Drugi kryzys w Cieśninie Tajwańskiej

Cieśnina Tajwańska

Drugi kryzys w Cieśninie Tajwańskiej (1958) – stan zagrożenia konfliktem zbrojnym między Chińską Republiką Ludową a Republiką Chińską na Tajwanie i Stanami Zjednoczonymi w 1958 roku, spowodowany chińskim ostrzałem wysp Kinmen i Mazu.

Tło historyczne

W 1955 roku doszło do pierwszego kryzysu w Cieśninie Tajwańskiej, gdy Chińska Armia Ludowo-Wyzwoleńcza dokonała udanej inwazji na znajdującą się pod kontrolą Kuomintangu wyspę Yijiangshan. Stany Zjednoczone, zapewniające w traktatach sojuszniczych suwerenność rządu Czang Kaj-szeka na Tajwanie, wykorzystały wówczas swoją flotę jedynie do ewakuowania całego archipelagu Dachen, wskutek czego przeszedł bez walki pod kontrolę ChRL. Wydarzenia te wzmocniły konfrontacyjne nastroje na kontynencie i spowodowały przeświadczenie o słabości USA.

Tajwan (Formoza) – wyspa na Oceanie Spokojnym, oddzielona od Chin kontynentalnych Cieśniną Tajwańską. Jest wyspą w większości wyżynną, obrzeża Tajwanu są nizinne.

Kinmen (金門, pinyin Jīnmén, dawniej Quemoy) – mały archipelag obejmujący kilkanaście wysp należący do Republiki Chińskiej. Wyspy te zamieszkuje około 43 tysięcy ludzi.

Konflikt

Chiński plakat propagandowy z lat 50., wzywający do "wyzwolenia Tajwanu"

23 sierpnia 1958 roku nadbrzeżne baterie ChAL-W niespodziewanie otworzyły intensywny ogień na wyspy Kinmen i Mazu. Do końca miesiąca w wyniku ostrzału zginęło prawie 1000 osób. W odpowiedzi rząd Stanów Zjednoczonych natychmiast skierował do Cieśniny Tajwańskiej ciężką flotę; USA znalazły się na granicy konfliktu zbrojnego z Chinami. Do konfrontacji obu stron jednak nie doszło, a Chińczycy ograniczyli ostrzał do dni parzystych i udzielili rządowi amerykańskiemu łącznie ponad 400 "poważnych ostrzeżeń". Niespodziewanie największy sojusznik Chin, ZSRR, zadeklarował, że solidarność z ChRL dotyczy jedynie obrony jej terytorium, ale nie inwazji na Tajwan, co później stało się jedną z przyczyn rozłamu chińsko-radzieckiego.

Mazu Liedao (馬祖列島 lub rzadziej, 馬祖群島 pinyin: Mǎzǔ Lièdǎo) to mały archipelag obejmujący 19 wysepek, należący do Republiki Chińskiej. Wyspy te zamieszkuje 11 tys. ludzi, łącznie zajmują one obszar ok. 30 km².

Pat – sytuacja w szachach, w której jeden z graczy nie może wykonać żadnego posunięcia zgodnego z przepisami, ale jego król nie jest szachowany, tzn. nie jest atakowany przez żadną bierkę przeciwnika. Zgodnie z zasadami gry pat natychmiast kończy partię remisem.

Konfrontacja zbrojna ograniczyła się do walk myśliwców chińskich MiG-15 z tajwańskimi F-86, w których górą byli Tajwańczycy, uzyskując stosunek zestrzeleń do strat 8:1. Dążący do zachowania status quo Amerykanie ogłosili jednak w stosunku do Tajpej podobną deklarację jak Moskwa wobec Pekinu, zobowiązując się bronić niezależności rządu na Tajwanie, lecz nie pozwalając na inwazję kontynentu.

Rozłam radziecko-chiński – konflikt dyplomatyczny, do którego doszło w 1960 roku między dwoma krajami bloku socjalistycznego - Chińską Republiką Ludową a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Pierwszy kryzys w Cieśninie Tajwańskiej (1954-1955) – zbrojna konfrontacja między Chińską Republiką Ludową a Republiką Chińską na Tajwanie, rozpoczęta uderzeniem Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej na wyspę Yijiangshan. Pomimo pomocy ze strony USA, armia tajwańska musiała się ostatecznie ewakuować z całego archipelagu Dachen.

Nie jest dzisiaj jasne, czy Pekin w 1958 roku poważnie rozważał inwazję na Tajwan. Posiadane wówczas przez Chiny amfibie pozwalały na przetransportowanie przez Cieśninę Tajwańską w pierwszym rzucie tylko 30 tysięcy żołnierzy, a wszystkie będące w dyspozycji statki 300 tysięcy, co było niewystarczającą liczbą do podboju wyspy. Z drugiej strony poddanie Kinmen i Mazu podważałoby dalszy sens istnienia władz Republiki Chińskiej na Tajwanie. W obliczu patowej sytuacji armia chińska 5 października zaprzestała ostrzału.

North American F-86 Sabre (ang. – szabla) – amerykański odrzutowy samolot wojskowy zaprojektowany dla Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych w latach 40. XX wieku i budowany po zakończeniu II wojny światowej w ponad osiemnastu wersjach. Pierwszy amerykański samolot wyposażony w fotel pilota wyrzucany energią znajdującego się pod nim ładunku wybuchowego.

Republika Chińska znana zazwyczaj jako Tajwan – państwo nieuznawane przez większość społeczności międzynarodowej, leżące w południowo-wschodniej Azji na wyspie Tajwan (dawniej Formoza) u wybrzeży ChRL. Republika Chińska kontroluje również wyspy Peskadory (Penghu Liedao), Kinmen (Quemoy) i Mazu.

Skutki

Kryzys tajwański wykazał nierealność chińskiej inwazji na Tajwan. Jednocześnie unaocznił on, że USA i ZSRR będą dążyły do zachowania dotychczasowego status quo i sprzeciwiały się chińsko-tajwańskiej konfrontacji. W tej sytuacji również głoszony przez Czang Kaj-szeka "powrót na kontynent" w celu "wyzwolenia Chin" okazał się jedynie mrzonką.

Cieśnina Tajwańska oddziela wyspę Tajwan od Chińskiej Republiki Ludowej, łącząc Morze Wschodniochińskie i Morze Południowochińskie. Długość wynosi około 360 km, szerokość od 130 do 250 km, powierzchnia około 85 tys. km².

Chińska Armia Ludowo-Wyzwoleńcza (ChALW, ALW, skrót ang. PLA) - chińskie siły zbrojne obejmujące piechotę, marynarkę, lotnictwo, a także broń jądrową oraz siły kosmiczne. ALW jest największą liczebnie armią na świecie, pod bronią ma 2,25 mln. żołnierzy, a łącznie z formacjami paramilitarnymi - 3,25 mln. W razie zagrożenia jest w stanie zmobilizować ponad 7 mln ludzi. Ponadto dysponuje 216 mln. rezerwistów. Liczba ludzi zdatnych do służby wojskowej w Chinach w wieku 18-49 lat wynosi ok. 343 mln. Budżet Chińskiej armii wynosi 78 miliardów dolarów, stanowi 1,5 % PKB podczas gdy budżet amerykańskiej armii stanowi 4,4 % PKB[1].

Przypisy

↑ Jakub Polit: Chiny. Warszawa: Wydawnictwo Trio, 2004. ISBN 83-88542-68-0.