Dramat jezuicki - Polski Serwis Naukowy

Teatr jezuicki - typ widowiska scenicznego obejmujący dramaty wystawiane w teatrach uczniowskich działających przy szkołach jezuickich od drugiej połowy XVI wieku do kasaty zakonu w 1773 roku, choć szkolne przedstawienia w jego duchu utrzymały się w placówkach jezuickich aż do XIX wieku. Jako element szeroko zakrojonej kontrreformacji był sposobem kształtowania młodzieży w duchu religii katolickiej. Kształtował kulturę Europy w wiekach XVI i XVII, stanowił etap pośredni pomiędzy średniowieczną dramaturgią religijną a nowożytnym dramatem świeckim. Badacze odnajdują wpływy teatru jezuickiego w dziełach autorów, których edukacja odbywała się w szkołach prowadzonych przez jezuitów, m.in. Corneille'a, Moliera i Goldoniego. W Polsce ten rodzaj sztuki scenicznej stał się jednym z najważniejszych zjawisk życia teatralnego epoki baroku.

Dydaktyzm (gr. didaktikós - dający się nauczyć) dążenie do kształtowania u kogoś właściwych postaw lub poglądów poprzez pouczanie go lub dawanie wzorów do naśladowania.

Moralitet – gatunek dramatyczny, o tematyce religijnej, ukształtowany w XIV wieku na północy Europy[1]. Moralitety ukazywały dzieje jednostkowego bohatera, wybierającego pomiędzy złem a dobrem, potępieniem a zbawieniem[2].

Przedstawienia jezuickie odgrywane były po łacinie, tematy czerpano z Biblii i z żywotów świętych, nawiązywano do gatunków wywodzących się ze starożytności (m. in. do tragedii) i ze średniowiecza (m. in. do moralitetu, misteriów czy tableaux vivants czyli "żywe obrazy" o tematyce religijnej). W pierwszej fazie działalności na scenie pojawiały się głównie tragedie i utwory religijne, później w repertuarze zagościły również komedie o wydźwięku dydaktycznym (Molier, Franciszek Bohomolec). Pojawiły się rozwiązania zaczerpnięte z opery (partie śpiewane, konstrukcja sceny). Wystawiany tekst dramatyczny aktualizowano o odniesienia do bieżącej sytuacji politycznej i społecznej. Ze względu na specyfikę szkół męskich z tekstów dramatycznych usuwano role kobiece.

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

Żywe obrazy (franc. Tableaux vivants) – inscenizacje dzieł malarstwa lub rzeźby przez żywe osoby. Odbywały się w domach prywatnych lub salach widowiskowych z udziałem amatorów lub aktorów zawodowych. Popularność żywych obrazów przypadała na XIX wiek i początek XX wieku.

Do najbardziej znanych jezuickich teatrów szkolnych w Polsce należały instytucje w Poznaniu (działające już 1620 roku), Warszawie (od 1687 roku) i Wilnie (od 1715 roku). Szacuje się, że w Rzeczypospolitej funkcjonowało 59 teatrów jezuickich.

Zobacz też

Teatr szkolny w Polsce

Bibliografia

Encyklopedia szkolna WSiP: Literatura, wiedza o kulturze. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 2006, s. 814-815, 820-821. ISBN 83-02-09505-2.

Marek Ferenc: Czasy nowożytne. W: Obyczaje w Polsce: Od średniowiecza do czasów współczesnych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, s. 165-166. ISBN 978-83-01-14253-7.