słowackiego.

PEN Club (ang. pen – pióro, oraz skrót pierwszych liter słów: Poets, Essayists, Novelists) – międzynarodowe stowarzyszenie pisarzy założone w 1921 w Londynie w celu promowania przyjaźni oraz intelektualnej współpracy pomiędzy pisarzami z całego świata. Kieruje się zasadą, że literatura spełnia istotną rolę w rozwoju współpracy międzynarodowej. Jest to organizacja niepolityczna i pozarządowa, związana z UNESCO oraz Komisją Ekonomiczno-Społeczną Narodów Zjednoczonych.

Na język polski utwory Dory Gabe tłumaczone były dość często. Pojawiają się one w rozmaitych antologiach i wyborach poezji bułgarskiej. Na polski tłumaczyli jej wiersze m.in. A. Kamieńska i S. Pollak. Tom jej poezji pt. "Głębiny" ukazał się jako samodzielny tomik w przekładzie Józefa Lenarta. Miesięcznik "Literatura na Świecie" poświęcił jej specjalny numer w 1978 r.

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

Stanisław Ignacy Witkiewicz, ps. Witkacy (ur. 24 lutego 1885 w Warszawie, zm. 18 września 1939 w Jeziorach w województwie poleskim) – polski malarz, fotografik, pisarz, dramaturg i filozof.

Laureatka Nagrody im. Dymitrowa, Orderu Sofii oraz Orderu im. Iwana Wazowa. Została nagrodzona przez polski oddział PEN Clubu, także otrzymała Krzyż Komandorski Orderu Polonia Restituta (1976) oraz odznakę "Zasłużony dla kultury polskiej" (1968).

Na wniosek dzieci została Kawalerem Orderu Uśmiechu.