Dostosowanie - Polski Serwis Naukowy

Dostosowanie (darwinowskie "fitness") – zasadnicze pojęcie w darwinowskim mechanizmie ewolucji drogą doboru naturalnego. W modelach genetyki populacyjnej parametr ten oznaczana się zwykle zwykle jako $w$ . Jest miarą sukcesu ewolucyjnego, czyli jest wypadkową długości życia i liczby potomstwa.

Charles Robert Darwin (, twórca teorii . Darwin uważał, że rozgałęziony schemat ewolucji wynika z procesu, który nazwał ; jednak dopiero po pojawieniu się współczesnej syntezy ewolucji (którą opracowano w okresie od początku lat 30. do końca lat 50. XX wieku) naukowcy powszechnie zgodzili się, że dobór naturalny jest podstawowym mechanizmem ewolucji. W swojej zmodyfikowanej formie odkrycia naukowe Darwina są teorią unifikującą .

Genotyp (). Można go wyrazić symbolicznie za pomocą oznaczeń aa, AA lub Aa, gdzie aa i AA oznaczają homozygotę pod względem tego genu, a Aa oznacza heterozygotę.

Dostosowanie bezwzględne danego genotypu wyraża się jako stosunek osobników o danym genotypie w danym pokoleniu do liczby tych osobników w poprzednim pokoleniu (wartość większa od 1 oznacza upowszechnianie się danego genotypu – pozytywną selekcję; wartość <1, czyli spadek frekwencji z pokolenia na pokolenie, wskazuje na selekcję przeciw danemu genotypowi).

Dobór krewniaczy (ang. kin selection) – mechanizm ewolucji biologicznej, który prowadzi do adaptacji organizmów, polegającej na zwiększaniu szansy przeżycia osobników z nimi spokrewnionych.

Allel – jedna z wersji genu w określonym miejscu (locus) na danym chromosomie homologicznym. Allele tego samego genu różnią się jednym lub kilkoma nukleotydami. Występowanie więcej niż jednej wersji danego genu określa się jako polimorfizm. Dzięki zdegenerowaniu kodu genetycznego tylko część tych różnic przekłada się na różnice w budowie kodowanych białek. Powoduje to zróżnicowanie właściwości cząsteczek białka kodowanego przez różne allele tego samego genu.

Dostosowanie względne porównuje przeciętną przeżywalność potomstwa osobników o danym genotypie w stosunku do średniej dla całej populacji (wartość >1 wskazuje na wyższy sukces reprodukcyjny, <1 – na niższy od średniej). Ten parametr (powiązany z pierwszym) jest łatwiejszy do zmierzenia w praktyce.

Agresja (łac. aggresio – napaść) – zespół zachowań zmierzających do zmuszenia przeciwnika do odstąpienia od swoich zamiarów lub praw (np. chęć zawładnięcia terytorium lub zdobyczą). Agresja może stać się aktem fizycznej przemocy wobec przeciwnika (ofiary agresji) lub jedynie sygnalizacją możliwości dokonania takiego aktu. Na agresję składa się wiele różnych wzorców zachowań.

Genetyka populacyjna – dziedzina genetyki analizująca zjawiska dziedziczności w odniesieniu do populacji, nauka zajmująca się częstością alleli i zmianami ich występowania pod wpływem sił ewolucyjnych: selekcji naturalnej, dryfu genetycznego, mutacji i przepływu genów. Próbuje wyjaśniać takie zjawiska jak adaptacja i specjacja. Genetyka populacyjna była ważnym składnikiem nowej syntezy ewolucyjnej, której twórcami byli Sewall Wright, J.B.S. Haldane i Ronald Fisher, stworzyła podstawy rozwoju pokrewnej dyscypliny – genetyki ilościowej.

Osobnik może zwiększyć swoje dostosowanie, czyli liczbę swoich alleli w kolejnych pokoleniach dzięki temu, że sam się wydajniej rozmnoży lub dłużej przeżyje, ale także dzięki temu, że wspomoże przeżycie i rozród krewnych, nosicieli tych samych alleli – jest to wyjaśnienie altruizmu wśród zwierząt.

Po raz pierwszy nowoczesne matematyczne ujęcie doboru naturalnego, połączone z ilościowym zdefiniowaniem dostosowania, wprowadził w 1924 roku J.B.S. Haldane. Chociaż więc historycznie termin ten sięga do hasła o "przeżyciu najlepiej dostosowanych" (survival of the fittest), zapożyczonego przez Darwina od socjologa Herberta Spencera, nie oznacza – wbrew zwulgaryzowanemu rozumieniu – brutalnego "zwycięstwa silniejszego", lecz może też wyjaśniać ewolucję kooperacji (jeśli pozwala ona skuteczniej przekazywać geny niż agresja) – jak wykazał po raz pierwszy W.D. Hamilton w 1964 r. w swym modelu doboru krewniaczego.